Кіріспе
Рамон Лопес Веларде (15 маусым 1888 – 19 маусым 1921) – мексикалық ақын. Оның туындылары француздық ықпалдағы модернизмге қарсы реакция болды және таза мексикалық тақырыптар мен сезімдік қабілеттерді білдіретін ерекшелікке ие. Ол өз Отанында зор даңққа ие болды, тіпті Мексиканың ұлттық ақыны деп есептеледі.
Ramón López Velarde (June 15, 1888 – June 19, 1921) was a
Mexican poet. His work was a reaction against French influenced modernismo which, as an expression of a purely Mexican subject matter and emotional experience, is unique. He achieved great fame in his native land, to the point of being considered Mexico's national poet.
қалыптасу жылдары
Лопес Веларде Сакатекас штатының Херес-де-Гарсия-Салинас қаласында дүниеге келген. Ол Халискодан келген заңгер Хосе Гуадалупе Лопес Веларде мен жергілікті жер иелері отбасынан шыққан Тринидад Берумен Лламастың тоғыз баласының тұңғышы болды. Жозе сәтті болмаған заңгерлік мансабынан кейін Херес қаласында католик мектебі құрды. 1900 жылы Рамонды Сакатекастағы семинарияға жіберді, онда ол екі жыл оқыды; кейін, отбасы көшкен кезде, ол Агуаскалиентес қаласындағы семинарияға ауысты. 1905 жылы ол семинарияны тастап, заңгерлік мансапты таңдады. Семинарияда оқыған жылдары Веларде демалысын Хересте өткізді. Осы сапарларының бірінде ол өзінен сегіз жас үлкен туысы Жозефа де лос Риоспен танысты, ол оған терең әсер етті. Велардеге жатқызылған ең алғашқы өлеңі "Фуэнсанта" (1905) оған шабыттанды деп саналады. 1906 жылы ол "Рикардо Венсер Оливарес" псевдонімімен Агуаскалиентестегі достары жариялаған "Бохемио" әдеби журналына қатысты. "Бохемио" тобы 1907 жылы қайта жарық көрген "Ревиста Азул" журналына байланысты туған дау кезінде әдеби модернизмге қарсы болған католик интегралисті Мануэль Кабальероны қолдады. Алайда, олардың араласуы мексикалық әдеби мәдениетке елеулі әсер етпеді. 1908 жылдың қаңтар айында Веларде Сан-Луис-Потоси университетінде заң оқуын бастады. Одан кейін әкесі қайтыс болды, отбасын, Хереске оралғаннан кейін, қиын қаржылық жағдайға түсірді. Анасының ағаларының көмегімен Веларде оқуын жалғастыра алды. Ол Агуаскалиентестегі (El Observador, El Debate, Nosotros) және кейін Гвадалахарадағы (El Regional, Pluma y Lápiz) түрлі басылымдармен ынтымақтастығын жалғастырды. 1907 жылы "Бохемио" тоқтатылды. Сан-Луис-Потосиде Веларде модернистік поэзияны, әсіресе Амадо Нервоны, оны "біздің ең ұлы ақынымыз" деп атаған Андрес Гонсалес Бланконы оқыды. Бұл оның эстетикалық сезімталдығын түбірімен өзгертті, оны модернизмнің жақтаушысына айналдырды. 1910 жылы ол кейін "La sangre devota" деп аталатын туындысын жаза бастады.
Революция
Мексика революциясы жылдарында Лопес Веларде 1910 жылы жеке кездескен Франсиско Мадероның саяси реформаларын ашық қолдады. 1911 жылы заңгерлік диплом алып, Венедо деген шағын қалада судья болып жұмыс істеді. Бірақ, жыл соңында лауазымын тастап, республиканың жаңа президенті Мадеро өзінің үкіметінде оған қызмет ұсына ма деп үміттеніп, Мехикоға сапар шекті. Мадеро мұндай ұсыныс жасаған жоқ, мүмкін Веларденің белсенді католиктігіне байланысты болған шығар. Оның бұрынғы ұстазы Эдуардо Корреа 1912 жылы Мексикодағы «La Nación» католиктік айлық журналында жұмыс істеуге шақырды. Веларде Мексиканың жаңа ахуалы туралы өлеңдер, рецензиялар мен саяси пікірлер жазды. Ол басқалармен қатар Эмилиано Запатаға да сын көрсетті. 1913 жылдың 9 ақпанындағы көтерілістен кейін, Викториано Хуерта билікке келген соң, журналдан кетіп қалды. Мексикодағы саяси жағдайдан қашып, Сан-Луис-Потосиге қайтып келді. Өмірінің соңына дейін жалғасатын Мария де Невареспен танысты, бірақ бұл қарым-қатынас сәтті болмады. 1914 жылдың басында ол Мехикода тұрақты қоныстанды. 1915 жылдың ортасында Венустиано Карранцаның билікке келуімен салыстырмалы тыныштық орнады. Мексика поэзиясын Энрике Гонсалес Мартинестің постмодернизмі басып алған, бірақ Веларде оған көп қызығушылық танытпады. Ол жақын досы Хосе Хуан Табладаның туындыларын артық көретін. Осы кезеңде аргентиналық модернист Леопольдо Лугонестің шығармаларына да қызығушылық танытты, ол Веларденің кейінгі туындыларына шешуші әсер етті.
Ностальгия
1915 жылы Лопес Веларде өзінің туған жері Хереске (ол ешқашан қайтып оралмайтын) және алғашқы махаббаты "Фуэнсантаға" деген сағынышпен ерекшеленетін жекелеген өлеңдер жаза бастады. 1916 жылы ол өзінің алғашқы кітабын – La sangre devota (Иманды қан) жариялады, оны мексикалық ақындар Мануэль Гутьеррес Нахера мен Мануэль Хосе Отонның рухына арнады, және мексикалық әдеби қауым жақсы қабылдады. Кітап – тіпті оның атауы да – католик литургиясымен байланысты, ол автордың Херестегі балалық шағының идеалданған әлемімен байланысты болды және оның қауырсынып жатқан қалалық өмірінен жалғыз пана ретінде танылды. "Viaje al terruño" өлеңі негізінен балалық шаққа оралуға ұмтылуды бейнелеуге арналған. Дегенмен, бұл сағыныш белгілі бір ирониялық қашықтықтан мүлдем бос емес, мысалы, "Tenías un rebozo de seda" өлеңінде ол өзін "семинарист, Бодлерсіз, ұйқассыз және иіс сезу қабілеті жоқ" деп еске алады. 1917 жылы "Фуэнсанта" образының шабыты Жозефа де лос Риос қайтыс болды. Веларде келесі кітабы "Zozobra" (Күңкілдеу) жұмысын бастады, ол тағы екі жылдан кейін жарық көретін болды. Сол жылдың наурыз және шілде айлары аралығында Гонсалес Мартинеспен бірге "Pegaso" журналында жұмыс істеді. Католиктік көзқарастары мен провинциалдығы үшін сын көбейгеніне қарамастан, Веларденің әдеби беделі де арта бастады.
Зозобра
1919 жылы Веларде өзінің басты еңбегі саналатын «Зозобраны» жариялады. Бұл туындысы өткен өміріне және қаладағы жаңа тәжірибелеріне байланысты зор иронияға толы болды. Лугонестің ықпалы кітаптың әдеттегі оқиға орындарынан аулақ болуында, сол кезде поэзияға жат деп есептелген сөздерді қолдануында, ерекше сын есімдер мен күтпеген метафораларда, сөз ойындары мен рифманы әзілмен пайдалануында анық байқалды. Осы тұрғыдан алғанда, бұл шығарма уругвайлық ақын Хулио Эррера-и-Рейссигтің туындыларымен де үлкен ұқсастықтарды көрсетті. «Зозобра» – циклдік құрылымда орналасқан қырық өлеңнен тұрады, ол «Hoy como nunca» («Бүгін бұрынғыдан да жақсы») деген жолмен басталып, Фуэнсанта мен Хереске қоштасып, «Humildemente» («Кімшілікпен») өлеңімен аяқталады, бұл оның өзінің тамырына қайта оралуының символдық бейнесін көрсетеді. «Зозобра» Гонсалес Мартинес тарапынан қатаң сынға ұшырады. 1920 жылы Альваро Обрегонның көтерілісі Карранса үкіметіне соңғы нүктені қойды, бұл Веларде үшін тұрақтылық пен өнімділік кезеңі болған еді. Бірақ Веларде өміріндегі қысқа ғана алабұдыраңнан кейін Хосе Васкончелос білім министрі болып тағайындалды және елдің мәдени жаңаруын уәделеді. Веларде Васкончелос қолдаған «México Moderno» және «El Maestro» атты екі журналға материалдар жазды. Соңғысында Веларде өзінің ең танымал эсселерінің бірі – «Novedad de la Patria» («Отанның жаңалығы») атты мақаласын жариялады, онда ол бұрынғы өлеңдерінің идеяларын кеңейте түсті. «El Maestro» журналында «La suave patria» («Сүйкімді отан») атты туындысы да жарық көрді, ол Веларденің Мексиканың ұлттық ақыны ретіндегі беделін нығайтты. Веларде 1921 жылдың 19 маусымында, отыз үш жасқа толып жатқанда қайтыс болды. Оның өліміне пневмония себеп болды деп ресми түрде жарияланды, бірақ оның себебі сифилис болуы мүмкін деген де болжамдар айтылды. Ол аяқталмаған «El son del corazón» («Жүректің үні») атты кітабын қалдырды, ол 1932 жылға дейін жарық көрген жоқ.
Оның ықпалы
Васкончелос қайтыс болғаннан кейін, оның тыныш ынтасымен Лопес Велардеге зор құрмет көрсетіліп, ұлттық ақын ретінде ұсынылды. Оның шығармалары, әсіресе «La suave patria» туындысы, революциядан кейінгі мексикалық мәдениеттің ең толыққанды көрінісі ретінде таныстырылды. Бұл ресми қабылдау басқалардың оның еңбегін бағалауына кедергі болмады. «Contemporáneos» деп белгілі ақындар Веларде мен Табладаны қазіргі мексикалық поэзияның бастауы деп есептеді. Әсіресе Ксавье Виллауррутия Мексика поэзиясы тарихында Веларденің маңызды рөлін атап көрсетіп, оны Шарль Бодлермен салыстырды. Веларде туралы алғашқы толық зерттеуді 1961 жылы американдық автор Аллен В. Филлипс жасады. Бұл Октавио Пас кітабындағы «Cuadrivio» (1963) зерттемесінің негізі болды, онда ол Лопес Веларденің заманауилығын дәлелдеп, оны Жюль Лафорг, Леопольдо Лугонес және Хулио Эррерамен салыстырды. Габриэль Зейд сияқты басқа сыншылар Веларденің қалыптасу кезеңі мен оның терең католиктік сенімдеріне ден қойды. 1989 жылы, Веларденің туғанына жүз жыл толуына орай, мексикалық автор Гильермо Шеридан «Un corazón adicto: la vida de Ramón López Velarde» атты ақынның жаңа өмірбаянын жариялады, ол бүгінгі күнге дейін Веларде туралы ең толық өмірбаяны болып табылады. Веларденің шығармашылығы модернизм мен авангард арасындағы кезеңді білдіреді. Оның еңбектері поэзия тіліне жаңа көзқараспен ерекшеленді. Сонымен қатар, оның туындылары екіұштылыққа толы, ол мексикалықтардың ауылдық дәстүрлер мен қала мәдениеті арасындағы күресін, немесе аскетизм мен жабайы құштарлық арасындағы тартысты бейнелейді. Маңыздылығына қарамастан, ол өз елінен тыс жерлерде дерлік белгілі емес.