Роберто Буса: Тіл білімі мен әдебиетті талдаудағы компьютерлерді қолданудың алғашқы дамушысы
Roberto Busa
Роберто Буса – италияндық діл және тіл біліміндегі компьютерді алғаш қолданғандардың бірі. Аквинскийдің еңбектерінің толық лемматизациясын жасаған. 💻📚🇮🇹
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Роберто Буса (28 қараша 1913 жыл - 9 тамыз 2011 жыл) - итальяндық иезуит діни қызметкері және тіл білімі мен әдебиеттік талдау үшін компьютерлерді пайдаланудың алғашқы қадамдарын жасағандардың бірі. Ол "Индекс Томистикус" еңбегінің авторы, бұл - Әйгілі Томас Аквинскийдің және оған байланысты бірнеше авторлардың шығармаларының толық лемматизациясы.
Roberto Busa (November 28, 1913 – August 9, 2011) was an Italian Jesuit priest and one of the pioneers in the usage of computers for linguistic and literary analysis. He was the author of the Index Thomisticus, a complete lemmatization of the works of Saint Thomas Aquinas and of a few related authors.
Өмірбаян
Виченцада туған, бес баланың екіншісі, ол бастауыш мектепті Болцанода, ал гимназияны Верона мен Беллунода оқыған. 1928 жылы Беллуно епископтық семинариясына түсіп, онда орта мектепті бітіріп, болашақ Папа Иоанн Павел І Альбино Лучанимен бірге теологияның алғашқы екі жылдық курсын оқыды. 1933 жылы Иса қоғамына қосылып, 1937 жылы философия, ал 1941 жылы теологиядан диплом алды және 1940 жылы дін қызметкеріне тоғыстырылды. 1940 жылдан 1943 жылға дейін Ұлттық армияда және кейін партизандық күштерде әскери капелланның көмекшісі болды. 1946 жылы Римдегі Папа Григориан Университетінде философия мамандығы бойынша «Ішкі сезімнің томистік терминологиясы» тақырыбында дипломдық жұмысын қорғады, ол 1949 жылы жарияланды. Ол Онтология, Теодиция және Ғылыми әдістеме пәндерінен толық профессор болды, сондай-ақ бірнеше жыл Галлараттағы «Aloisianum» философия факультетінің кітапханашысы қызметін атқарды.
Born in Vicenza, the second of five children, he attended primary school in Bolzano and grammar school in Verona and in Belluno. In 1928 he entered the Episcopal Seminary of Belluno, completing high school there, and took the first two year course of Theology with Albino Luciani, the future Pope John Paul I. In 1933 he joined the Society of Jesus, where he got a diploma in Philosophy in 1937 and one in Theology in 1941 and where he was ordained priest in 1940. From 1940 till 1943 he was an auxiliary army chaplain in the National Army and later in the partisan forces. In 1946 he graduated in Philosophy at the Papal Gregorian University of Rome with a degree thesis entitled "The Thomistic Terminology of Interiority", which was published in 1949. He was full professor of Ontology, Theodicy and Scientific Methodology and, for some years, a librarian in the "Aloisianum" Faculty of Philosophy of Gallarate.
Томистик индексі
1946 жылы ол Аквинаның шығармаларының ауқымды корпусында мәтіндік іздеу жүргізуге арналған құрал ретінде Index Thomisticus жоспарлады. 1949 жылы ол IBM негізін қалаушы Томас Дж. Уотсонмен кездесіп, оны Index Thomisticus жобасына демеушілік етуге көндірді. Жоба шамамен 30 жылға созылды және 1970 жылдары Index Thomisticus-тің 56 томдық басылған нұсқасын жасады. 1989 жылы CD-ROM нұсқасы жарық көрді. Сонымен қатар, 2005 жылы Fundación Tomás de Aquino және CAEL қолдауымен веб-нұсқасы пайда болды; бұл нұсқаның дизайны мен бағдарламалауын Бусамен бірлесіп Э. Аларкон мен Э. Берно жүзеге асырды. 2006 жылы Index Thomisticus Treebank жобасы (жетекшісі Марко Пассаротти) бүкіл корпустың синтаксистік түсіндірмелеуін бастады.
In 1946 he planned the Index Thomisticus, as a tool for performing text searches within the massive corpus of Aquinas's works. In 1949 he met with Thomas J. Watson, the founder of IBM, and was able to persuade him to sponsor the Index Thomisticus. The project lasted about 30 years, and eventually produced in the 1970s the 56 printed volumes of the Index Thomisticus. In 1989, a CD ROM version was produced. In addition, in 2005 a web based version made its debut, sponsored by the Fundación Tomás de Aquino and CAEL; the design and programming of this version were carried about by E. Alarcón and E. Bernot, in collaboration with Busa. In 2006 the Index Thomisticus Treebank project (directed by Marco Passarotti) started the syntactic annotation of the entire corpus.
Кейінгі жобалар
Өлер алдында Буса Римдегі Папа Григориан университетінде, Галлараттағы "Алоизиан" философия факультетінде және Миландағы Католик қасиетті жүрек университетінде оқытумен айналысты. Ол сонымен қатар Томас Аквин қолданған латын ұғымдарын қазіргі заманғы мәдениет тілімен түсінуді мақсат ететін Lessico Tomistico Biculturale (Екі мәдениетті Томастық лексикон) жобасында жұмыс істеді. Оның таңдамал еңбектері Джулианна Ньян және Марко Пассаротти тарапынан жиналып, аударылған.
Before his death, Busa had been teaching at the Papal Gregorian University in Rome, at the "Aloisianum" Faculty of Philosophy in Gallarate, and at the Catholic Sacred Heart University in Milan. He was also working at the Lessico Tomistico Biculturale (Bicultural Thomistic Lexicon) project, which aims at understanding the Latin concepts used by Thomas Aquinas in the terms of contemporary culture. A selection of his works has been collected and translated by Julianne Nyhan and Marco Passarotti.