Кіріспе

Србобран ( ; Szenttamás) – Сербияның Воеводина автономды провинциясының Оңтүстік Бачка округінде орналасқан қала және муниципалитет. Қала Дунай-Тиса-Дунай каналының солтүстік жағасында орналасқан. Қаланың халқы 12 009 адамды, ал муниципалитет 16 317 адамды құрайды. Србобран муниципалитетіне Србобран қаласы және екі ауыл – Надалж және Турия кіреді.

Атауы

Сербия тілінде қала Srbobran (Србобран) деп аталады; венгр тілінде Szenttamás немесе Szrbobran (бұрын Bács Szenttamás); русин тілінде (тек кириллица ғана қолданылатын тілде) /Србобран/; словак тілінде Srbobran; ал неміс тілінде Thomasberg немесе Sankt Thomas. Srbobran атауы серб тілінде "серб қорғаушысы" деген мағынаны білдіреді. Бұл қаланың бұрынғы серб тіліндегі атауы Сентомаш (Сентомаш) болған.

Тарих

Археологиялық мәліметтерге сүйенсек, қазіргі Сербобран аумағында адамдар ежелгі дәуірден бері қоныстанған. Елді мекен туралы алғашқы жазба 1338 жылға жатады, онда Сербобран Сентомас деген атпен айтылады, яғни орта ғасырларда монастырь мен оның төңірегіндегі ауылдың қасиетті қамқоршысы болған апостол Томас. Осы кезеңде аймақ ортағасырлық Венгрия Корольдігінің билігінде болды және Бачсенсис округінің құрамына кірді. Бұл ауыл, монастырьмен бірге, 16 ғасырда Осман империясының шапқыны кезінде қиратылды. Бұрынғы тұрғындары аймақты тастап, солтүстікке қарай Габсбург Венгриясына қашқан. Османдық билік кезеңінде Сентомаш елді мекені қайта жаңартылып, этникалық сербтермен толықтырылды. Ол Сегедин Осман Санжағының бір бөлігі болды. 17 ғасырдың соңында шаһзада Евгений Савойский басқаруымен Габсбург әскерлері Бачка аймағын басып алғаннан кейін, Сентомаш Габсбург билігіне көшті және жаңа қоныс аударушылармен, негізінен оңтүстіктен келген этникалық сербтермен, сондай-ақ (18 ғасырдың екінші жартысынан бастап) солтүстіктен келген этникалық мажарлармен мекенделді. Мажарлар елді мекенде сербтерден кейінгі екінші ірі этникалық топқа айналды. Елді мекен 1751 жылға дейін Әскери Шекараның құрамында болды, содан кейін азаматтық басқаруға өтті. 1751 жылғы құжатта Сентомаш аталысымен қатар, Сербоград ("Серб қаласы") да қаланың ресми емес атауы ретінде қолданылғаны көрсетілген. Қала жылдам дамыды; 1787 жылы халқы 3532 адамды құраса, 1836 жылы бұл көрсеткіш 11 321-ге жетті. 1751 жылдан бастап қала Батш-Бодрог округінің Теисс округіне және Габсбург Венгрия Корольдігіне қарасты болды. Сербобран атауы Габсбург монархиясындағы 1848/1849 жылғы төңкерістер кезінде пайда болды, бірақ ресми түрде 1918 жылдан бері қолданылып келеді. 1848–1849 жылдары қала Сербия воеводтығының, Австрия империясы құрамындағы сербтердің автономиялық аймағының бөлігі болды. Сербтердің қорғаныс шебі осы қаланың жанында орналасқандықтан, қала "сербтердің қорғаушысы" деген мағынаны білдіретін Сербобран деп аталды. 1848 жылдың 14 шілдесінде барон Фюлоп Берхтольд басқаруымен мажар әскерлері қаланы алғашқы рет қоршауға алды, бірақ сербтердің күшті қарсылығына тап болып, шегінуге мәжбүр болды. Венгрия әскерлері төртінші рет, 1849 жылдың 4 сәуірінде Сентомаш қаласын басып алып, оны толығымен өртеп жіберді. Венгрияның Габсбургтерге қарсы қозғалысын басып (1849 ж.), австриялық билік Сентомашқа жататын жаңа провинцияны құрды: Сербия воеводтығы және Банат Темешвар, ол 1860 жылға дейін өмір сүрді. 1850 жылы Сентомаш халқының саны 5630 адамды құрады, бұл 1836 жылы тіркелген халықтың шамамен жартысы болды. 1860 жылы воеводтық таратылғаннан кейін Сентомаш қайтадан Батш-Бодрог округінің құрамына кірді. 1867 жылы Австрия-Мажарстанның қос монархиясы құрылғаннан кейін қала монархияның венгрлік бөлігінде орналасқан. 1910 жылғы ресми санақ бойынша Сентомаш қаласында 14 335 тұрғын болды; олардың ішінде 7 808 (54,47%) серб тілінде, 6 031 (42,07%) венгр тілінде және 430 (3%) неміс тілінде сөйледі. 1918 жылы Сентомаш Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігінің (1929 жылдан кейін Югославия деп аталды) құрамына кірді және ресми түрде Сербобран деп аталды. 1918–1919 жылдары қала Банат, Бачка және Баранья аймағының бөлігі болды, сондай-ақ (1918 және 1922 жылдар аралығында) Нови-Сад округінің құрамына кірді. 1922–1929 жылдар аралығында Белград облысының, ал 1929–1941 жылдар аралығында Дунай Бановинасының бөлігі болды. 1941 жылы қала Тік тұғырлық державалар басып алып, Миклош Хортидің Венгриясына қосылды. 1944 жылы Кеңес Қызыл Армиясы мен Югославия партизандары аймақтан Тік тұғырлық державалардың әскерлерін ығыстырды, осы кезде венгр ұлтынан шыққан шамамен 2000 азаматтық адам өш алу мақсатымен өлтірілді. Сербобран жаңа социалистік Югославияның Воеводина автономиялық провинциясына қосылды. 1945 жылдан кейін Воеводина Югославия құрамында Сербия Халық Республикасының құрамына кірді. 1950 жылдарға дейін Сербобран Бечей муниципалитетіне қарасты болды, бірақ содан кейін Сербобранның жеке муниципалитеті құрылды. 1990 жылдардағы Югослав соғыстары кезінде Хорватия, Босния және Герцеговина және Косоводан серб босқындары келіп, Сербобранда қоныстанды.

Көлік

Қала Белград пен Суботица арасындағы M22 тас жолының жанында орналасқан. Қаладан 3 және 22 республикалық автомобиль жолдары өтеді. Осы үш маңызды бағыт қаланы маңызды көлік түйініне айналдырады. 3-ші тас жол батысқа Сомборға, ал шығысқа Бечежге дейін созылады. 22-ші тас жол солтүстікке Мажарстанның Будапештіне дейін, онда 5-ші тас жолға ауысады, ал Сербияның оңтүстігінде Рибарицеге дейін барады.

Сәулет

Сербобранда екі көрнекті ғимарат бар, екеуі де шіркеу (біреуі – серб православие, екіншісі – рим-католик) және екеуі де жоғары дәрежедегі кеш барокко стилінде салынған.