Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балан (мыс кені; Баланбанья) – Румынияның Трансильвания аймағындағы Харгита округінде орналасқан қала. Тарихи тұрғыдан, бұл қала Трансильвания мен Румынияның ең маңызды мыс өндіру орталықтарының бірі болған, бірақ қазіргі таңда оның кен орындары тоқтатылған. Оның румын тіліндегі атауы "сары", неміс тіліндегі атауы "мыс кені", ал венгр тіліндегі атауы "Балан кені" деген мағынаны білдіреді.
Bălan (Kupferbergwerk; Balánbánya, ) is a town in Harghita County, Transylvania, Romania. It has historically been one of Transylvania and Romania's most important centers for copper mining, but its mines are no longer operational. Its Romanian name means "blond", the German name means "copper mine" while the Hungarian name means "Balán mine".
География
Қала Цюк депрессиясында (румынша Depresiunea Ciucului, Csíki medence) орналасқан. Оны Хашмаш таулары (Хашмашүл Маре және Хашмашүл Мик) қоршап тұрады. Қаланың теңіз деңгейінен биіктігі – ; ал Хашмаш тауларының ең биік шыңында бұл көрсеткішке жетеді. Балан қаласынан Олт өзені ағып өтеді.
The town lies in the Ciuc Depression (Romanian Depresiunea Ciucului, Csíki medence). It is surrounded by the Hășmaș Mountains (Hășmașul Mare and Hășmașul Mic). The town's altitude is ; this rises to at the highest peak of the Hășmaș Mountains. Bălan is crossed by the Olt River.
Климат
Жылы, континенттік климаттың орташа температурасы - 0,7°C, қыста төмендеп, - -ға жетеді. Жылына 1300–1400 сағат күн сәулесі шашырады. Айналасындағы таулар мен орманның болуына байланысты желдің күшті соғуы сирек кездеседі.
The temperate continental climate has an average temperature of , falling to in winter. There are 1,300–1,400 sunny hours per year. Wind gusts are rare due to the surrounding mountains and forests.
Өсімдіктер, жануарлар дүниесі және саңырауқұлақтар
Баланның айналасындағы ормандардың көпшілігі шырша ормандары, бірақ қарағай, қабыс және жапырақ тұқымдас ормандар да кездеседі. Аймақта эдельвейс пен тәтті бұршақ сияқты заңмен қорғалатын бірнеше гүл түрі өседі. Орман ішінде жеуге жарамды саңырауқұлақтар мен көкжидек, раушан және жусан сияқты жемістер бар.
Most of the forests around Bălan are spruce forests, but there are also fir, larch and maple forests. There are some flowers species in the area like edelweiss and sweet pea which are protected by law. In the forests there are some edible mushrooms species and fruits like blueberries, raspberries and cranberries.
Демография
2011 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша Баланның халқы 5864 адамды құрады, оның ішінде 3625 (61,82%) румындар және 2124 (36,22%) венгрлер болды. 2021 жылғы халық санауында қаланың халқы 5414 адамды құрады.
According to the census from 2011, Bălan had a population of 5,864, of which 3,625 (61.82%) were Romanians and 2,124 (36.22%) were Hungarians. At the 2021 census, the town had a population of 5,414.
Тарих
Балан 17 ғасырда темір кенін өндіру орталығы болған, бірақ 1702 жылы темір қоры таусылып бітті. Мыс кен орындары 1785 жылы Янош Опрамен ашылды; өндіріс 1803 жылы басталды, ал 1853 жылға қарай алты шахта жұмыс істеді. Осы кезеңнен бастап ауыл біртіндеп қалаға айнала бастады. 1967 жылға дейін Балан Сандоминик коммунасының құрамында болды, соңында 1968 жылы ресми қала мәртебесін алды. 2006 жылы Румыния үкіметі кен өндіруге байланысты барлық қызметтерді тоқтатты және қазір қала негізгі экономикалық қызметтер ретінде экотүризм мен шағын бизнеске сүйеніп тұр.
Bălan was the site of iron mining during the 17th century, but by 1702 the iron stores had been depleted. The copper deposits were discovered in 1785 by János Opra; production began in 1803, and by 1853 six mines were in operation. From that period, the village gradually began to develop into a town. Until 1967, Bălan remained part of the commune of Sândominic, finally gaining official town status in 1968. In 2006 all mining related activities were stopped by the Romanian government and nowadays the city is counting on ecotourism and small businesses as main economical activities.
Қызықты орындар
Баланның басты сәулеттік ескертімі – 1869 жылы қасиеттендірілген Рим-католик шіркеуі. Кен өндірісінің экологиялық зиянына қарамастан, айналасы ерекше әдемі, жақын орналасқан Hășmașul Mare және Tarcău тауларын қамтиды, соның ішінде бұрынғысы жаяу серуендеуге танымал орын. Румынияның ең ірі өзендерінің бірі – Олт өзені осы қаланың жанындағы таулардан бастау алады.
Bălan's main architectural site is the Roman Catholic Church, consecrated in 1869. Despite the environmental blight of the mining, the surrounding area is uncommonly beautiful, taking in the nearby mountains of Hășmașul Mare and Tarcău, the former a popular hiking destination. The river Olt, one of Romania's most significant, originates in the mountains near the town.