Кіріспе

1793 жылғы американдық бейтараптық жарияланымы

Бейтараптық жарияланымы – 1793 жылдың 22 сәуірінде АҚШ президенті Джордж Вашингтон жасаған, Франция революциясы мен Ұлыбритания арасындағы қақтығыста ұлтты бейтарап деп жариялаған ресми мәлімдеме. Ол соғыстағы кез келген елге көмек көрсеткен кез келген америкалыққа қарсы заң шараларын қолданумен қорқытты.

Өмірбаян

Революциялық Франция 1793 жылдың ақпан айында Ұлыбританияға соғыс жариялаған хабар Америкаға сол жылдың сәуір айының бірінші жартысына дейін жетпеді. Президент Вашингтон Маунт-Вернон қаласында туысының қосылу рәсіміне қатысып жатқанда бұл жаңалықты естіді. Ол дереу Пенсильванияға оралып, 19 сәуірде кабинет отырысын шақырды. Онда "азаматтарға соғысып жатқан елдердің пайдасына немесе оларға қарсы теңіздегі кез келген қақтығысқа қатысуға тыйым салатын" жарлық шығару туралы бірауыздан шешім қабылданды. Вашингтонның кеңесшілері бейтараптықтың қажеттілігіне келісті; ел тым жас, ал әскері Франция немесе Ұлыбританиямен кез келген қақтығысқа түсу үшін тым әлсіз болды. Мемлекеттік хатшы Томас Джефферсон бұл мәселеде федералистердің – өзінің саяси қарсыластарының – ықпалын байқады, бірақ ол да жарлық қажет деп келісті, әйтсе де ол ресми болмауы мүмкін еді. 14 қаңтарда өткен кабинет отырысында Томас Джефферсон бейтараптықтың міндетті шарт екенін, бірақ бейтараптық жариялаудың дереу немесе тіпті ресми түрде қажеттілігі жоқ екенін айтты. Джефферсон АҚШ бейтараптығын белгілі бір бағамен жариялай алатынын жеткізді: «Неге күтіп, елдердің [Американың] бейтараптығы үшін ұсыныс жасауына мүмкіндік бермеске?» Оған жауап ретінде Қаржы министрі Александр Гамильтон Американың бейтараптығы келіссөздерге жатпайтынын мәлімдеді. Джефферсон ақырында бейтараптық жариялаумен келіспей, Мемлекеттік хатшы лауазымынан бас тартты.

Талқылау

Прокламация Александр Гамильтон (федералистер үшін жазған) мен Джеймс Мэдисон (демократиялық-республикалықтар үшін жазған) арасында памфлеттер соғысын бастады, бұл пікірсайыс Pacificus–Helvidius дебаттары деп белгілі болды. Гамильтон "Пацификус" псевдонимімен жазған жеті эссесінде прокламацияға қарсылық білдіргендердің наразылықтарын жариялады. Оның аргументтерінің арасында:

Декрет, шын мәнінде, конституциялық болды; өйткені соғыс жариялау құқығы Конгреске ғана тиесілі болғамен, "атқарушы биліктің міндеті – соғыс жарияланғанға дейін бейбітшілікті сақтау". Демократиялық-республикалықтардың мәлімдемесінше, Бейтараптық прокламациясы АҚШ-тың 1778 жылғы Франциямен жасасқан қорғаныс одағы шартын бұзған жоқ. Гамильтон атап көрсеткендей, бұл келісім қорғаныс одағы болғандықтан, шабуылдық соғыстарға қолданылмайды, "соғыс жариялаған – Франция, басқа еуропалық державалар емес". Франция тарапына шығу Америка Құрама Штаттарын Ұлыбритания мен Испания үкіметтерінің ықпалымен қоздырылған "көптеген үнді тайпаларынан" американдық территорияда шабуылға ұшыратуы мүмкін еді. Томас Джефферсон ("Пацификус" эсселерінің бірнешесін оқығаннан кейін) Джеймс Мэдисонды жауап беруге ынталандырды. Мэдисон бастапқыда тартынды. Вирджиниядағы плантациясынан ол Джефферсонға жауап жаза алмауына қатысты кешірім сұрады, оның ішінде "Пацификусқа" қарсы дәлелдеу үшін қажетті кітаптар мен құжаттардың жоқтығын, жазғы ыстықтың "аса ыстық" екенін және оның үйінде көптеген қонақтардың болғанын, олардың меймандарының ыңғайсыздық тудырып жатқанын айтты. "Хелвидиус" псевдонимімен жазған Мэдисонның бес эссесі екі саяси фракция арасындағы антагонизмнің күшеюін көрсетті. Ол федералистерді, әсіресе Гамильтонды және Бейтараптық прокламациясын қолдағандарды жасырын монархистер деп айыптады, былай деп мәлімдеді: "Пацификус қолтаңбасымен жарық көрген бірнеше материалдар жақында жарияланды, оларды арамыздағы республикалық үкіметіміз бен француз революциясын жек көретін шетелдіктер мен төңкерілген азаматтар ерекше қуанышпен және құрметпен оқыды". Мэдисон Конституция мен Прокламацияға қатысты қатаң түсіндірушілердің көзқарасын жария етті, талап етіп, Конституцияда нақты көрсетілген салалардан басқа барлық сыртқы істер бойынша толық билік президентке емес, Конгреске тиесілі екенін көрсетті.

Танымал мәдениетте

Джефферсон/Мэдисон мен Гамильтонның Прокламация жөніндегі тартысы "Хаммильтон" мюзикліндегі "Кабинет шайқасы №2" әнінде бейнеленеді.