Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зороастризмнің ғибадат орны
Zoroastrian place of worship
От ғибадатханасы немесе агиарий – бұл Персияның ежелгі діні зороастризмді ұстанатындардың ғибадат ететін жері. Зороастризмде атар немесе от, және абан, су діни тазалықтың көзі саналады. Таза, ақ "тазалау рәсімдері үшін қолданылатын күл діни өмірдің негізі деп есептеледі", ол "негізінен үй отын күтуге арналған рәсімдер, себебі ғибадатханадағы от – жаңа салтанатты деңгейге көтерілген ошақ оты". Өйткені, "қолында отын ұстап отқа құрбандық шалушы адам бақытқа ие болады". 2021 жылғы мәлімет бойынша әлемде 167 от ғибадатханасы бар, оның 45-і Мумбайда, 105-і Үндістанның қалған бөлігінде, ал 17-сі басқа елдерде орналасқан. Олардың ішінде тек тоғызы (біреуі Иранда, сегізі Үндістанда) Аташ Бехрам деп аталатын басты ғибадатханалар; қалғандары агиарийлер деп аталатын кішірек ғибадатханалар.
A fire temple or agiary is the place of worship for the followers of Zoroastrianism, the ancient religion of Persia. In Zoroastrianism, atar or fire, together with aban, water, are agents of ritual purity. Clean, white "ash for the purification ceremonies [is] regarded as the basis of ritual life", which "are essentially the rites proper to the tending of a domestic fire, for the temple [fire] is that of the hearth fire raised to a new solemnity". For, one "who sacrifices unto fire with fuel in his hand , is given happiness". as of 2021, there were 167 fire temples in the world, of which 45 were in Mumbai, 105 in the rest of India, and 17 in other countries. Of these only nine (one in Iran and eight in India) are the main temples known as Atash Behrams; the remaining are the smaller temples known as agiaries.
Тұжырымдама
9 ғасырда алғаш рет көрінген от ритуалдары зороастризмнің өзімен бірдей кезеңде пайда болған. Ол шамамен ғибадатханалық культпен бір уақытта пайда болып, Атардың құдай ретінде қабылдануымен бірдей кезеңде дамыған. Авестаның өзінде от ғибадатханасы туралы тізім жоқ, сондай-ақ оны білдіретін ескі парсы сөзі де табылмайды. От ритуалдарының доктриналық өзгеріс екені және ерте зороастризмде болмағаны кейінгі Аташ Няшта да анық көрінеді. Бұл литургияның ең көне бөлімдерінде "кешкі және таңғы тамақ пісіретіндердің бәріне" сөйлейтін ошақ оты туралы айтылады, ал Бойс мұның киелі отқа сәйкес келмейтінін атап көрсетеді. Ғибадатхана тіпті кейінірек дамыған: Геродоттан біздің заманымызға дейінгі 5 ғасырдың ортасында зороастрийлердің ашық аспанға табынып, от жағу үшін төбелерге шыққандары белгілі. Страбон бұл мәліметті растап, 6 ғасырда Каппадокиядағы Зела ғибадатханасының жасанды үйінді екенін, қабырғамен қоршалғанын, бірақ аспанға ашық екенін айтады, алайда Зела ғибадатханасы зороастрийлік болғандығына ешқандай дәлел жоқ. Зороастризмде "от жағу" маңызды элемент болғанымен, "мәңгілік" от жағу және ғибадатта "жарық" болуы да көптеген басқа діндерде маңызды рөл атқарған. Парфян империясы кезінде (б.з.д. 250 – 226 жж.) зороастризмде ғибадат ететін екі орын болған: біреуі багин немесе аязан деп аталатын, белгілі бір құдайға арналған киелі орын; ол жеке адамның немесе отбасының қамқоршысының (немесе періштенің) құрметіне салынған және құрметке бөленген тұлғаның бейнесін немесе мүсінін қамтыған. Екіншісі, атрошан, "от жағылатын орындар" болды, иконокласт қозғалыс күш алған сайын олардың саны арта түсті. Сасанидтер әулетінің билікке келуінен кейін Язаталарға арналған ғибадатханалар сақталып қалды, бірақ мүсіндер заң бойынша тасталып кетті немесе олардың орнына от алтарьлары орнатылды. Сондай-ақ, Шипман атап өткендей, Сасанид дәуірінде (226–650 жж.) өрттердің қасиеттілігіне қарай жіктелуіне ешқандай дәлел жоқ. "Көбінесе екі ғана от болғанға ұқсайды: Аташ и Вахрам [сөзбе-сөз: "жеңімпаз от", кейін Бахрам оты деп қате түсіндірілген] және кішірек Аташ и Адаран, немесе "Оттардың оты", ауылдың немесе қаланың бір бөлігіне қызмет ететін жергілікті от". Аташ-и-Вахрамда ғана отты үздіріспей жағып отыруға болыпты, ал Адаран оттары жыл сайын қайтадан жағылған. Оттардың өздеріне арнайы есімдер берілгенімен, ғимараттарға есім қойылмаған, және "орта парсы есімдерінің қарапайымдығы (кадаг, ман және ксанаг – бәрі де қарапайым үйді білдіретін сөздер) храм культын көтермелеушілердің оны ошаққа табынудың ежелгі дәстүріне мүмкіндігінше жақын ұстауға және оны дамытудан аулақ болуға тырысқандығын көрсетеді" деген пікір бар. Аль-Кадисия шайқасы (636 ж.) және Нихаванд шайқасы (642 ж.) Сасанид империясының құлауына және мемлекеттік қолдау көрсетілген зороастризмнің әлсіреуіне себеп болды; Ұлы Ирандағы кейбір от ғибадатханаларының қиратылуы немесе мешітке айналдырылуы осы шайқастардың салдары болды. Бұл дінді көбінесе аристократия ұстанған, бірақ көптеген от ғибадатханалары болған жоқ. Кейбір от ғибадатханалары бастапқы мақсатын сақтап қалды, бірақ көптеген зороастрийлер қашып кетті. Аңыз бойынша, кейбіреулері отты өздерімен алып кеткен, бұл олардың дінін еске түсіруге және діни қуғын-сүргін күшейген кезде олардың сенімін сақтауға көмектескен, өйткені храмнан алынған от діни тәжірибенің бір бөлігі болмаған.
First evident in the 9th century BCE, the rituals of fire are contemporary with that of Zoroastrianism itself. It appears at approximately the same time as the shrine cult and is roughly contemporaneous with the introduction of Atar as a divinity. There is no allusion to a temple of fire in the Avesta proper, nor is there any Old Persian word for one. That the rituals of fire was a doctrinal modification and absent from early Zoroastrianism is also evident in the later Atash Nyash. In the oldest passages of that liturgy, it is the hearth fire that speaks to "all those for whom it cooks the evening and morning meal", which Boyce observes is not consistent with sanctified fire. The temple is an even later development: from Herodotus it is known that in the mid 5th century BCE the Zoroastrians worshipped to the open sky, ascending mounds to light their fires. Strabo confirms this, noting that in the 6th century, the sanctuary at Zela in Cappadocia was an artificial mound, walled in, but open to the sky, although there is no evidence whatsoever that the Zela sanctuary was Zoroastrian. Although the "burning of fire" was a key element in Zoroastrian worship, the burning of "eternal" fire, as well as the presence of "light" in worship, was also a key element in many other religions. By the Parthian Empire (250 BCE–226 CE), there were two places of worship in Zoroastrianism: one, called bagin or ayazan, was a sanctuary dedicated to a specific divinity; it was constructed in honor of the patron saint (or angel) of an individual or family and included an icon or effigy of the honored. The second, the atroshan, were the "places of burning fire" which became more and more prevalent as the iconoclastic movement gained support. Following the rise of the Sassanid dynasty, the shrines to the Yazatas continued to exist, but with the statues – by law – either abandoned or replaced by fire altars. Also, as Schippman observed, there is no evidence even during the Sassanid era (226–650 CE) that the fires were categorized according to their sanctity. "It seems probable that there were virtually only two, namely the Atash i Vahram [literally: "victorious fire", later misunderstood to be the Fire of Bahram], and the lesser Atash i Adaran, or 'Fire of Fires', a parish fire, as it were, serving a village or town quarter". Apparently, it was only in the Atash i Vahram that fire was kept continuously burning, with the Adaran fires being annually relit. While the fires themselves had special names, the structures did not, and it has been suggested that "the prosaic nature of the middle Persian names (kadag, man, and xanag are all words for an ordinary house) perhaps reflect a desire on the part of those who fostered the temple cult to keep it as close as possible in character to the age old cult of the hearth fire, and to discourage elaboration". The Battle of al Qādisiyyah (636 CE) and the Battle of Nihavānd (642 CE) were instrumental to the collapse of the Sassanid Empire and state sponsored Zoroastrianism; destruction or conversion (mosques) of some fire temples in Greater Iran followed. The faith was practiced largely by the aristocracy but large numbers of fire temples did not exist. Some fire temples continued with their original purpose although many Zoroastrians fled. Legend says that some took fire with them and it most probably served as a reminder of their faith in an increasingly persecuted community since fire originating from a temple was not a tenet of the religious practice.
Археологиялық іздер
Систанның Хамун көліне жақын Хаджех тауында от ғибадатханасы деп танылған ең көне қалдықтар орналасқан. Іргетастың және жоспарлаудың іздері ғана сақталған, олар шамамен б.з.д. 3-4 ғасырға дараланған. Ғибадатхана парфян дәуірінде (б.з.д. 250 – 226 ж.д.) қайта салынды және Сасанидтер дәуірінде (226–650 ж.д.) кеңейтілді. Сасанидтердің от ғибадатханасының ерекшелігі – от құрбандық тұрғызылған күмбезді киелі орын. Бұл киелі орын әрқашан төртбұрышты болып келді, әр бұрышында күмбезді (гомбад) тіреген бағаналар болды. Авестаға қатысты зендік түсіндірмелердің археологиялық қалдықтары мен әдеби дәлелдері киелі орынның барлық төрт жағынан өтетін дәлізбен қоршалғандығын көрсетеді. "Көптеген жерлерде гомбад ғана сақталған, ол әдетте тас қатарлары бар қиыршық тастан жасалған, сондықтан мұндай қираған орындар Фарста čahār tāq немесе 'төрт арка' деп аталады". Сасанид дәуірінің ғибадатханаларының қираған қалдықтары бұрынғы империяның әртүрлі аймақтарында, көбінесе оңтүстік-батыста (Фарс, Керман және Элам) табылған, бірақ ең ірілері – Мидия Минорындағы Адур Гушнасп ғибадатханалары (қараңыз, сондай-ақ, "Ұлы Оттар" төменде). Көптеген қираған орындар, тіпті олардың мақсаты анық түрде діни емес болса да, зороастризмнің от ғибадатханаларының қалдықтары ретінде танылады, немесе олар қасиетті орындардың ғибадатханаларының қалдықтары, немесе Азербайжанның Сурханындағы от ғибадатханасы мен монастырь сияқты бекініс сияқты, басқа дінге тиесілі. 438–457 жылдары христиан армяндарына қарсы наурыз жорығы кезінде салынған от құрбандық тұрғызылған қалдықтары Армения Апостолдық шіркеуінің бас шіркеуі – Ехмиадзин соборының бас құрбандық тұрғызылған жерінің астынан табылған.
The oldest remains of what has been identified as a fire temple are those on Mount Khajeh, near Lake Hamun in Sistan. Only traces of the foundation and ground plan survive and have been tentatively dated to the 3rd or 4th century BCE. The temple was rebuilt during the Parthian era (250 BCE 226 CE), and enlarged during Sassanid times (226–650 CE). The characteristic feature of the Sassanid fire temple was its domed sanctuary where the fire altar stood. This sanctuary always had a square ground plan with a pillar in each corner that then supported the dome (the gombad). Archaeological remains and literary evidence from Zend commentaries on the Avesta suggest that the sanctuary was surrounded by a passageway on all four sides. "On a number of sites the gombad, made usually of rubble masonry with courses of stone, is all that survives, and so such ruins are popularly called in Fars čahār tāq or 'four arches'." Ruins of temples of the Sassanid era have been found in various parts of the former empire, mostly in the southwest (Fars, Kerman and Elam), but the biggest are those of Adur Gushnasp in Media Minor (see also The Great Fires, below). Many more ruins are popularly identified as the remains of Zoroastrian fire temples even when their purpose is of evidently secular nature, or are the remains of a temple of the shrine cults, or as is the case of a fort like fire temple and monastery at Surkhany, Azerbaijan, that unambiguously belongs to another religion. The remains of a fire altar, most likely constructed during the proselytizing campaign of Yazdegerd II (r. 438–457) against the Christian Armenians, have been found directly beneath the main altar of the Echmiadzin Cathedral, the Mother See of the Armenian Apostolic Church.
Аңыздағы Ұлы өрттер
Өрт ғибадатханаларынан басқа, үш ғибадатхана тікелей Ахура Маздадан шыққан деп есептелген, осылайша оларды зороастризм дәстүріндегі ең маңыздыларына айналдырған. Бұл "Ұлы оттар" немесе "Патшалық оттар" – Адур Бурзен Михр, Адур Фарнбаг және Адур Гушнасп. Ұлы оттар туралы аңыздар, әдетте, көне заманға дейін жетеді (төмендегі Денкард цитатына қараңыз), өйткені 3-шы ғасырда біздің заманымызда бұл жерлерде кереметтер орын алған деген әңгімелер тараған, ал оттар Ферейдун, Жамшид және Рустам сияқты халық ертегілерінің кейіпкерлерімен байланысты басқа аңыздармен де байланысты болған. Зороастризмнің космогониясы мен космологиясының энциклопедиялық жинағы – Бундахишн, кітаби пахлави тілінде жазылған және біздің заманымыздағы 11-ші немесе 12-ші ғасырларда аяқталған, Ұлы оттар жаратылыстан бері бар екенін және сенімді тарату, күмәнді жою және барлық адамзатты қорғау үшін Шришок бұқасының арқасында әкелінгенін мәлімдейді. Басқа мәтіндерде Ұлы оттардың үгіт-насихат құралы және императорлық биліктің символы болғаны айтылады. Осы "патшалық оттардың" рухани қызметкерлері өздерінің орындарында болған аңыздар мен кереметтерді насияттау арқылы паломниктерді тарту үшін бір-бірімен бәсекелескен. Үшеуі де әлеуметтік және феодалдық бөліністерді көрсетеді: "Фарнбаг оты дін қызметкерлерінің арасында орналасқан; Гушнасп оты жауынгерлердің арасында орналасқан; Бурзин Митро оты егіншілердің арасында орналасқан" (Денкард, 6.293). Бұл бөліністер археологиялық және әлеуметтанулық тұрғыдан маңызды, өйткені олар б.з.б. 1-ші ғасырдан бастап қоғамның үш емес, төрт феодалдық топқа бөлінгенін көрсетеді. Фарнбаг оты (Дарместетердің аудармасында "Ар-Рахмет сыйланған от") үш оттың ең қастерлісі саналған, өйткені ол Ясна 17.11-дегі Атар Спеништаның, "Ең қасиетті оттың" жердегі бейнесі ретінде қарастырылған және осы жолға арналған Зенд түсіндірмесінде "Охрмаздтың алдында жұмақта жанған" деп сипатталған. "Ирандық зороастризм дін қызметкерлерінің пікірінше, үш оттың да "нағыз" ғибадатхана оттары емес, олар мифологиялық әлемге жатады", – делінген. 20-шы ғасырдың басында А.В. Джексон Үрмей мен Хамаданның арасында орналасқан Тахт-и-Сулейманның қиратылған қалдықтарын Адур Гушнасп ғибадатханасы деп анықтады. Митра отының орны, яғни Бурзен Михрдің орны, Джексон Хорасаннан Нишапурға дейінгі жолдағы Миндашт пен Сабзевар арасындағы Михр ауылының жанында орналасқандығын "сенімді түрде" анықтады. Үнді (кіші) Бундахишн Фарнбаг отының "Хуарезмдегі даңқты тауда" болғанын, бірақ кейіннен "Қавул ауданындағы жарқыраған тауға көшкенін және қазір де сонда тұрғанын" (IBd 17.6) жазды. Ғибадатхананың Хуарезмде болғаны туралы мәліметтер Ұлы (Иран) Бундахишн және Задспарам (11.9) мәтіндерімен де расталады. Алайда, Үлкен Бундахишнға сәйкес, ол "Кар ауданындағы Каварвандтың жарқыраған тауына" көшірілді (бұл бөлім үнді басылымымен бірдей). Дарместетер бұл жерді "Масудидің баяндамасына сәйкес, сонда жеткізілген қасиетті отымен атақты" деп сипаттады. Егер бұл сәйкестендіру дұрыс болса, Фарнбаг отының ғибадатханасы Джууннан оңтүстік-батысқа қарай 10 шақырым жерде, Джахром мен Лардың арасында орналасқан.
Apart from relatively minor fire temples, three were said to derive directly from Ahura Mazda, thus making them the most important in Zoroastrian tradition. These were the "Great Fires" or "Royal Fires" of Adur Burzen Mihr, Adur Farnbag, and Adur Gushnasp. The legends of the Great Fires are probably of antiquity (see also Denkard citation, below), for by the 3rd century CE, miracles were said to happen at the sites, and the fires were popularly associated with other legends such as those of the folktale heroes Fereydun, Jamshid and Rustam. The Bundahishn, an encyclopaediaic collection of Zoroastrian cosmogony and cosmology written in Book Pahlavi, which was finished in the 11th or 12th century CE, states that the Great Fires had existed since creation and had been brought forth on the back of the ox Srishok to propagate the faith, dispel doubt, and protect all humankind. Other texts observe that the Great Fires were also vehicles of propaganda and symbols of imperial sovereignty. The priests of these respective "Royal Fires" are said to have competed with each other to draw pilgrims by promoting the legends and miracles that were purported to have occurred at their respective sites. Each of the three is also said to have mirrored social and feudal divisions: "The fire which is Farnbag has made its place among the priests; the fire which is Gūshnasp has made its place among the warriors; the fire which is Būrzīn Mitrō has made its place among agriculturists" (Denkard, 6.293). These divisions are archaeologically and sociologically revealing, because they make clear that, since from at least the 1st century BCE onwards, society was divided into four, not three, feudal estates. The Farnbag fire (translated as 'the fire Glory Given' by Darmesteter) was considered the most venerated of the three because it was seen as the earthly representative of the Atar Spenishta, 'Holiest Fire' of Yasna 17.11, and it is described in a Zend commentary on that verse as "the one burning in Paradise in the presence of Ohrmazd." Although "in the eyes of [contemporary] Iranian Zoroastrian priests, the three fires were not 'really existing' temple fires and rather belonged to the mythological realm", several attempts have been made to identify the locations of the Great Fires. In the early 20th century, A. V. Jackson identified the remains at Takht i Suleiman, midway between Urumieh and Hamadan, as the temple of Adur Gushnasp. The location of the Mithra fire, i. e. that of Burzen Mihr, Jackson "identified with reasonable certainty" as being near the village of Mihr half way between Miandasht and Sabzevar on the Khorasan road to Nishapur. The Indian (lesser) Bundahishn records the Farnbag fire having been "on the glory having mountain which is in Khwarezm" but later moved "upon the shining mountain in the district of Kavul just as it there even now remains" (IBd 17.6). That the temple once stood in Khwarezm is also supported by the Greater (Iranian) Bundahishn and by the texts of Zadsparam (11.9). However, according to the Greater Bundahishn, it was moved "upon the shining mountain of Kavarvand in the Kar district" (the rest of the passage is identical to the Indian edition). Darmesteter identified this "celebrated for its sacred fire which has been transported there from Khvarazm as reported by Masudi" If this identification is correct, the temple of the Farnbag fire then lay 10 miles southwest of Juwun, midway between Jahrom and Lar.
Ираншаһ Аташ Бехрам
Парсы аңызына сәйкес, (мың жылдан астам бұрын) (үлкен) Хорасаннан босқындар тобы Батыс Гуджаратқа қоныс аударғанда, олар мұндай оттың күлін алып келді. Айтуынша, осы күл Удвададағы бүгінгі оттың негізі болды. Бұл от ғибадатханасы әрдайым Удвадада болған жоқ. "Санжан тарихы" кітабында, Үндістанға зороастрий босқындарының алғашқы жылдары туралы жазылған – олар келгеннен кейін кем дегенде алты ғасыр өткен соң жазылған бұл ең бір жалғыз дерек, – қоныс аударушылар Санжанда "Аташ Вархаран", яғни "жеңімпаз отты" (этимологиясы үшін Вархаранға қараңыз) орнатқан. 1465 жыл шамасында соғыс қаупі туғанда, от Санжаннан оңтүстікке қарай 20 шақырым жердегі Бахрот үңгірлеріне көшірілді, онда 12 жыл тұрды. Содан кейін ол Бансдаға көшіріліп, тағы 14 жыл сол жерде тұрды, ал соңынан Навсариге көшірілді, онда 18 ғасырға дейін қалды. Кейін ол Удвадаға көшірілді, онда бүгінге дейін жанып тұр. Қазіргі таңда зороастрийлердің көптеген мәңгі жанып тұратын оттары бар, бірақ "Вархаран отын" есептемегенде, олардың ешқайсысы 250 жылдан аспайды. Санжаннан Бахрот үңгірлеріне отты көшірген кезде үнді зороастрийлері афринаганды (қазіргі күні киелі отты сақтайтын металл ыдысты) ойлап тапқан деген аңыз негізсіз. Парфян дәуіріндегі грек тарихшылары отты тасымалдау үшін металл құмыра сияқты ыдыстар қолданылғанын хабарлаған. Біздің заманымыздың 3-4 ғасырларына жатқан Сасанид монеталарында да қазіргі афринаганның дизайнына ұқсас ваза тәрізді ыдыстағы от бейнеленген. Дегенмен, үнді зороастрийлері осы және басқа да ыдыстарды бүкіл әлемдегі дінбауырларына экспорттайды.
According to Parsi legend, when (over a thousand years ago) one group of refugees from (greater) Khorasan landed in Western Gujarat, they had the ash of such a fire with them. This ash, it is said, served as the bed for the fire today at Udvada. This fire temple was not always at Udvada. According to the Qissa i Sanjan, 'Story of Sanjan', the only existing account of the early years of Zoroastrian refugees in India and composed at least six centuries after their arrival, the immigrants established a Atash Warharan, 'victorious fire' (see Warharan for etymology) at Sanjan. Under threat of war (probably in 1465), the fire was moved to the Bahrot Caves 20 km south of Sanjan, where it stayed for 12 years. From there, it was moved to Bansdah, where it stayed for another 14 years before being moved yet again to Navsari, where it would remain until the 18th century. It was then moved to Udvada where it burns today. Although there are numerous eternally burning Zoroastrian fires today, with the exception of the 'Fire of Warharan', none of them are more than 250 years old. The legend that the Indian Zoroastrians invented the afrinagan (the metal urn in which a sacred fire today resides) when they moved the fire from Sanjan to the Bahrot Caves is unsustainable. Greek historians of the Parthian period reported the use of a metal vase like urn to transport fire. Sassanid coins of the 3rd 4th century CE likewise reveal a fire in a vase like container identical in design to the present day afrinagans. The Indian Zoroastrians do however export these and other utensils to their co religionists the world over.
Номенклатура
Зороастризмдегі от ғибадатханаларына қатысты ең көп қолданылатын техникалық термин – dar be mehr, латын әрпімен Darb e mehr деп жазылады немесе диалектілік түрде dar e mehr деп айтылады. Бұл терминнің этимологиясы, яғни «Митраның қақпасы» немесе «Митраның кеңесі» деген мағынасы мәселелі. Бұл терминнің шығу тегі ғибадатханалар дәуіріне оралып, Зороастризмнің барлық маңызды рәсімдері күн шығысы мен түскі уақыт аралығында, әсіресе Митраның қорғауында өткізілгендіктен, осы атау сақталған болуы мүмкін деген болжам бар. Этимологиялық теориялар бойынша, бұл термин mithryana (Мейлеттің пікірінше), *mithradana (Гершевичтің пікірінше) немесе mithraion (Уилкеннің пікірінше) сөздерінен туындаған. Сонымен қатар, бұл термин киелі жақын орынды немесе діни рәсімдер өткізілетін аумақты білдіргені әлі анық емес. Қазіргі Иран зороастрийлері арасында darb e mehr термині діни аумақтың барлық бөлігін қамтиды. Бұл ескі atashkada терминінен гөрі әлдеқайда көп қолданылады. Atashkada – классикалық парсы тіліндегі термин, ал оның орта парсы тіліндегі түбірлері (ātaxš kadag, адам және xanag) сөзбе-сөз «от үйі» дегенді білдіреді. Ескі терминдердің артықшылығы – оларды зороастрий дінін ұстанбаған ирандықтар да оңай түсіне алады. 20 ғасырдың басында Бомбей Фасилистері (Зороастризм күнтізбесін қараңыз) осы терминді алғашқы от ғибадатханасының атауы ретінде қайта жаңғыртты, ал сол ғасырдың соңында Тегеран зороастрийлері оны негізгі от ғибадатханасының атауы ретінде қолдана бастады. Darb e mehr термині Үндістанда да жиі қолданылады, бірақ мағынасы сәл өзгеше. 17 ғасырға дейін Удвададағы (қазіргі) от Үндістан субконтинентінде үздіксіз жанып тұрған жалғыз от болды. Басқа елді мекендерде рәсімдер өткізілетін шағын ғимараттар болды, ал дін қызметкерлері өз үйінен әкелген көмірден қажет болғанда отты қайта жағар еді.
One of the more common technical terms – in use – for a Zoroastrian fire temple is dar be mehr, romanized as darb e mehr or dialectally slurred as dar e mehr. The etymology of this term, meaning 'Mithra's Gate' or 'Mithra's Court' is problematic. It has been proposed that the term is a throwback to the age of the shrine cults, the name being retained because all major Zoroastrian rituals were solemnized between sunrise and noon, the time of day especially under Mithra's protection. Etymological theories see a derivation from mithryana (so Meillet) or *mithradana (Gershevitch) or mithraion (Wilcken). It is moreover not clear whether the term referred to a consecrated inner sanctum or to the ritual precinct. Among present day Iranian Zoroastrians, the term darb e mehr includes the entire ritual precinct. It is significantly more common than the older atashkada, a Classical Persian language term that together with its middle Persian predecessors (𐭪𐭲𐭪 𐭠𐭲𐭧𐭱 ātaxš kadag, man and xanag) literally means 'house of fire'. The older terms have the advantage that they are readily understood even by non Zoroastrian Iranians. In the early 20th century, the Bombay Fasilis (see Zoroastrian calendar) revived the term as the name of their first fire temple, and later in that century the Zoroastrians of Tehran revived it for the name of their principal fire temple. The term darb e mehr is also common in India, albeit with a slightly different meaning. Until the 17th century the fire (now) at Udvada was the only continuously burning one on the Indian subcontinent. Each of the other settlements had a small building in which rituals were performed, and the fire of which the priests would relight whenever necessary from the embers carried from their own hearth fires.
Дін
Қасиетті орынға кіргенде, жататын адам сүйектерінен құрғақ сандал ағашын (немесе басқа да хош иісті ағашты) отқа шалады. Бұл Vendidad 18.26-27-де баяндалған діни заңдарға сәйкес келеді, онда қолданылатын отын түрлері тізбектеледі, сонымен қатар Yasna 3.1 және Yashts 14.55-тегі қолданылмауы тиіс отын түрлері (әсіресе, ағаш емес нәрселер) туралы нұсқаулар қайталанады. Қазіргі зороастрий дәстүрінде құрбандық тікелей ұсылмайды, оның орнына оны дін қызметкеріне тапсырады. Ол, тынысының ластануын болдырмау үшін мұрын мен аузына матадан жасалған маска киіп, күміс қысқыштармен отқа құрбандықты салады. Содан кейін дін қызметкері арнайы кесемен қасиетті күлді қарапайым адамға ұсынады, ол оны маңдайына және көз қабақтарына жағады, ал кейбіреулері оны Кушти рәсімінен кейін үйге алып кетеді. Зороастрий дін қызметкері уағыз айтпайды, тек отты күзетеді. От ғибадатханасына келушілер маусымдық мерекелерде (Гахамбарлар), әсіресе Жаңа жылда (Норуз) көбірек болады. Діни лауазымдар үш деңгейлі. Әр ғибадатхананың бас діни қызметкері «дастур» атағын иеленеді. Осы дәрежеге жеткеннен кейін, ол кіші дін қызметкерінің кешіруі тиіс өмірлік жағдайлардан кейін тазару қажеттілігінен босатылады. Қатардағы дін қызметкерлері «мобад» атағын алады және қауымдық құлшылықты және неке сияқты басқа да шараларды өткізе алады. Мобад мобадтың ұлы, немересі немесе шөбересі болуы керек. Ең төменгі дәреже – «хербад» немесе «ервад», олар негізгі рәсімдерге көмектеседі.
When the adherent enters the sanctum he or she will offer bone dry sandalwood (or other sweet smelling wood) to the fire. This is in accordance with doctrinal statutes expressed in Vendidad 18.26 27, which in addition to enumerating which fuels are appropriate, also reiterates the injunctions of Yasna 3.1 and Yashts 14.55 that describe which fuels are not (in particular, any not of wood). In present day Zoroastrian tradition, the offering is never made directly, but placed in the care of the celebrant priest who, wearing a cloth mask over the nostrils and mouth to prevent pollution from the breath, will then – using a pair of silver tongs – place the offering in the fire. The priest will use a special ladle to proffer the holy ash to the layperson, who in turn daubs it on his or her forehead and eyelids, and may take some home for use after a Kushti ceremony. A Zoroastrian priest does not preach or hold sermons, but rather just tends to the fire. Fire Temple attendance is particularly high during seasonal celebrations (Gahambars), and especially for the New Year (Noruz). The priesthood is trigradal. The chief priest of each temple has the title of dastur. Consecration to this rank relieves him of the necessity of purification after the various incidents of life that a lesser priest must expiate. Ordinary priests have the title of mobad, and are able to conduct the congregational worship and such occasional functions as marriages. A mobad must be the son, grandson, or great grandson of a mobad. The lowest rank is that of herbad, or ervad; these assist at the principal ceremonies.