Кіріспе
Шығыс Балтық мифологиясының құдайы, фин теледидарлық ойын-шоуы. Латыш Lauma немесе литва Laumė, немесе йотвинг Łauma – Шығыс Балтық мифологиясында немесе йотвинг мифологиясындағы ормандағы әрідей рух және жетімдердің қорғаушы рухы. Бастапқыда аспан рухы болған ол, адамдардың қайғысына деген ықыласынан оларды жерге, біздің тағдырымызды бөлісу үшін келді. Лаумэлер, әсіресе ерлер үшін қауіпті болды. Олар оларды тітіркендіріп немесе қинап өлтіріп, сосын денелерін жейтін, осылайша грек мифологиясындағы Ламияға ұқсас еді. Литва мифінде Лаумэлердің барлық адамдар сауынғанатын үлкен сиырлары болған делінеді. Бірақ, суық ауа райынан кейін сиырлар өлді, ал белемниттің бөліктері олардың емшектерінің қалдықтары саналды. Лаумэлер темірден жасалған құралдардан қорқатын. Көбінесе, Лаумэлердің жоғалтқан лентасы деп айтылатын жаңбыр, оларды тоқумен байланыстырды. Лаумэлер көбінесе үштік топтарда пайда болатын. Олар әйелдердің жұмысын жақсы істейтін, әсіресе тоқу және иіруде шебер еді. Олар балаларды жақсы көреді, еңбекқорлықты құрметтейді және мұқтаждарға көмектеседі. Олар өздерін қорлағандар мен жалқауларды жазалайды. Лаумэлер туралы екі халық ертегісі:
the Finnish TV game show
Latvian Lauma or Lithuanian Laumė, or Yotvingian Łauma is a fairy like woodland spirit, and guardian spirit of orphans in Eastern Baltic mythology or Yotvingian mythology. Originally a sky spirit, her compassion for human suffering brought her to earth to share our fate. Laumės were dangerous, especially to men. They could tickle or tweak them to death and then eat their bodies, and in this way, they were similar to Lamia of Greek mythology. The Lithuanian myth also claimed Laumės kept huge cows which could be milked by all people. However, after very cold weathers, the cows died; pieces of belemnitida were considered to be the remains of their udders. Laumės were afraid of tools made from iron. The Rainbow was often called a ribbon lost by Laumės. That's how they were associated with weaving. Laumės usually appeared in groups of three. They were able to do women's work perfectly, as are especially skilled in weaving and spinning. They love children, respect industriousness and help those in need. They punish those who ridicule them, and those who are lazy. Following are two examples folk tales featuring Laumės:
Лаумес (әулие) және сәби
Бір әйел гүл егісін жинап, баласын өзімен бірге алып кетті. Ол жұмысына соншалықты берілгендіктен, баласы күні бойы ұйықтап қалды да, ол кішкентай баланы қалып қойды. Күн батқанда әйел үйге қайтып, сиырларын сауып, кешкі асын дайындады. Ол күйеуіне тамақ берді, күйеуі одан: "Ұлым қайда?" - деп сұрады. Ол қорқынышпен: "Мен оны ұмытып кеттім!" - деп сыбырлады. Ол ұлын тастап кеткен жерге мүмкіндігінше жылдам жүгірді, сол кезде Лауме: "Чиучия лиулия, ұмытылған бала" дегенді естіді. Анасы алыстан Лаумеден баласын қайтарып беруді өтінді. Лауме: "Кел, кел, жақсы әйел, балаңды ал, біз оған ештеңе істемедік. Сен көп жұмыс істейсің, көп еңбек етесің және балаңды қалып қойғың келмеді, біз білеміз" деді. Содан кейін Лаумелер нәрестені көп қазынамен, бірнеше бала өсіруге жететін сыйлықтармен шаңқады. Анасы сүйкімді баласын және сыйлықтарын алып үйіне қайтты, оны қуанышпен қарсы алды. Бірақ тағы бір әйел оның бақытын естіп, қызғанышқа іш толды. Ол: "Мен де солай істеймін, мен де сыйлықтарға ие боламын" - деп ойлады. Келесі күні, күн батқанда, ол баласын алып, оны далаға тастап, үйіне қайтты. Ол ойсызша тамақтанды, содан кейін баласын және қазынаны ойлап қалды. Ол далаға жақындағанда, Лаумелердің: "Чиучья лиулия, сен балаңды ашкөздікпен тастап кеттің" деген дауысын естіді. Бала қатты ауырып, қатты айқайлады, себебі оны аяусыз қысып, азаптап жатты. Олар анасы келгенше азаптауларын тоқтатпады. Лаумелер баланы оның аяғына лақтырып жіберді. Нәресте өлді.
Жұлдыздар жаңа туған сәбидің болашағын айтады
Лауме терезеге келіп: "Жүздеген туды, жүздеген өлді, оның тағдыры не болсын?" деп айқайлайтын. Басқасы: "Түнде туған, түнде өлген" деп жауап беретін. Олар терезеде тағы да айқайлап, зарлап тұрды. Іштен бірі: "Бұл түнгі туылған бала – өмір бойы жақсы өмір сүру үшін, еңбек етпей, ақылмен істеу керек" деп жауап берді. Тағы да терезеге айқайлап: "Жүздеген туды, жүздеген өлді, оның тағдыры не?" деп сұрады. Бір уақыттан соң тағы да сол сұрақ қайталанды. Жауап: "Таңда туған – күшті еңбеккер болады". Кейін, біраз уақыттан соң, сол сұрақтар қайта басталды. Жауап: "Ортатүсте туған бала – өте бақытты, көпіршіктерге толы, байлыққа сай келмейтін нәрсеге қызғанады".
Латвия мифологиясында
Латвия мифологиясында Лаума – ана мен баланың денсаулығы мен әл-ауқатын қамтамасыз ететін, бала туғанда көмектесуші. Егер анасы қайтыс болса немесе баласын басқа біреуге берсе, ол баланың рухани асыраушы анасы болады. Ол баланың өмір жолын тоқып, кейбіреулерінің тағдырына ағылап жылайды. Матаның белгілі бір деңгейде өзі тоқылуы Лаумадан артық күш бар екенін көрсетеді. Ұзақ жылдар бойы оның бейнесі біртіндеп бұзылып кеткен. Өзі бала туа алмағандықтан, бейкүнә күйеулер тарапынан бала ұрлауда айыпталып, оның сұлулығы мен мейірімділігі жоғалып, зұлым қарт әйелге айналды. Ол тағдырына күйініп, бұрынғы әдемі келбетіне оралуды үмітпен күтеді.
Йотвингиялық мифологияда
Кароль Калиновскийдің "Лаума" комиксінде басты кейіпкерді Лаума, йотвингтердің Лаумасы қорғайды. Лаума комикс мұқабасында да бейнеленген.