Румыниядағы Тушна́д курортының тарихы мен емдік сулары

Кіріспе

Băile Tușnad () – Румынияның Трансильванияның шығысында орналасқан Харгита округінің қаласы. 2021 жылғы мәлімет бойынша халқы 1372 адамды құрайды, бұл Румыниядағы ең кіші қала. Қала Чиук ойпатының оңтүстік бөлігінде, Харгита және Бодок таулары арасында, Олт өзенінің аңғарында орналасқан және бүгінгі күнге дейін маңызды шипажай курорты болып табылады. Қала бір ауылды – Карпитусты (Kárpitus) басқарады.

Тарих

Қала және оның төңірегіндегі аймақтар шипажайларымен және жеті бұлақтан алынатын минералды суларымен әйгілі. Жақын жерде Сфанта-Ана көлі орналасқан – Румыниядағы осы сияқты жалғыз волкандық кратер көлі. Секели халқы бұл суды ұзақ жылдар бойы емдеу үшін пайдаланып келген. Шипажайдың негізі 1842 жылы қаланған болуы мүмкін. Жергілікті минералды судың емдік қасиеттеріне алғаш рет назар аударған – бақташының ұлының бөртпесінен керемет түрде айығуы, содан кейін 1845 жылы бұлақтарды дамыту үшін компания құрылды. 1849 жылғы шайқастарда шипажай қирады, бірақ 1852 жылы қалаға келген Австрия императоры Франц Иосиф оны қайта жаңартуға бұйрық берді. Қаланың қарқынды дамуы 1860 жылдан кейін басталды. Майкс бұлағы шипажай комитетінің төрағасы, граф Бенедек Майкс құрметіне аталған, ол өз қаражатымен осы бұлақтың суын талдау үшін химикті тағайындады. Бұл жергілікті минералды суларды ғылыми тұрғыдан бағалау мен пайдаланудың бастауы болды. Стефания медициналық орталығы 1890 жылы ашылды және 1975 жылға дейін шипажайдың емдеу орталығы болып қызмет етті. Чукаш көлі (қазір: Чукаш) 1900 жылы жасалма жолмен құрылды, ал қаланың ірі қонақүйлері 1970 жылдары салынды. Бұл елді мекен тарихи тұрғыдан Трансильванияның Секели аймағының бір бөлігі болды және 1876 жылғы Трансильванияның әкімшілік реформасына дейін Чик округіне қарасты. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1918 жылдың желтоқсан айында Трансильванияның Румыниямен біріккені жарияланды. 1918-1919 жылдардағы венгр-румындық соғысының басында қала румындық басқаруға өтті. 1920 жылғы Трианон шартынан кейін ол Румыния Корольдігінің құрамына кірді және соғыстар аралық кезеңде Чук округіне қарасты. 1940 жылы Екінші Веналық сыйлық Солтүстік Трансильванияны Венгрияға берді. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында, 1944 жылдың қазан айында румын және совет әскерлері қалаға кірді. Солтүстік Трансильвания аумағы 1945 жылдың 9 наурызына дейін совет әскери басқаруында болды, содан кейін ол қайтадан Румынияның бір бөлігіне айналды. 1952-1960 жылдар аралығында Баиле Тушнад Мажар автономиялық аймағына, ал 1960-1968 жылдар аралығында Муреш Мажар автономиялық аймағына кірді. 1968 жылы аймақ таратылды, содан бері коммуна қала ретінде Харгита округінің құрамына кіреді.

The town and the surrounding area are famous for their spas and mineral waters received from seven springs. Nearby is the Lake Sfânta Ana, a famous volcanic crater lake, the only one of its kind in Romania. The water has long been used for bathing by the Székely people. The most probable date for the founding of the bathing station is 1842. It was an alleged miraculous healing of the son of a shepherd from his rashes that first attracted widespread attention to the therapeutic properties of local mineral waters, after which a company was founded to develop the springs in 1845. The bathing station was destroyed in the skirmishes of 1849, but Austrian Emperor Franz Joseph, on visiting the town in 1852, ordered the reconstruction of the baths. The rapid development of the town began after 1860. The Mikes source was named in honour of count Benedek Mikes, chairman of the spa committee, who appointed a chemist at his own expense to analyse the water of the spring bearing his name. This marked the start of the scientific evaluation and utilisation of local mineral waters. The Stefánia Medical Center was opened in 1890 and remained the treatment center of the spa until 1975. Lake Csukás (now: Ciucaș) was artificially created in 1900, and the big hotels of the town were built in the 1970s. The settlement was historically part of the Székely Land area of Transylvania and belonged to Csíkszék district until the administrative reform of Transylvania in 1876, when it fell within Csík County in the Kingdom of Hungary. In the aftermath of World War I, the Union of Transylvania with Romania was declared in December 1918. At the start of the Hungarian–Romanian War of 1918–1919, the town passed under Romanian administration. After the Treaty of Trianon of 1920, it became part of the Kingdom of Romania and fell within Ciuc County during the interwar period. In 1940, the Second Vienna Award granted Northern Transylvania to Hungary. Towards the end of World War II, Romanian and Soviet armies entered the town in October 1944. The territory of Northern Transylvania remained under Soviet military administration until March 9, 1945, after which it became again part of Romania. Between 1952 and 1960, Băile Tușnad fell within the Magyar Autonomous Region, and between 1960 and 1968 the Mureș Magyar Autonomous Region. In 1968, the region was abolished, and since then, the commune, as a town, has been part of Harghita County.

Минералды су көздерінің құрамы

Stănescu қайнар: 405 л/сағ, T 7 °C, pH 6,2; табиғи карбонатты, бикарбонат, натрий, кальций, магний қосады;
Apor қайнар: 7200 л/сағ, T 7 °C, pH 5,3; гипотоникалық, табиғи карбонатты, темірлі, хлоридті, бикарбонат, натрий, кальций қосады;
Mikes қайнар: еркін ағын, T 14 °C, pH 5,6; гипотоникалық, табиғи карбонатты, сәл темірлі, хлоридті, бикарбонат, натрий қосады.