Кіріспе
Американдық кәсіпкер, қайырымдылық шараларын қолдаушы, публицист және саясаткер (1901–1974)
Гарольд Роу Беннетт Стердювант Бартл (25 маусым 1901 – 9 мамыр 1974), көбінесе Х. Роу Бартл деп танылатын, американдық кәсіпкер, қайырымдылық шараларын қолдаушы, басшы және кәсіби публицист болды. Ол Миссури штаты Канзас-Сити қаласының мэрі қызметін екі рет атқарды. 1962 жылы Бартлдың көмегімен «Даллас Техас» американ футбол лигасының командасы Канзас-Ситиге келгеннен кейін, команда иесі Ламар Хант команданы Бартлдің «Шеф» деген лақап атымен «Канзас-Сити Шефс» деп атады.
Ерте өмір және білім
Бартл Вирджиния штатының Ричмонд қаласында ағылшын иммигранты және пресвитериан пасторы Самуэль Данн Бартл мен солтүстік Иллинойс штатынан шыққан Ада Мэй Роудың жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Бартл отбасы музыкаға бейім болған, ал он үш жасында Гарольд әкесінің шіркеуінде фортепиано мен орган ойнай бастады. Сол жылы ол әскерге жазылуға тырысты, бірақ әкесі оның жасын растап, оны қызметтен босатып алды. 1916-1920 жылдары Бартл Форк Юнион әскери академиясында оқыды, онда оның әкесі тарих және әскери ғылымдар пәнін оқытты. Сол жерде Ро (қазір өзін осылай атауын қалаған) пікірталас жарысында жеңімпаз атанды. Бартл 1920 жылы Чаттануга университетіне түсті, онда ол өте қабілетті спортшы екенін көрсетті, бірақ қауырсынға шалдықты. Ол отбасына қайтып оралды, енді олар Кентукки штатының Либан қаласында тұрып жатқан еді, және 1921 жылы Чикагодағы хат арқылы білім беру мектебі – Гамильтон құқық колледжін бітіріп, заңгер дипломын алды.
Жеке өмір
Бартл Ливанда Маргарет Энн Кэролайн Джарвиспен танысып, 1923 жылдың 26 қыркүйегінде Миссури штатының Сент-Джозеф қаласында олар үйленді, онда оның әкесі тағы бір шіркеуге басшылық еткен. Бартлдердің Маргарет Роу "Джимми" Бартл Тейлор деген бір баласы болды. Бартлдің бойы 1,93 метрге жететін, ал үйленбес бұрын салмағы 90 килограмнан асса, кейін ол салмақ қосып, бір кезде 170 килограммға жеткен болуы мүмкін.
Скауттық мансап
Бартл 1920 жылы Кентукки штатының адвокатурасына қабылданды (хатты білімді аяқтамас бұрын) және Либан фирмасында жұмыс істеді; сондай-ақ ол 1920–1922 жылдары Либанның прокуроры болды. Дегенмен, Бартлдің қабілеттері ұйымдастырушы және насильші ретінде көрінді, ол өмірін заңмен байланыстыруға құштар емес еді. Бартл Ливандағы скаут отрядын басқарды, ал 1923–1924 жылдары Вайоминг штатының Каспер қаласында Америка скауттарының Шайен кеңесінің атқарушы директоры лауазымын қабылдады, бұл лауазым штатының барлық аймағына жауапкершілікті білдірді. 1925 жылдан 1928 жылға дейін ол Миссури штатының Сент-Джозеф қаласында ұқсас лауазымды атқарды; ал 1928 жылдан 1955 жылға дейін Канзас-Сити аймақтық кеңесінің скаут атқарушысы болды. 1925 жылы Бартл Мик О Сай тайпасын құрды, ол Миссури штатының Агентшип қаласындағы Бринтон лагеріндегі құрметті лагерь бағдарламасы еді. (1935 жылы ол Гейгер лагеріне көшірілді.) 1929 жылы ол Миссури штатының Осеола қаласындағы скаут лагеріне Мик О Сай бағдарламасын әкелді. Ол кезде Camp Osceola деп аталған лагерь, кейіннен оның құрметіне H. Roe Bartle Scout Reservation деп аталды. Роудың осы бағдарламаға деген шабылыны Вайомингте өткен жылдарына дейін барып жетеді. Бартлдің «Басшы» деген лақап аты оның скаут басшысы қызметін атқарған кезінде пайда болды. Ол жергілікті арапахо тайпасына қабылданғанын және «Жалғыз аю басшысы» есімін скауттармен бірге Mic O Say бағдарламасының бөлігі ретінде қолданғанын айтты.
Іскерлік мансап
Бартл скауттар тобының жетекшісі болған кезінде табысты бизнеспен айналысып, салымдар жасауға қатысты ойлы шешімдер қабылдады. Ол сондай-ақ көптеген корпорациялар мен банктердің директорлар кеңесінде қызмет етті, оның ішінде Миссури штатындағы ең ірі тәуелсіз алкоголь сатушысы болды. Оның қызының айтуынша, оның досы, президент Гарри Трумэн оны Экономикалық тұрақтандыру агенттігінің аймақтық директоры болуға шақырғанда, Бартл мүдделер қақтығысының болуын болдырмау үшін 57 директорлар кеңесінен кетуге мәжбүр болды. Кәсіби лектор ретінде ол саяси, бауырластық, білім беру, діни, қоғамдық, бизнес және қызмет көрсету ұйымдарына үнемі сөз сөйлеп жүрді. (Оның дауысы қуатты әрі әсерлі болды, ал Францияның Ницца қаласында ол көпшілікке арналған дыбыс жүйесін бұзып жіберді.) Ол мэрліке үміткер болған кезде жылына 200 сөз сөйлеп, әр сөз үшін 1000 доллардан бастап ақы алатын. Бір қызмет клубының хатшысы Бартлдің шешендігі мен юморына тәнті болып, оның "адамзат тарихындағы ең динамикалық сөздердің бірін" айтқанын мәлімдеді. Сәл күмәнданар журналист "бірақ оның не айтқаны жазылмаған" деп қосты. Бартл жеке секторда тапқан ақша оның қоғамдық қызметін қаржыландырып, оған қызығушылық танытқан ұйымдарға көмектесуге мүмкіндік берді. Мысалы, ол 30 жыл бойы скауттан алған жалақысын ұйымға қайтарып берді. "Менің үш жағым бар", деді ол: "Ақша табатын Бартл, оны сыйға беретін Бартл және тегін жұмыс істейтін Бартл".
Азаматтық, қайырымдылық және діни іс-әрекеттер
Бартль мүмкіндігінше көп қайырымдылық ұйымдарына қатысуға бекінгендей көрінді. Ол филантропиялық кеңестер мен комиссияларға отыз тағайындаманы қабылдады және уақыт өте келе олардың барлығында дерлік атқарушы болып қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол әскерилердің әл-ауқатын қамтамасыз ететін «Американдық соғыс әкелері» ұйымының директоры болды. Соғыстан кейін, 1945 жылдан 1952 жылға дейін Бартль Камберленд пресвитериан шіркеуімен байланысты шағын, аралас білім беретін Миссури Вэлли колледжінің президенті болды. 1948 жылы колледж президенті ретінде Бартль Американың Гуманистік қорына негіз салып, оған 100 000 доллар қаржы жұмсады. Бұл қор қазір «Коммерциялық емес ұйымдар басшылығы альянсы» деп аталады. Бүкіл ел бойынша жетпіс бес колледж мен университеттің бағдарламасы студенттерді коммерциялық емес, қоғамдық қызмет ұйымдарында басшылыққа дайындайды, мысалы, скауттар, «Оттық қыздар» және YWCA. Бартль 1931 жылдан 1946 жылға дейін «Альфа Фи Омега» қызметтік бауырластығының ұлттық президенті болды. Ол қызмет еткен жылдары «Альфа Фи Омега» 18 тараудан 109 тарауға дейін өсті. Бартль жаңадан құрылған ұйымды жеке қаржыландырғаны айтылады. Бартль 1929 жылдан өмірінің соңына дейін Канзас-Ситидегі Орталық пресвитериан шіркеуінің адал мүшесі болды, бірақ ол басқа шіркеулерде уақытша қызмет атқарғандықтан, жиі қатыса алмады. (Егер Бартль ауырған пастордың орнына шақыртылса, оған киініп, шіркеуге жету үшін ғана уақыт керек еді. Ол уағызды жол жүріп дайындап алатын.) Бартль 1961 жылдан 1968 жылға дейін Пресвитериан шіркеуінің бас кеңесінің мүшесі, ал 1962 жылдан 1966 жылға дейін Бас Ассамблеяның мүшесі болды. Ол сондай-ақ Христиандар мен Яһудилердің Ұлттық конференциясының негіздеуші мүшесі болды. Бартль қоғамдық қызметі үшін көптеген құрметтер мен наградалар алды, соның ішінде кем дегенде оннан астам колледждерден құрметті дипломдар мен оннан астам шетел үкіметтерінен ерекше қызмет медальдары.
Мэр
1955 жылы демократ Бартл, бұрынғы саяси тәжірибесі жоқ, Канзас-Сити қаласының мэрі лауазымына Азаматтар қауымдастығының тізімі бойынша түсуге шақырылды. Азаматтар қауымдастығы (Бартл оның негізін қалаушыларының бірі болған) 1940 жылы Пендергасттың саяси машинасының билігін жоюға көмектескенімен, Бартл Азаматтар қауымдастығының қолдауымен тәуелсіз кандидат ретінде сайлауға қатысуды жөн көрді. Ол 1955 жылдың сәуір айында сайланды. Өкілеттік мерзімінде Бартл қалалық ауруханалардың бөліну саясатын тоқтатып, оларды саяси ықпалдан шығарды. Сондай-ақ қалалық салық жүйесін жаңартты, 67 жақын қалалардың әкімдері мен қала басшыларын жоспарлау кеңесіне біріктірді, афроамерикандық полицейлердің мансаптық өсуін қолдады және Канзас-Сити әуежайының және жақын маңдағы тас жолдың салынысын бақылады. Мэр болып тұрғанда Бартл өрт сөндірушінің кепкісі, пальтосы және буттарымен барлық екі сатылы өртке қатысты; және әр апта күні сағат 8:00-де – немесе станцияға жету мүмкіндігі болғанда – қалаға радио хабарлама таратты. Бартл өзінің алғашқы мерзімін көбірек ұнады. Ол сол кезде Азаматтар қауымдастығының тізімі бойынша толыққанды билікке келді. Екінші мерзімінде кеңесшілердің бір тобы оның жоспарларын кешіктірді. Бартл 1963 жылғы сайлауға қатыспағанымен, сайлаушылардан оны қайтадан сайламасқа өтінді.
Тұлға
Бартл – баршаға жақын, көңілді адам еді, ол "ешкіммен жатсымайтын" және есімдерді тамаша есте сақтайтын. Рождество күні ол тұрақты түрде жетімдер үйіне, балалар үйіне, қалалық түрмеге және мұндай мерекеде көзден жасырынып қалуы мүмкін басқа да орындарға баратын. Өмірінің көп бөлігінде Бартл қарапайым өмір сүрді, қала әкімі болып сайланғаннан кейін ғана жеке шығындары арта түсті. (Оған дейін оның ең үлкен әуесқойлығы – сапалы сигара, ол күніне 25 дана шегетін.) Ол қызға алғашқы рет кездесуге шақырғанда, ол оның киіміне қарап, бас тартты, себебі ол дұрыс келмейтін, қолданылған киім киген еді. Көңілі қалған Бартл айнаның алдында "қолын көтеріп", өзінің ешбір баласы кедейлік көрмейтініне ант берді. Бірақ ол ақша тапқан соң, қолмен тігілген қымбат костюмдерді де сатып алды. Ол Канзас-Ситидегі Форст-Хилл-Кальварий зиратында жерленді. 1976 жылы ашылған Канзас-Сити конгресс орталығы оның құрметіне Бартл залы деп аталды, ал Бартлдың әйелі мен достары оның өмірін еске түсіретін көрмелерге арналған заттарды ұсынды. Бартлдың құжаттары Миссури штатының тарихи қоғамында сақтаулы.