Кіріспе
Халықаралық қаржы (сондай-ақ халықаралық ақша-кредит экономикасы немесе халықаралық макроэкономика деп те аталады) – қаржы экономикасының екі немесе одан көп ел арасындағы ақша-кредит және макроэкономикалық байланыстарды кеңінен зерттейтін саласы. Халықаралық қаржы әлемдік қаржы жүйесінің, халықаралық валюта жүйелерінің, төлем балансының, валюта бағамдарының, тікелей шетелдік инвестициялардың динамикасын және осы тақырыптардың халықаралық саудамен байланысын қарастырады. Көпұлттық қаржы деп те аталатын халықаралық қаржы, сонымен қатар халықаралық қаржылық басқару мәселелерімен де айналысады. Инвесторлар мен көпұлтты корпорациялар саяси тәуекел және валюталық тәуекел сияқты халықаралық тәуекелдерді, оның ішінде операциялық тәуекелді, экономикалық тәуекелді және аударма тәуекелді бағалауы және басқаруы қажет. Халықаралық қаржыдағы негізгі түсініктердің мысалдары: Мунделл-Флеминг моделі, оңтайлы валюталық аймақ теориясы, сатып алу қабілетінің теңдігі, пайыздық үстеме теңдігі және халықаралық Фишер эффектісі. Халықаралық сауданы зерттеу көбінесе микроэкономикалық түсініктерді пайдаланса, халықаралық қаржы зерттеулері негізінен макроэкономикалық түсініктерді зерттейді. Халықаралық қаржының валюталық және саяси тәуекелдері, ең алдымен, егемен мемлекеттердің валюта шығаруға, өздерінің экономикалық саясатын қалыптастыруға, салық салуға және адамдардың, тауарлардың және капиталдың шекарадан өтуін реттеуге құқығы мен мүмкіндігінен туындайды.
the academic journal or financial magazine
International finance (also referred to as international monetary economics or international macroeconomics) is the branch of financial economics broadly concerned with monetary and macroeconomic interrelations between two or more countries. International finance examines the dynamics of the global financial system, international monetary systems, balance of payments, exchange rates, foreign direct investment, and how these topics relate to international trade. Sometimes referred to as multinational finance, international finance is additionally concerned with matters of international financial management. Investors and multinational corporations must assess and manage international risks such as political risk and foreign exchange risk, including transaction exposure, economic exposure, and translation exposure. Some examples of key concepts within international finance are the Mundell–Fleming model, the optimum currency area theory, purchasing power parity, interest rate parity, and the international Fisher effect. Whereas the study of international trade makes use of mostly microeconomic concepts, international finance research investigates predominantly macroeconomic concepts. The foreign exchange and political risk dimensions of international finance largely stem from sovereign nations having the right and power to issue currencies, formulate their own economic policies, impose taxes, and regulate movement of people, goods, and capital across their borders.
Қытай және фиаттық валюта
Фиаттық валюта идеясы мың жылдан астам бұрын Қытайда Юань, Тан, Сун және Мин династиялары тұсында қалыптасты. Тан дәуірінде (618-907) бағалы металдар қорынан асып түсетін металл валютаға сұраныс арта түсті. Халық кредиттік қағаздарды пайдаланумен таныс болғандықтан, олар қағаз қиындыларын немесе қағаз мілдәулерін қабылдауға асықты. Ақшаның жетіспеушілігі осы халықты монетадан қағаз ақшаға көшуге мәжбүр етті. Сун дәуірінде (960-1276) Сычуань аймағындағы қарқынды даму мыс ақшаның тапшылығына себеп болды. Бұл саудагерлердің ақшалай резервпен қамтамасыз етілген жеке қағаздар шығаруына әкелді. Бұл заңмен танылған алғашқы төлем құралы деп есептелді. Юань династиясы (1276-1367) тұсында қағаз ақша жалғыз заңды төлем құралы болды, ал қағаз ақша шығару құқығы Мин династиясы (1368-1644) кезінде Қаржы министрлігіне берілді. Халықаралық аренада фиаттық валюта АҚШ 1971 жылы валютасын алтын стандартынан шығарғанға дейін толыққанды маңызға ие болған жоқ.
Бреттон Вудс конференциясы
Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) және Дүниежүзілік банктің құрылуы – халықаралық қаржы тарихындағы маңызды беткесулердің бірі. Халықаралық державалар арасындағы ондаған жылдық келіссөздер мен экономикалық үлкен державалардың табандылығына қарамастан, екінші дүниежүзілік соғыс сауда және ақша-кредит саясатының әділ ережелерін анықтаудағы бірлікке ешбір оқиғадай үлкен серпін бермеді. Бреттон-Вудс, Нью-Гэмпширде 44 елдің делегаттары соғыстан кейін халықаралық сауданың қағидаларын белгілеу үшін жиналды. Бреттон-Вудс конференциясы аяқталғаннан кейін ХВҚ мен Дүниежүзілік банктің құрылымдық негіздері қаланды және олардың дамуы басталды. Осының нәтижесінде, елдер мен континенттер арасындағы халықаралық сауда өркендеді, себебі валюта бағамын және валютаның нақты құнын анықтаудың өлшенетін жолы пайда болды. Жеке елдердің банктері енді әділ айырбас бағамын анықтаудағы шешуші фактор болмады, бұл жеке елдердің ақша жүйелері арасындағы қайшылықтарды жойды. Бреттон-Вудс жүйесі ұзаққа созылмады, себебі екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ әлемдегі алтын қорының көп бөлігінің иесі болды. Бұл елдердің валюталары АҚШ-тың дерлік монополиялық құқығына ие болған ресурстың құнына байланысты болуы керек еді. Бұл жағдай шамамен 20 жылға созылды, содан кейін, ең әйгілісі 1971 жылы, АҚШ долларының әлемдік резервтік валюта екендігіне күмәнданып отырған француздық тарап, қорғау үшін АҚШ-қа экспорттаған алтынының көп бөлігін қайтарып алды. Бұл әрекет АҚШ долларына тұрақсыздық әкелді, себебі осыған дейін кез келген адам немесе компания АҚШ долларын алтынға айырбастай алатын. Көптеген елдер де АҚШ-тан алтын алу үшін долларды алтынға айырбастау арқылы метафоралық «Алтын іріктеуге» (Gold Rush) ұмтылыс жасады. Бұл әрекеттің нәтижесінде 1971 жылдан бастап әлемдік резервтік валюта – АҚШ доллары алтынға бекітілмей қалды, Ричард Никсон АҚШ долларының айырбастау шарттарын жойды. Бұл халықаралық қаржы жүйесін түбірімен өзгертті, себебі әлемдік валюта енді ешқандай физикалық нысанға байланысты болмады, ол фиаттық валютаға (үкімет шешімімен ақша ретінде қолданылатын ішкі құны жоқ ақша) айналды.