Кіріспе
Калифорния штатының Окленд қаласындағы Чайнатаун ауданы дәстүрлі түрде қытай халқымен байланысты, бұл Оклендтің әртүрлі қытай-американдық және жалпы Азиялық-американдық қауымдастығын көрсетеді. Оны Сан-Францисконың жақын орналасқан Чайнатаунынан ажырату үшін "Окленд Чайнатауны" деп атайды. Оның теңіз деңгейінен биіктігі 12 метрді құрайды. 1850 жылдары қытайлықтар Оклендке алғашқы азиялықтар ретінде келді, одан кейін 1890 жылдары жапондықтар, 1900 жылдары корейлер, ал 1930 және 1940 жылдары филиппиндіктер келіп қоныстанды. Оңтүстік-Шығыс Азиялықтар 1970 жылдары Вьетнам соғысы кезінде келе бастады. Чайнатаундағы әртүрлі тұрғындардың арқасында көптеген азиялық тілдер мен диалекттерді естуге болады. Чайнатаун Оклендтің орталық бөлігінде, 8-ші және Вебстер көшелерінің қиылысында орналасқан. Оның солтүстік шекарасы 12-ші көше, ал оңтүстік шекарасы Interstate 880 (шамамен 6-шы көшеде орналасқан). Ол батыста Бродвейден басталып, шығыста Мерит көлінің оңтүстік жағына дейін созылады. Окленд Чайнатауны өмір сүру үшін күреске тап болып отыр, себебі Оклендтің жалпы жағдайына және осы ауданға тән ерекше факторлардың жиынтығына байланысты қиындықтар бар.
География
Чайнатаун Окленд қаласының орталық бөлігінде орналасқан. Оның батыс жағын Бродвей, оңтүстік жағын 880-ші тас жолы, шығыс жағын Фэллон көшесі мен Лэни колледжі, ал солтүстік жағын 12-ші көше шектеуді. Дегенмен, Окленд қаласы солтүстік шегін 14-ші көше деп санайды. Көршілістің тарихи сауда орталығы Вебстер (7-ші және 9-шы көшелер аралығында) және 8-ші көшеде (Фрэнклин мен Харрисон көшелер аралығында) жатыр.
Қытай қауымының біріккен методистік шіркеуі
Қытайлық қауымның біріккен методистік шіркеуі (CCUMC) 1887 жылы құрылған, бастапқыда Қытай методистік шіркеуі деп аталған. Шіркеу, дін қызметкері доктор Отис Гибсонның бастамасымен, методист қытайлық миссионерлік желісінің бір бөлігі ретінде құрылды. Бұл миссионерлік қызметтің екі басты мақсаты – құлдықтан және жыныстық коммерциядан қашқан әйелдерге мектептер ұйымдастыру және оларға пана беру болды. Бұл шіркеу Сан-Францискодағы Тынық мұхиты жағалауындағы Әйелдер миссионерлік қоғамымен тығыз байланыста болды. Бастапқыда Қытай методистік шіркеуі ғибадат қызметтерін және жексенбілік мектепті өткізді. Кейіннен, өсіп келе жатқан қытай қауымының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін, иммигранттарға арналған ағылшын тілі мектебі мен Америкада туған қытайларға арналған қытай тілі мектебі де ашылды. Шіркеудің алғашқы жылдары батыл қызметкерлердің, қытай және американдықтардың еңбегімен дамыды, өйткені сол кезде Калифорнияда қытайларға қарсы күшті сезімдер болған. Шіркеу Окленд қаласының Қытай ауданындағы бірнеше жерде орналасқан. Чан Хон Фун 1900 жылдан 1909 жылға дейін пастор болды және 1905 жылы шіркеудің қазіргі орнын Окленд, Калифорния штатының 321 8-ші көшесінде орнатты (CA 94607). 1913 жылы болған өрт ғимаратты қиратты, содан кейін жаңа ғимарат салынды. Бірақ 1940 жылдары шіркеу тіпті осы ғимараттан да кеңейіп кетті. Діни қызметкер Эдвар Лидің басшылығымен 1952 жылы жаңа шіркеу және қазіргі басты ғибадатхана салынды. Одан әрі өсуге байланысты, көбірек орын қажет болды, ал 1970 жылы жаңа қоғамдық зал мен сыныптар қосымшасы салынды. Бүгінде Қытайлық қауымның біріккен методистік шіркеуі жексенбі күндері қытай (кантон және мандарин тілдерінде) және ағылшын тілінде ғибадат қызметтерін өткізеді.
Тынық мұхит қайта өрлеу алаңы
1993 жылы гонконгтық инвесторлар салған аралас мақсаттағы кешен, орталық фонтаны мен отыруға арналған орындары бар бұл алаң көбінесе Окленд қаласының Қытай ауданының орталығы деп есептеледі. Бірінші және екінші қабаттары сауда, кеңсе және қоғамдық кеңістіктердің үйлесімінен тұрады; мұнда көптеген мейрамханалар, әшекей бұйымдары сататын дүкендер, банктер, мұзқаймақ дүкені және басқа да сауда және денсаулық сақтау қызметтерімен қатар Азия филиалы кітапханасы мен Окленд Азия мәдени орталығы орналасқан. Алаңның екінші қабатынан жоғары үш жағында тұрғын үйлер мен жалдауға берілетін пәтерлер бар: батыс жағында 13 қабатты тұрғын үй, ал оңтүстік және шығыс жағында екі 4 қабатты ғимараттар салынған. Алдыңғы бөлігінде 3 деңгейлі автотұрақ орналасқан.
Алғашқы жылдары
Оукленд қаласының қытай ауданы 1850 жылдары қытай иммигранттарының келуімен қалыптасты, Солтүстік Америкадағы ең көне қытай аудандарының біріне айналды. 1860 жылы Оуклендтің халық санағында қаланың жалпы халқы 1543 адамды құраса, оның ішінде 96 "азиялық" тұрғын тіркелді (қала халқының 6,2%). 1860 жылдары "күлі саудасы" кезінде Орталық Тынық мұхиты темір жолының батыс бөлігін салуға көмектесу үшін тағы көптеген қытайлар келді. Қытай иммигранттары алғаш рет 1850 жылдары Оукленд шығанағының сағасында, 1-ші көше мен Кастрода, Батыс Оуклендтегі "Қытай бұрыны" деп аталған жерге жақын және 4-ші және Клей көшелеріндегі шабақтарда қоныстанды. Телеграф көшесіндегі қытай қонысы 1867 жылы 16-шы және 17-ші көшелер арасында өртеніп, 19-шы және 20-шы көшелер арасындағы Сан-Пабло даңғылындағы қытай ауданына көшірілді; қазір ол Оуклендтің ескі қала сыртындағы қытай ауданы деп белгілі. Қытай халқының көптеп шоғырланған басқа да аймақтарына Вашингтон мен Клей көшелері арасындағы 14-ші көше және Кастро мен Бруш көшелері арасындағы Хартиялық сызық (22-ші көше) кірді.
Қазіргі орналасқан жері
Сары қауіптен қорқу мен жергілікті шеттету заңдары қытай халқын 1870 жылдары 8-ші көше мен Вебстер көшесінің маңындағы қазіргі орнына қоныстануға мәжбүр етті. Оуклендтегі алғашқы қытайлар Сан-Франциско шығанағында креветка аулап, Сан-Рафаэль маңындағы Қытай лагеріндегі қытайлармен ұқсас қызмет етті. 1868 жылы қытай жұмысшылары Оуклендте Темескал бөгетін салды, ол Шығыс шығанағын сумен қамтамасыз етті, ал 1874–75 жылдары Чабот көлінің бөгетін тұрғызды. Олар консерві зауыттарында, мақта фабрикаларында, оқшаулау және жарылғыш заттар зауыттарында, сондай-ақ шаруашылықтарда жұмыс істеді. 1880 жылдары кемсітуші заңдар қытай иммигранттарына жер сатып алуды немесе тіпті жұмыс табуды қиындатты. Олар кір жуу, ас дайындау, бағбандар, үй шаруашылықтарында жұмыс істеді немесе көкөніс сатумен айналысты. 1882 жылы Қытайларды шеттету туралы заң қытайлардың одан әрі көшіп келуін күрт шектеді. 1900 жылға қарай Оуклендтегі қытайлардың саны 1000-ға жетпеді. Қытайларды шеттету туралы заңнан кейін Азияның басқа елдерінен көшіп келгендер пайда бола бастады. Жапон иммигранттары 1890 жылдары Оуклендке, көбінесе Батыс Оуклендте, Маркет-стрит маңында қоныстанды. Кейіннен, 8-ші көшенің оңтүстігінде, Харрисон және Оук көшелері арасындағы ауданда жүздеген адам тұрды. Олардың Чайнатаунда бірнеше дүкендері болды. 1941 жылы Перл-Харборға шабуылдан кейін барлық жапон-американдықтар интернат лагерлеріне жіберілді. Масуда отбасы Оуклендтегі 8-ші және Франклин көшелеріндегі "Мен америкалықпын" деген үлкен жазуды өз азық-түлік дүкені, Wanto Company-ның алдына ілді, оны Доротея Ланге суретке түсірді. Соғыс аяқталғаннан кейін көптеген адамдар Оуклендке қайтып оралмады. Оукленд будда шіркеуі – Оуклендтің Жапония қалашығында сақталған сирек мекемелердің бірі. Филиппиндіктер бұл аймаққа 1900 жылдардың басында көшіп келді. Оуклендтың қытай алаңы 1940–1960 жылдары Шығыс шығанағындағы филиппиндіктердің сауда және қоғамдық жиылыстарының орталығы болды.
Жер сілкінісі бар
1906 жылы Сан-Францискода болған жер сілкінісі мен өрт Сан-Францисконың Қытай ауданының көп бөлігін қиратты, ал 4000-нан астам қытай азаматы Оклендте пана тапты. Сан-Францисконың Қытай ауданы қайта құрылып жатқан кезде де, көптеген адамдар Оклендте қалып қойды, соның нәтижесінде Қытай ауданының халқы шамамен 2500 адамға жетті. Қытай әйелдері мен балаларына иммиграция шектеулері жалғасқандықтан, некесіз ерлердің қоғамы құрылды. 1920 жылдары Оклендтің Қытай ауданы 10-шы көшеден бастап, Бродвейден Гаррисонға дейінгі жағалауға дейін кеңейді. Тіпті 1940 жылы да Қытай ауданының халқы шамамен 3000 адамды құрады. АҚШ-тың Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы және Қытайдың одақтас болғандығы себепті, 1943 жылы Қытайды шеттету туралы заң күштен шығарылды, бірақ жылдық иммиграция квотасы 105 адам деңгейінде сақталды.
Соғыстан кейінгі өсім
1950 жылы Чайнатаунның халқы 5500-ге жетті, бірақ 5-ші және 6-шы көшелер арасындағы 8 блоктан өтетін және Чайнатаунның шағын бизнесіне, Лэни колледжіне (8 блок) және кейін 1960-шы жылдардың соңында Сан-Франциско аймақтық жылдам транзит бас кеңсесі мен Мерит көлі станциясына (2 блок) және Калифорния ғылым және өнер мұражайына (4 блок) көлік артериясы болған Interstate 880 құрылысынан жергілікті тұрғын үйлер жоғалды. Окленд Чайнатауны көп жылдар бойы экономикалық даму тоқтап тұрды, әсіресе 1960-шы жылдардың соңында бірнеше буын бойы Чайнатаунда тұрған адамдар қала шетіне көшуді бастағаннан кейін.
Сахналық өнер
Қытай операсы Оклендтегі ең алғашқы дәстүрлі қытай өнерінің түрлерінің бірі болды. 1907 жылы 9-шы және Франклин көшелерінде 500 орындық Қытай театры ашылды, онда Қытайдан келген 30 актер тұрақты жұмыс істеді. Бүгінде Оклендте қытай операсының үш стилінде клубтар жұмыс істейді: кантон операсы, Пекин операсы және Куньқы.
Кітапханалар
Азия филиалының кітапханасы – Окленд қалалық кітапханасының көптеген филиалдарының бірі және ол Чайнатаунның «Тынық мұхит қайта өрлеу алаңында» орналасқан. Азия кітапханасы АҚШ-тың қалалық кітапхана филиалдары арасында ерекше болып табылады, себебі ол негізгі анықтамалық және жалпы тақырыптық әдебиеттерде, сондай-ақ азиялық зерттеулер жинағында, ағылшын тіліндегі азиялық американдық әдебиеттер қорында сегіз азия тілін (қытай, жапон, корей, вьетнам, тай, камбоджа, тагалог және лаос тілдерін) қамтиды. Азия қауымдастығының кітапханасы 1975 жылы Оклендтегі азиялық қауымдастыққа қызмет ететін үлгілі кітапхана құру мақсатындағы Федералды кітапханалық қызметтер құрылысы туралы заң аясында құрылды. Ол 1934 Park Blvd мекенжайындағы Park Boulevard филиалымен бірлесіп орналасқан, ол Чайнатауннан 1,5 шақырым қашықтықта болды. Азиялық оқырмандарға қолжетімділікті арттыру үшін ол Чайнатаунда және Берклиде Азия Bookmobile қызметін ұйымдастырды. 1978 жылы ол Чайнатауннан 0,5 шақырымдай жердегі Бас кітапханаға көшірілді. 1981 жылы ол Бродвейдегі 9-шы көшеде орналасқан 15 қабатты City Center Plaza тұрғын үй кешеніндегі дүкендер мен азық-түлік дүкендерінің арасындағы дүкенге көшірілді. Қазіргі орны Тынық мұхит қайта өрлеу алаңында 1995 жылы ашылды.
Полиция және өрт сөндіру
Оукленд полиция департаментінің әкімшілік ғимараты 455 Седьмой көшесінде орналасқан. Қытай ауданы Оукленд полиция департаментінің 3X учаскесінде орналасқан. Қоғамдық қызметтер бөлімі қылмысқа қарсы Азиялық кеңесшіл комитеті мен Азиялық жастар қызметтері комитетіне үйінді. 3X учаскесінің Қытай ауданының қылмыстың алдын алу жөніндегі кеңесі, аудандық қауымдық полиция кеңесі ай сайын жиналады. Кеңестер кантон тілінде өтеді және барлығы қатыса алады. Оукленд өрт сөндіру департаментінің 12-ші өрт станциясы 9-шы көшедегі 822 Alice көшесінде орналасқан. 12-ші өрт машинасы осы өрт станциясына бекітілген. Оукленд қаласының тұрғындары мен Оукленд өрт сөндіру департаменті Оукленд өрт машиналарынң 12-ші ротасының көрсеткен қызметін және қаһармандығын еске алады. Трейси Туми 1999 жылдың 10 қаңтарында жоғарғы Бродвейде 6 дабылмен болған өртке жауап бергеннен кейін екі қабатты ғимараттың құлауынан қызмет барысында қаза тапты.
Chinatown is in Oakland Police Department's Beat 3X. The Community Services Section hosts the Asian Advisory Committee on Crime and the Asian Youth Services Committee. The Chinatown Neighborhood Crime Prevention Council for beat 3x, a neighborhood community policing board meets monthly. Meetings are conducted in Cantonese and are open to all. Oakland Fire Department, Fire Station No. 12 is located at 822 Alice Street at 9th Street. Fire Engine 12 is assigned to this fire station. The citizens of Oakland and the Oakland Fire Department will remember the service and sacrifice of Oakland Engine Company No. 12. Hoseman Tracy Toomey who died in the line of duty on January 10, 1999 in a 2 story building collapse after responding to a 6 alarm fire on upper Broadway.
Колледждер мен университеттер
Лейни колледжі – Қытай ауданының оңтүстік жағында орналасқан қоғамдық колледж. Оқу бағдарламаларына Азия және Азия-американдық зерттеулер, қытай тілі, жапон тілі және қытай операсы (Музыка бөлімі) кіреді. Ол Пералта қауымдастық колледждер жүйесінің құрамында. Cal State East Bay Бродвей мен 11-ші көшеде Окленд кәсіби даму және конференция орталығына ие. Ұдайы білім беру курстарына қытай тілін туған немесе басқа тіл ретінде оқыту саласындағы сертификаттық бағдарлама кіреді.
Басқа білім беру қызметі
Мун Фу Юэн "қытай мектебі" Гаррисон көшесіндегі 9-шы көшеде орналасқан Шунг отбасының қытай мәдени орталығында кантон және мандарин тілдерінде сабақтарды, мектептен кейін және демалыс күндері қытай тілін және мәдениетін насияттау үшін ұйымдастырады. Орталық 1953 жылы қайырымдастық шаралармен айналысатын Джо Шунгтың және Окленд қытай қауымының қолдауымен құрылды. Бұл Оклендтегі ең алғашқы және ең ұзақ жұмыс істеген қытай мектебі, оның түлектері Окленд қауымының игілігіне зор үлес қосты.