Кіріспе

Тибет буддасының ғалымы (1813–1899)

Жамгон Конгтрюль Лодро Тхае (1813–1899), сондай-ақ Ұлы Жамгон Конгтрюль деп те аталатын, Тибет буддасының ғалымы, ақын, суретші, дәрігер, тертон және полимат болған. Ол «Бес үлкен қазына» деп белгілі «Риме» қозғалысының (секталық емес) негізін қалаушылардың бірі саналады. Ол ғалым және жазушы ретінде, әсіресе Ньинма және Кагю дәстүрлерінде үлкен даңққа ие болды және буддалық жазудың 90 томнан астам жинағын жазды. Ол алғаш Бон монастырында тондарланды, содан кейін 20 жасында аймақтағы ірі Ньинма монастырының бірі – Шеченде монах болды, кейіннен 1833 жылы Тоғызыншы Тай Ситу, Пэма Ньиндже Ванпо (1775–1853) кезінде Кагю Палпунг монастырына көшті. Бұл қозғалыс Rimé (Ris med) деп аталды, яғни «секталық емес» немесе «бейтарап», себебі ол барлық буддалық дәстүрлерде құндылық бар екенін және барлығы зерттеуге және сақтауға лайық екенін есептеді. Жамгон Конгтрюльдің жеке шегінісі Кунзанг Дечен Осел Линг (kun bzang bde chen 'od gsal gling), «Мерекелі бақыт пен ашық жарық бағы» болды және ол Палпунг монастырының үстіндегі жартасқа салынған.

Конгтрюльдің айтуынша, прасангака мен сватантрика Мадхьямака арасындағы айырмашылық:

Бұл мектептер түпкілікті көзқарас адам санасында қалай қалыптасатынында ерекшеленеді. Олардың түпкілікті табиғаттың қандай екенін айтуында ешқандай айырмашылық жоқ. Барлық бейтарап ғалымдар бұл екі мектепті де нағыз Мадхьямака деп санайды. Конгтрюль сондай-ақ «Шентонг Мадхьямакасы» Мадхьямаканың жарамды түрі екенін айтты, ол Будданың үшінші айналымы туралы табиғат ілімдеріне және Нагарджунаның «Мақтаулар жинағына» негізделген. Оның пікірінше, бұл Шентонг Мадхьямакасы – түпкілікті шындық, «алғашқы даналық табиғаты, дхармата»:

өз табиғатында бар және ешқашан өзгермейді, сондықтан ол өз табиғатынан ешқашан бос емес және ол әрдайым бар. Алайда ол «Шентонг көзқарасы түпкілікті нәрсе деп айтудан азат» екенін нақтылайды. Сонымен қатар, Конгтрюль былай дейді:

Түпкілікті шындық – бұл бослықтың бастапқы даналығы, ол толықтырылмаған. Бастапқы даналық өзінің табиғатында бар және таза емес, жаңылысқан сананың ішінде болады. Тіпті сана уақытша ластанғанда да ол даналық табиғатында қалады. Ластанулар бөлек және тасталуы мүмкін, өйткені олар нағыз табиғат емес. Сондықтан түпкілікті шындық та нигилизм мен мәңгілікшіліктің екі шектен шығуынан азат. Бос орын шын мәнінде орнатылғандықтан, нигилизм шегінен аулақ боламыз; ал барлық құбылыстар мен субъект-объект ұғымдары шын мәнінде жоқ болғандықтан, мәңгілікшілік шегінен аулақ боламыз.

Талқылар

Лодро Тхейдің бірнеше мойындалған тулькулары (қайта туғандары) болды.

2-ші Жамгон Конгтрүл (1902-1952)

Хакьяб Дордже, 15-ші Кармапа Ламаның өмірбаянында, ол Жамгон Конгтрюльдің 25 бірдей эманациясын көрген түсін айтады. Олардың арасында ең белгілісі – Карсе Конгтрюль (1904 жылы туған, 10 мамыр 1952 жылы қайтыс болған). Карсе Конгтрюль 15-ші Кармапаның ұлы ретінде дүниеге келді: «Карсе» дегені – «Кармапаның ұлы» деген мағынаны білдіреді. Оның ресми діни аты – Жамянг Кхенце Өзер.

Карсе Конгтрюль он екі жасында 1902 жылы Доволунг Цурфу монастырындағы Самдруб Чолингте әкесінің қолдауымен таққа отырғызылды. Карсе Конгтрюль Шығыс Тибеттегі өз ізілдісінің резиденциясы – Цадра Ринчен Дракта тұрды. Ол Кармападан толық білім мен ұрпақтарды жеткізуді алды. Оның басқа ұстаздарының ішінде 10-шы Тхунгпа Тулку Сурманг Тхунгпа Чокхи Ньинче де болды. Ол жоғары ұрпақтың мәнін түсінді, ең танымал Махамудра ұстаздарының бірі болды және Ранджунг Ригпе Доржеге, 16-шы Кармапаға ең құпия ілімдерді жеткізді. Ол көптеген рет ескі және жаңа дәстүрлер бойынша сабақтар берді, ыждағаттар жасады және оқулар жүргізді, мысалы, «Бағалы Термалардың Қазынасы» (Ринчен Тердзо) және Палпунг монастырындағы резиденциясы Цандра Ринчен Драктағы демалыс орталығын қайта жаңартты. Карсе Конгтрюль 1952 жылы 10 мамырда 49 жасында дүние салды.

3-ші Жамгон Конгтрүл (1954-1992)

3-ші Жамгон Конгтрул, Кхенце Өзердің тулкуы Карма Лодро Чоки Сенге 1954 жылғы 1 қазанда дүниеге келді. Ол 1959 жылғы Тибет көтерілісінен кейін Үндістанға қашып, Сиккимдегі Румтек монастырында Рангджунг Ригпе Дордже, 16-шы Кармапаның қамқорлығында өсті. Кармапа оны бұрынғы Жамгон Конгтрулдің қайта тууы деп мойындады. Жамгон Конгтрул Ринпоче 1976 және 1980 жылдары Кармапамен бірге АҚШ-қа сапар шекті. Ол монастырлар салумен айналысып, Непалда қарттар үйі мен денсаулық сақтау клиникасын ашу жоспарларын бастады. 1992 жылғы 26 сәуірде Үндістанның Дарджилинг ауданында жаңа BMW көлігі жолдан шығып, ағашқа соғылғанда, жолаушы ретінде Жамгон Конгтрул болған құпия оқиға болды. Ол отыз жеті жаста еді. Оқиға Ринпоче монастырының жанында және ол жас монахтар мен жетім балалар үшін құрған мектеп-интернаттың маңында болды.