Кіріспе

"Құрбақ ханзада; немесе, Темір Генрих" (Der Froschkönig oder der eiserne Heinrich, сөзбе-сөз "Құрбақ патша немесе Темір Генрих") – ағайынды Гриммдер жинаған және 1812 жылы "Гримм ертегілерінде" (KHM 1) жарияланған неміс ертегісі. Дәстүр бойынша, бұл олардың халық ертегілері жинағындағы бірінші әңгіме. Бұл ертегі Аарне-Томпсон классификациясы бойынша 440-шы түрге жатады. "Құрбақ ханзадасын" еуропалық "Құрбақ ханшайым" ертегісімен салыстыруға болады.

Басылымдар

Бұл әңгіме ең алдымен Гримм ағайындыларының 1812 жылы жарық көрген «Kinder und Hausmärchen» («Гримм ертегілері») жинағындағы бірінші ертегі ретінде белгілі.

Сюжет

Әңгімеде, ерке ханшайым бақа ханзадасымен таңсық достыққа келеді, оны алтын допты липа ағашының астындағы көлге түсіргеннен кейін кездестіреді, ал ол оны достығы үшін қайтарып береді. Зұлым феяның (немесе сиқыршының) лағымен азапталған Бақа ханзада, сиқырлы түрде қайтадан әдемі ханзадаға айналады. Гримм ертегісінің түпнұсқа нұсқасында, бақаның лағы ханшайым оны қабырғаға лақтырғанда бұзылады, содан кейін ол ханзадаға айналады, ал қазіргі нұсқаларда трансформация ханшайым бақаны сүйгенде басталады (бұл мотив ағылшын тіліндегі аудармаларда алғаш рет пайда болған). Басқа ерте нұсқаларда, бақаның ханшайымның жастығында түнді өткізуі жеткілікті болды. Бақа ханзаданың Генри (немесе Гарри) есімді адал қызметшісі бар, ол қожайыны лағына ұшырағанда жүрегінің қайғыдан сынбауы үшін оған үш темір белдеу байлаған. Бақа ханзада адам кейпіне оралғанда, Генридің шексіз қуанышы үш белдеудің бәрін жұлып, жүрегін байланыстардан босатады.

Тарату

Бұл – Аарне–Томпсонның 440-шы түрі. Немец фольклорисі Ханс Йорг Утердің сөзіне қарағанда, оның түрлері Еуропа бойынша тіркелген. Сонымен қатар, ғалымдар Лютц Рёрих, Вальдемар Лингман және Юрген ван дер Куи континенттің оңтүстік бөлігінде және Шығыс Еуропада кездесетін шашыраңқы мысалдардан басқа, ертегінің нұсқалары Еуропаның солтүстік бөлігінде жиналған, ол Германия, Дания, Швеция, Финляндия, Бельгия және Нидерландыны қамтитын, Ирландия мен Ұлыбританияға дейінгі "негізгі аймақ" болып табылады. Дегенмен, Рёрих пен ван дер Куи Америкадағы ауызша дәстүрден жиналған нұсқалардың да еуропалық түпнұсқаға қатысы бар екенін, ал Утер олардың Гримм ертегісіне тәуелді екенін айтады. Алайда, бұл аргумент 16 ғасырдағы шотландтық "Шотландияның шағымдары" мәтінінде кездесетін шотландтық нұсқасын ескермейді. Опи мен Опидің "Классикалық ертегілер" (1974) еңбегі, 183-бет.

Алдыңғылар

Антикалық дәуірдегі мүмкін болатын параллельді Данайлардың бірі болған Амимонның оқиғасында табуға болады. Құдайлардың салдарынан келіп пайда болған құрғақшылықтан су әкелу үшін ол құмырамен су алуға барды. Бір сатир оны зорлауға тырысты, бірақ Посейдон құдай оны құтқарып алды. Алғашқыда жануар сияқты күйбең жігіт пен әдемі ханзада екі бөлек кейіпкер болған болуы мүмкін деген ұсыныстар бар.