Кіріспе

Американдық психолог Густав Марк Гилберт (30 қыркүйек 1911 – 6 ақпан 1977) – Нюрнберг процесі кезінде жоғары лауазымды нацистік көшбасшылар туралы бақылауларын жазған еңбектерімен танымал американдық психолог. Оның 1950 жылғы «Диктатура психологиясы» кітабы, Гитлердің ең жақын генералдары мен командирлерінің куәліктерін пайдаланып, нацистік Германияның диктаторы Адольф Гитлердің психологиялық портретін жасауға жасалған әрекет болды. Гилберттің жарияланған жұмыстары бүгінгі күнге дейін көптеген университеттер мен колледждерде, әсіресе психология саласында оқытылады және зерттеледі.

Ерте өмір және білім

Гилберт 1911 жылы Нью-Йорк штатында еврей австриялық иммигранттардың ұлы болып дүниеге келді. Ол Нью-Йорктегі Колледж Таун Центрдегі этикалық мәдениет мектебінен стипендия жеңіп алды. Ол Нью-Йорктің қалалық колледжінде оқыды, психологияға ауысудан бұрын неміс тілі мамандығын таңдады. 1939 жылы Гилберт Колумбия университетінен психология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. Гилберт сонымен қатар кәсіби психология саласындағы американдық сарапшылар кеңесінің дипломын алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гилберткі бірінші лейтенант шені берілді. Неміс тілін білуінің арқасында ол шетелге аудармашы болып жіберілді.

Кейінгі өмірі

1948 жылы Нью-Джерси штатының Лионс қаласындағы ардагерлер ауруханасының бас психологы ретінде Гилберт Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардың ардагерлерін, жүйке құлдырауынан зардап шеккендерді емдеді. 1950 жылы Гилберт «Диктатура психологиясы: нацистік Германия басшыларын зерттеу негізінде» атты кітабын жариялады. Осы кітабында Гилберт Нюрнберг түрмесіндегі Гитлердің қолбасшыларынан алынған куәліктерге сүйене отырып, Адольф Гитлердің психологиялық мінез-құлқының сипаттамасын жасауға тырысты. 1954 жылдың қыркүйегінде, Мичиган штатының колледжінде психология профессоры қызметін атқарып жүрген Гилберт Нью-Йоркте өткен Америкалық Психологиялық Ассоциацияның 62-ші жылдық конвенциясына қатысты. Гилберт «Антиинтеллектуализм мәселесіне психологиялық көзқарас» тақырыбындағы төрт адамнан тұратын панельдің құрамында болды. 1961 жылы, Бруклиндегі Лонг-Айленд университетінің психология кафедрасын басқарған кезде, Гилберт Иерусалимде Адольф Айхманның ісінде куәлік беруге шақырылды. Гилберт 1961 жылдың 29 мамырында куәлік беріп, Эрнст Калтенбруннер мен Рудольф Хесс өзімен сөйлескенде, еврейлерді жою жауапкершілігін бір-біріне таңуға тырысқандарын айтты. Дегенмен, Айхман екеуінің де айтуынша, оқиғаларда қатысқан. Содан кейін ол Хесс қолмен жазылған, Аушвицтегі жою процесін және онда газбен өлтірілген адамдардың санын көрсететін құжатты ұсынды – Хесстің комендант ретіндегі қызмет кезеңінде және Айхманның сөзіне сәйкес. Сот Гилберттің Нюрнбергтегі тұтқындарға жасаған психологиялық талдауларын куәлік ретінде қабылдамау туралы шешім қабылдады. 1967 жылы Гилберт Техас университетінің Остин қаласындағы университетін жаңа ғана бітірген Леон Померойды Лонг-Айленд университетінде психология саласында клиникалық докторлық бағдарлама құруға көндірді. Ол кезде Гилберт Нью-Йорк штатының Бруклин қаласындағы Лонг-Айленд университетінің психология кафедрасын басқарды. Гилберт 1977 жылдың 6 ақпанында қайтыс болды.

Таңдалған шығармалар

(1947). Нюрнберг күнделігі. "Фаррар, Штраус және компания": Нью-Йорк. (1948). "Герман Геринг: Сүйкімді психопат". Аномальды және әлеуметтік психология журналы, 43, 211–229. (1950). Диктатура психологиясы: Нацистік Германияның көшбасшыларын қарастыру негізінде. Нью-Йорк: "Рональд Пресс Компаниясы". (1951). "Колледж студенттері арасындағы стереотиптердің тұрақтылығы мен өзгеруі". Аномальды және әлеуметтік психология журналы, 46, 245–254.