Кіріспе

Себрук қаласындағы (Нью-Гэмпшир штаты) ядролық электр станциясы

Себрук ядролық электр станциясы, көбінесе Себрук станциясы деп танылатын, АҚШ-тың Нью-Гэмпшир штатының Себрук қаласында орналасқан. Бұл станция Бостон қаласынан шамамен 40 миль (64 км) солтүстікке және Портсмут қаласынан 10 миль (16 км) оңтүстікке қарай орналасқан. Ол 1990 жылдан бері жұмыс істеп келеді. 1244 мегаватт электр қуатына ие Себрук станциясының 1-ші блогы – Жаңа Англия электр желісіндегі ең ірі жеке электр энергиясын өндіретін блок. Коннектикут штатындағы Миллстон ядролық электр станциясынан кейін Жаңа Англиядағы екінші ірі ядролық электр станциясы болып табылады. Себрукта екі реактор салу жоспарланған, бірақ бірінші блок құрылысқа рұқсат берілгеннен кейін 14 жыл өткен соң, яғни 1990 жылға дейін толыққанды жұмыс істемеді. Екінші блок наразылықтарға, шығындардың артуына және қаржыландыру мәселелеріне байланысты ешқашан салынбады. Осы қиындықтар Себрук станциясының иесі PSNH компаниясының банкротқа ұшырауына әкелді. 2002 жылдан бері Себрук станциясы NextEra Energy Resources компаниясына тиесілі және олар басқарып келеді.

Сибрук станциясының құрылысы

Нью-Гэмпширдің мемлекеттік қызмет көрсету компаниясы (PSNH) 1966 жылы ядролық электр стансасын салу жоспарларын іздестірді. PSNH бастапқыда стансаны Ньюингтонда салуды жоспарлаған, бірақ ұсынылып отырған жер Пис әуе күштері базасына тым жақын болғандықтан құрылысқа рұқсат берілмеді. Сейбрук жаңа орны таңдалғаннан кейін 1972 жылы құрылыс жоспарлары аяқталды. PSNH және мемлекеттік коммуналдық комиссия Сейбрук станциясын салуға көп қарсылық күтпеді, тіпті «Union Leader» газеті: «Халық қызметі басқармасы Сейбрук учаскесі үшін қажетті лицензиялар мен рұқсаттарды алуда қиындықтарға тап болмайды деп есептейді, себебі ол әуе базасына жақын емес [алғашқы таңдауы болған Ньюингтон сияқты], және конденсатор салқындату суын тікелей Атлант мұхитының терең суына шығаруға болады» деп хабарлады. Құрылыс және пайдалану жоспарлары Сейбрук қаласына ұсынылғанда, жоспарлар «ынталы қарсы алынды» және бірауыздан мақұлданды. Ол кезде бұл АҚШ корпоративтік тарихындағы төртінші ірі банкроттық жағдай болды. Сейбрук стансасының құрылысы күтілгеннен он жыл кешіктіріліп, құны 7 миллиард долларға жуық шығынға ұшырады. NRC Сейбрукке қатысты өзінің реттеу бақылауын «бөлінген және үйлестірілмеген үкіметтік шешім қабылдаудың үлгісі» және «өзін және экономиканы бюрократиялық шектеулермен қысып жатқан жүйе» деп сипаттады.

NextEra Энергия және соңғы тарих

Зауыт бастапқыда Жаңа Англияның бес штатына қызмет көрсететін 10-нан астам жеке коммуналдық компанияға тиесілі болды. 2002 жылы олардың көпшілігі өз акцияларын FPL Energy (FPL Group еншілес компаниясы) сатып алды, кейіннен NextEra Energy Resources деп аталды, Seabrook станциясының 88,2% үлесін бақылау үшін жалпы құны 836,6 миллион доллар болды. Қалған бөлігі Массачусетс штатының муниципалдық коммуналдық кәсіпорындарына тиесілі. Станция NextEra Energy компаниясы басқаратын бес ядролық электр станциясының бірі. Қалған төртеуі – Флорида Power & Light (реттелетін коммуналдық қызмет) компаниясы басқаратын Сент-Люси ядролық электр станциясы және Түркия Пойнт ядролық электр станциясы, сондай-ақ NextEra Energy Resources басқаратын Дуэйн Арнольд Энергия орталығы мен Пойнт Бич ядролық электр станциясы. 2008 жылғы президент сайлауы кезінде республикалық үміткер Джон Маккейн Сейбруктегі екінші реакторды салу мүмкіндігін айтты. Бұл идея кейбір шенеуніктерден сақтықпен қолдау тапты, бірақ қаржылық және нормативтік себептерге байланысты қиындықтар тудырады. 2009 жылы ядролық электр станциясының атауы ресми түрде NextEra Energy Seabrook болып өзгертілді, бірақ станция әлі де кеңінен танылып, Seabrook станциясы деп аталады. 2017 жылы, Сейбрук станциясын қоса алғанда, ядролық электр станцияларының құнының тұрақты төмендеуіне байланысты Сейбрук қаласы станция иесі NextEra Energy-ден түсетін салық түсімдерінің азаюын өтеу үшін 9,9 пайыздық салықты арттырды. 2019 жылы Нью-Гэмпширдің Өкілдер палатасы 1661 нөміріндегі заң жобасын ұсынды, ол ауа мен судың ластануын азайтуға арналған құралымдарға қатысты Сейбрук станциясының мүлік салығынан босатуын жоятын еді. 2020 жылы 1661 нөміріндегі заң жобасы Нью-Гэмпшир Өкілдер палатасынан өте алмады. 2020 жылдың сәуір айында АҚШ Конгресінің Массачусетс штатынан сайланған мүшелері, соның ішінде АҚШ сенаторлары Элизабет Уоррен мен Эд Марки және конгрессмен Сет Маултон Ядролық реттеу комиссиясы мен NextEra Energy компаниясын COVID-19 пандемиясына байланысты Сейбрук станциясы үшін әзірленген жоспарды жариялауға шақырды. Бұл хат ағымдағы жанармай толықтыру жұмыстарына байланысты жүздеген жұмысшылардың қауіпсіздік шаралары мен станция қызметкерлерінің жеткіліктілігіне қатысты алаңдаушылықтарды тудырды. Сейбрук станциясына COVID-19 таралуына қарсы алдын алу шараларын күшейту үшін, жұмыс уақытын бақылауды жеңілдету және кейбір тексерулерді кейінге жылдыру сияқты нормативтік жеңілдіктер де берілді. 2020 жылдардың басында NextEra Energy компаниясы Мэн штатында салынып жатқан New England Clean Energy Connect (NECEC) электр желісіне байланысты Avangrid коммуналдық компаниясымен дауға қатысты, бұл желі Канададан New England электр жүйесіне гидроэнергия жеткізуге бағытталған. New England электр жүйесіне қосылмас бұрын, қосымша қуатты жеткізу үшін Seabrook станциясының негізгі генераторлық автоматтық қосқышын жаңарту қажет, және бұл жаңартудың құны мен осы шығындарға қандай тараптар жауапты болатыны мәселесі сотта қаралып жатыр. 2023 жылдың ақпан айында Федералдық энергетиканы реттеу комиссиясы NextEra Energy Resources компаниясына негізгі генераторлық автоматтық қосқышты жаңартуды жүргізуді тапсырды, бұл 2024 жылдың күзіндегі жанармай толықтыру жұмыстары кезінде жүзеге асырылуы күтілуде.

Қайта лицензия беру

2010 жылы Сейбрук станциясы өз жұмыс істеу лицензиясын 2030 жылдан 2050 жылға дейін ұзартуға өтініш берді. 2012 жылдың қыркүйегінде Массачусетс штатының өкілдері Эдвард Марки және Джон Ф. Тирни «Ядролық реактор қауіпсіздігіне бірінші кезекте көңіл бөлу туралы» H. R. 6554 заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасы ядролық станцияларға лицензияларын мерзімі біткеннен кейін 10 жылдан астам уақыт өткен жағдайда Ядролық реттеу комиссиясынан (NRC) лицензияны ұзартуға рұқсат бермеуді көздеген. Заңнама негізінен Сейбрук станциясының лицензиясын ұзартуға бағытталған, бірақ заң жобасы Палата комитетінен әрі қарымастан қалды. Лицензиялау процесінде, жер асты суларының әртүрлі құрылымдардың негізіне сіңуі салдарынан зауытта сілтілі-кремнийлік реакция (СҚР) нәтижесінде бетонның нашарлауына қатысты қауіпсіздік мәселелері туындады, бұл әртүрлі жергілікті саясаткерлердің алаңдаушылығын тудырды. 2017 жылдың маусым айында NRC қызметкерлері «көптеген құжаттарды қарап, NextEra компаниясының электр станциясының барлық жеріндегі бетон құрылымдарындағы сілтілі-кремнийлік реакция құбылысын бақылау және басқару жоспарын бағалау үшін станцияны тексерді». 2017 жылдың қазан айында федералды реттеушілер коммерциялық емес ядролық бақылау тобы C 10-ға лицензияны өзгерту туралы өтінішті қарауға рұқсат берді. 2019 жылдың 12 наурызында NRC Сейбрук станциясының жұмыс істеу лицензиясын қосымша 20 жылға жаңартатынын хабарлады, оның мерзімі 2050 жылдың 15 наурызында аяқталады. Лицензияны ұзарту туралы жарияланғаннан кейін C 10 тобы NRC-ге шұғыл өтініш жолдады, СҚР мәселесі бойынша қосымша тыңдаулар өткізілгенге дейін лицензияны ұзартуды тоқтатуды сұрады, бірақ NRC 2019 жылдың шілдесінде бұл өтінішті қабылдамады. 2020 жылдың тамызында NRC-нің Атомдық қауіпсіздік және лицензиялау кеңесі (ASLB) Сейбрук станциясының СҚР мәселесіне қатысты бетонды бақылау бағдарламасын ресми түрде қабылдады. Дегенмен, Кеңес зауыттың лицензиясында қосымша бақылау шарттарын қойды, олар «халық денсаулығы мен қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажет» екенін айтты. 2021 жылдың мамырында АҚШ сенаторлары Элизабет Уоррен мен Эд Марки, екеуі де Массачусетс штатынан, NRC-ге хат жолдады, онда ASLB-нің шешіміне қатысты алаңдаушылықтарын білдіріп, NRC «қосымша куәліктерді қарау үшін материалдарды қайта ашуы және ASLB-нің бастапқы шешіміндегі төрт лицензия шартын күшейтуі керек» деді.

Ерекше оқиғалар

1998 жылы зауыттың электромеханигі жүйелік сымдарды орнатуда қауіпсіздік туралы алаңдаушылық білдіргеннен кейін қысқа уақыттан соң жұмыстан босатылды. Ядролық реттеу комиссиясы (NRC) бұл мәселені тергеп, бұл әрекетті қауіпсіздік туралы алаңдаушылық білдірген қызметкерге қатысты кемсітушілік құрамындағы бұзушылық деп тапты. Бұл оқиға NRC-нің III деңгейлі бұзушылығына және 55 000 АҚШ доллары көлеміндегі азаматтық айыппұлға әкелді. 2000 жылы Сибрук станциясының екі авариялық дизель генераторының бірі сынақ кезінде істен шықты. NRC инспекциялық есебінде оқиға былайша сипатталды: NRC жоғарыда аталған оқиғаның «ақ тұжырым» (қауіпсіздік маңыздылығы төмен немесе орташа деңгейдегі мәселе) екенін анықтады, сонымен қатар ол «екі авариялық дизель генераторының (EDG) біріне қатысты тозуға ұшыраған компоненттерге қатысты тиісті түзету шараларын қабылдамауды қамтиды». 2012 жылы Мэн штатының оңтүстік жағалауында Сибрук станциясы отынды қайта толықтырып жатқанда 4.0 магнитудалы жер сілкінісі болды. «Көңілсіз оқиға» ретінде белгіленген төтенше жағдай жарияланды, бірақ станцияға ешқандай әсер етпеді және отынды қайта толықтыру жұмыстарына кедергі келтірмеді. 2013 жылы Сибрук станциясы мен жұмысшылар кәсіби одағы келісімшарт мерзімі біткенге бірнеше сағат қалғанда соңғы сәтте келісімге келді, әйтпесе жұмыс тоқтатылған болар еді. 2014 жылы лифт моторларынан шыққан ұсақ электрлік өрт «көңілсіз оқиға» төтенше жағдай статусын жариялауға себеп болды. Оқиғаның салдарынан жарақат алғандар, эвакуацияланғандар немесе халық қауіпсіздігіне қауіп төнгендер болған жоқ. 2015 жылы Сибрук станциясының күзетшісі мылтық трубкасына құлаққап пен екі иілген қағазды тығып қойған, олар кейіннен мылтықты тазалау кезінде табылған. Бұл оқиға NRC тергеуін бастады, және күзетші үш жылға барлық NRC лицензияланған қызметтеріне қатысудан шеттетілді. 2018 жылы 2.7 магнитудалы жер сілкінісі Сибрук станциясынан шамамен 16 шақырым қашықтықта болды, бірақ жер сілкінісі кез келген төтенше жағдай процедураларын іске қоспады немесе станцияның құрылымдық зақымдану белгілерін көрсетпеді. 2020 жылдың ортасында Сибрук станциясы реакторлық ядроға күтпеген жерден басқару таяқшаларының жиынтығы енуіне байланысты екі жоспарланбаған тоқтатуды бастан өткерді. Екі жағдайда да барлық қауіпсіздік жүйелері тиісінше жұмыс істеді, реактор қауіпсіз түрде тоқтатылды. 2022 жылдың 12 шілдесіне таңертең станцияның 9 дабылы станцияның 16 шақырымдық апаттық жоспарлау аймағында «қасақана іске қосылды». Хэмптон-Бич аймағындағы дабылдар жағажайды және оның айналасындағы жағажайларды эвакуациялауды талап етті. Станция және Нью-Гэмпшир мен Массачусетс штаттарының Төтенше жағдайларды басқару басқармалары кейіннен дабылдың іске қосылуы станцияның 121 дабылының әдеттегі үнсіз сынағы кезінде адам қателігінен туындаған жалған дабыл екенін растады. Жалған дабыл Хэмптон, Рай және Сибрук қалаларындағы жағажайлардың жабылуына әкелді.

Қоғамның қарсылығы

1975 жылы Германиядағы ядролық қарсылық қозғалысының Уайльдегі ядролық электр станциясының құрылысын тоқтатудағы жетістігі Сейбрук станциясының құрылыс алаңын басып алуға әрекет етуге ықпал етті. Содан аз уақыт өткен соң, 1976 жылы Ядролық реттеу комиссиясы (ЯРК) Сейбрук станциясына құрылысқа рұқсат бергеннен кейін Clamshell Alliance құрылды. 1976 жылдың 1 тамызында 600 наразы Сейбрук станциясының құрылыс алаңына жиналды. "Ескі қоныс аударушылар әні (Ақрлар шұбарлары)" әні осы оқиғалармен байланыстырып айтылатын болды. Дегенмен, Сейбрук станциясының құрылысы жалғасты, ал көптеген Clamshell Alliance белсенділері 1977 жылғы басып алудан кейін "көптеген шаршау мен бас тарту" туралы хабарларға көңіл көшірді. 2017 жылдың қыркүйегінде белсенді Стив Комли ағасы және оның "Біз – Халық" атты коммерциялық емес ұйымы Массачусетс штатының Салисбери қаласында электрондық жарнама тақтасын орнатуға төледі, ол Сейбрук станциясында апат болған жағдайда эвакуация жоспарының жоқтығы туралы ескертті. 2018 жылдың қаңтар айында Массачусетс штатының Мерримак қаласы тағы бірнеше қауымдастықтармен бірге "Ядролық реттеу комиссиясын Нью-Гэмпшир штатының Сейбрук қаласындағы ядролық электр станциясының эвакуация жоспарын тиімді жүзеге асыруға бола ма деген мәселе бойынша тыңдау өткізуге шақырды". Жауап ретінде NextEra Energy компаниясы мынадай мәлімдеме жасады: Бізде кең ауқымды төтенше жағдайларға жауап беру жүйелері бар, оның ішінде өсімдіктерді автоматты және қолмен қорғаудың көптеген қабаттарын қамтамасыз ететін көптеген қосымша қауіпсіздік жүйелері бар. Сонымен қатар, біз жоспарларымыздың толықтығы мен тиімділігін қамтамасыз ету және оларды жақсарту үшін жергілікті, штаттық және федералдық шенеуніктермен үнемі ынтымақтаса жұмыс істейміз. "Біз – Халық" және мырза Комлидің соңғы мәлімдемелері негізсіз. Мырза Комлидің Сейбрукке қарсы жалған айыптаулар мен негізсіз мәлімдемелер жасаудың ұзақ тарихы бар. Ядролық реттеу комиссиясы сияқты тәуелсіз агенттіктер оның мәлімдемелерін және айыптауларын қарастырып, оларды негізсіз деп тапты.

Аварияларды талдау

Ядролық реттеу комиссиясы ядролық электр станцияларының айналасында екі төтенше жағдай жоспарлау аймағын белгілейді: 10 миль (16 км) радиусы бар, негізінен ауадағы радиоактивті ластануға және оның тыныспен ішке жұтылуына қатысты аймақ, және шамамен 50 миль (80 км) радиусы бар жұтылу жолы аймағы, негізінен радиоактивті ластанған тамақ пен суды жұтумен байланысты. 2010 жылы Сейбруктың 10 милі (16 км) шеңберінде АҚШ халқының саны 118 747 адамды құрады, бұл он жыл ішінде 10,1 пайызға артты. 2010 жылы 50 миль (80 км) шеңберінде АҚШ халқының саны 4 315 571 адамды құрады, бұл 2000 жылдан бері 8,7 пайызға өсті. 50 миль радиусінде Бостон қаласы (қала орталығына дейін 40 миль) бар. 2010 жылдың тамызында жарияланған NRC зерттеуіне сәйкес, Ядролық реттеу комиссиясының бағалауынша, Сейбрук реакторының активтік аймағына зақым келтіруге жеткілікті күшті жер сілкінісінің болу ықтималдығы жыл сайын 1:45 455 құрайды.