Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Израиль мен Палестина билігі арасындағы келіссөздер
Talks between Israel and the Palestinian Authority
Таба саммиті (Таба келіссөздері, Таба конференциясы немесе қысқаша Таба) – Израиль мен Палестина билігі арасындағы келіссөздер, 2001 жылдың 21-27 қаңтарында Синайдағы Таба қаласында өтті. Бұл келіссөздер саяси ауысу кезеңінде болды. Израиль премьер-министрі Эхуд Барак 2000 жылдың 9 желтоқсанында алты апта бұрын отставкаға кеткен еді, ал сайлау 2001 жылдың 6 ақпанында өтуге тиіс болды, сондай-ақ АҚШ президенті Джордж Буштың қызметке кіруі бір күн бұрын, 2001 жылдың 20 қаңтарында өтті. Таба келіссөздері бұрынғы бейбіт келіссөздердің нәтижесі болды, оның ішінде Осло келісімдері (1993–1995) және Кемп-Дэвид саммиті (2000) түпкілікті келісімге қол жеткізе алмады. Олар бірнеше маңызды мәселелерде, соның ішінде шекаралар, палестиналық босқындар, оккупацияланған аумақтардағы Израиль поселендері және Иерусалим бойынша маңызды прогресс жасау үшін одан да егжей-тегжейлі қарастырылды. Бұл ізраил-палестина қақтығысын аяқтау мақсатында "тұрақты мәртебе" келіссөздерін жандандыруға бағытталған бейбітшілік келіссөздері болды. Келіссөздердің соңында келіссөзшілер жасаған мәлімдемеге сәйкес, олар бұрынғы бейбітшілік келіссөздеріне қарағанда түпкілікті келісімге жақындады. Барак үкіметі 2001 жылдың 27 қаңтарында Израильдегі сайлаудың алдында келіссөздерді тоқтатты, ал Ариэль Шаронның жаңа үкіметі оларды қайтадан бастамады.
The Taba Summit (also known as Taba Talks, Taba Conference or short Taba) were talks between Israel and the Palestinian Authority, held from 21 to 27 January 2001 at Taba, in the Sinai. The talks took place during a political transition period – Israeli Prime Minister Ehud Barak had resigned six weeks previously on 9 December 2000, and elections were due on 6 February 2001, and the inauguration of President George W. Bush had taken place just one day prior, on 20 January 2001. The Taba negotiations followed previous peace negotiation efforts, including the Oslo Accords (1993–1995) and the Camp David Summit (2000), which had failed to reach a final agreement and were considered more detailed in an attempt to make significant progress on several key issues, including borders, Palestinian refugees, Israeli settlements in occupied territories, and Jerusalem. They were peace talks aimed at enhancing the "final status" negotiations, to end the Israeli–Palestinian conflict. According to the statement issued by the negotiators at the end of the talks, they came closer to reaching a final settlement than in any previous peace talks. Barak's government terminated the talks on 27 January 2001 due to the upcoming Israeli election, and the new Ariel Sharon's government did not restart them.
Өмірбаян
Таба саммиті 2001 жылдың 21-27 қаңтарында Израиль премьер-министрі Эхуд Барак пен Палестина президенті Ясир Арафат арасындағы 2000 жылғы Кемп-Дэвид саммитінің сәтсіз аяқталуынан кейін және Екінші интифаданың басталуына қарсы Таба қаласында өтті. Тараптар алғаш рет 2000 жылдың 19-23 желтоқсанында Вашингтондағы Боллинг әуе базасында АҚШ президенті Билл Клинтонның ұйымдастыруымен келіссөздер жүргізді. Іс-шараға Израильдің сыртқы істер министрі Шломо Бен Ами, Палестина тарапынан жетекші келіссөзші Саиб Эрекат, министр Яссер Абед Раббо және Газа қауіпсіздік басшысы Мохаммед Дахлан қатысты. Президент Клинтон аралық ұсыныстарды (сондай-ақ "Клинтон параметрлері" деп аталды) ұсынды. 28 желтоқсанда Египет президенті Хосни Мубарактың делдалдығымен Шарм-эль-Шейхте саммит өткізу жоспарланған. Палестиналықтар Клинтон параметрлерін қабылдауды кейінге тыққандықтан, Барак қатыспауға шешім қабылдады.
The Taba Summit took place from 21 to 27 January 2001 at Taba, after the failed Camp David 2000 Summit between Prime Minister of Israel Ehud Barak and the Palestinian President Yasser Arafat, and against the backdrop of the Second Intifada that commenced. The parties had first negotiated at Bolling Air Force Base in Washington, hosted by President Bill Clinton from 19 to 23 December 2000. The Israelis under Foreign Minister Shlomo Ben Ami, the Palestinian under senior negotiator Saeb Erekat, Minister Yasser Abed Rabbo and Gaza security chief Mohammed Dahlan attended the meeting. President Clinton presented bridging proposals (the so called "Clinton Parameters"). A summit in Sharm el Sheikh, mediated by Egyptian President Hosni Mubarak, was planned on 28 December. As the Palestinians delayed their acceptance of the Clinton Parameters, Barak decided not to go.
Қағаз емес Moratinos
2001 жылдың қаңтарында Еуропаның Таяу Шығыс процесі жөніндегі арнайы өкілі Мигель Моратинос "Моратинос нон-пейпері" деп белгілі болған, Таба келіссөздерінің нәтижесін баяндайтын құжатты ұсынды. Құжаттың ресми мәртебесі болмаса да, тараптар оны Табадағы тұрақты мәртебе мәселелері бойынша жүргізілген келіссөздердің нәтижесін салыстырмалы түрде әділ сипаттағандығын мойындады. Онда аумақ, Иерусалим, босқындар және қауіпсіздік сияқты тұрақты мәртебе мәселелері бойынша байқалған ұстанымдар, ортақ позицияға келу жолдарын табу мақсатында келтірілген. "Сонымен бірге, екі тарап арасындағы айқын қарама-қайшылықтар мен айырмашылықтар болатындығы көрсетіледі, оларды болашақ келіссөздерде еңсеру қажет." Құжаттың мазмұны:
January 2001, the European Special Representative to the Middle East Process Miguel Moratinos presented a document, known as "The Moratinos non paper," describing the outcome of the Taba negotiations. Although the paper has no official status, it has been acknowledged by the parties as being a relatively fair description of the outcome of the negotiations on the permanent status issues at Taba. It describes observed positions on the permanent status issues territory, Jerusalem, refugees and security, in order to find ways to come to joint positions. "At the same time it shows that there are serious gaps and differences between the two sides, which will have to be overcome in future negotiations." Summary of the paper:
Аумақ және тұрақты шекаралар
Екі тарап БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің 242 қаулысына сәйкес, 1967 жылғы 4 маусымдағы шекаралар Израиль мен Палестина мемлекетінің арасындағы шекараның негізі болады деген келісімге келді. Израиль өтініштерін 6%-ға дейін төмендетті, оның ішінде шамамен 3%-ын өтемақылайтын аумақтық компенсация қарастырылды, ал палестиналықтар Израильдің шамамен 3% аумақты аннексиялауын және сондай мөлшерде аумақтық өтемақы беруді ұсынды. Израильдің ұсынысы Палестинаға Батыс жағалаудың жер ауданының 97%-ын беруді көздеген.
The two sides agreed that in accordance with the UN Security Council Resolution 242, the 4 June 1967 lines would be the basis for the borders between Israel and the Palestinian state. Israel reduced its demands to 6% with territorial compensation that would offset about 3%, while the Palestinians proposed an Israeli annexation of about 3% along with a territorial compensation of the same amount. The Israeli proposal would have given the Palestinians some 97% of the land area of the West Bank.
Батыс жағалау
Екі тарап та Батыс жағалаудың өз карталарын ұсынды. Карталар аумақ және елді мекендер туралы талқылаудың негізі болды. Израиль тарапы екі карта ұсынды, ал палестиналық тарап осы негізде пікір алмасты. Палестина тарапы Батыс жағалаудағы Израильдің мүдделерін түсінуін көрсететін мысал келтіретін карталарды ұсынды. Израиль тарапы Клинтонның ұсыныстары палестиналықтардың аз саны тұратын елді мекендерді аннексиялауды көздейтінін мәлімдеді. Палестина тарапы параметрлерге блоктардың кіргенімен келіспеді және блоктарды аннексиялау туралы ұсыныстарды қабылдамады. Палестина тарапы блоктар палестиналықтардың мүдделері мен құқықтарына, әсіресе Израиль аннексиялауға ниеттенген аймақтарда тұратын палестиналықтарға айтарлықтай зиян келтіретінін мәлімдеді.
Both sides presented their own maps of the West Bank. The maps served as a basis for the discussion on territory and settlements. The Israeli side presented two maps, and the Palestinian side engaged on this basis. The Palestinian side presented some illustrative maps detailing its understanding of Israeli interests in the West Bank. The Israeli side stated that the Clinton proposals provide for annexation of Settlement blocs, areas which only had a small number of Palestinians. The Palestinian side did not agree that the parameters included blocs, and did not accept proposals to annex blocs. The Palestinian side stated that blocs would cause significant harm to the Palestinian interests and rights, particularly to the Palestinians residing in areas Israel sought to annex.
Газа секторы
Екі тарап та Газа секторының картасын ұсынбады. Газа секторының Палестинаның толық бақылауында болары айтылды, бірақ бұл мәселенің егжей-тегжейлері әлі де пысықталуда. Барлық елді мекендер босатылатын болады. Палестина тарапы мұны 6 ай ішінде істеуге болады деп мәлімдеді, бірақ Израиль тарапы бұл мерзімге келіспеді. Екі тарап Газаның солтүстігінен (Бейт Ханун) Хеброн аймағына қауіпсіз дәліз ашылатыны және Батыс жағалау мен Газа секторының аумақтық тұрғыдан байланысты болуы керек екеніне келісті.
Neither side presented any maps of the Gaza Strip. It was implied that the Gaza Strip would be under total Palestinian sovereignty, but details still had to be worked out. All settlements would be evacuated. The Palestinian side claimed it could be arranged in 6 months, a timetable not agreed to by the Israeli side. Both sides agreed that there was going to be a safe passage from the north of Gaza (Beit Hanun) to the Hebron district, and that the West Bank and the Gaza Strip must be territorially linked.
Иерусалим
Екі тарап Клинтонның Иерусалимдегі араб аудандарына Палестина егемендігін, ал еврей аудандарына Израиль егемендігін беру туралы ұсынысын принцип бойынша қабылдады. Екі жақ та қаланың ашық болу идеясын қолдады. Израиль тарапы Иерусалимнің екі мемлекеттің де астанасы болатынын қабылдады: Иерусалим – Израильдің астанасы, ал әл-Құдс – Палестина мемлекетінің астанасы. Екі тарап та әр тараптың қасиетті орындарына тиесілі бақылау принципін қабылдады. Израильдің Батыс қабырғасы үстіндегі егемендігі мойындалды, бірақ Батыс қабырғасының аумағын анықтау және әсіресе Клинтонның идеяларында яһуди дінінің қасиетті кеңістігі деп аталатын орынмен байланысы туралы пікір таласы сақталды. Екі тарап та Храм әл-Шариф/Тау Храмы мәселесінің әлі шешілмегенін келісті.
Both sides accepted in principle the Clinton suggestion of having a Palestinian sovereignty over Arab neighborhoods and an Israeli sovereignty over Jewish neighborhoods in Jerusalem. Both sides favored the idea of an open city. The Israeli side accepted that Jerusalem would be the capital of the two states: Yerushalaim, capital of Israel and Al Quds, capital of the state of Palestine. Both parties accepted the principle of respective control over each side's respective holy sites. Israel's sovereignty over the Western Wall would be recognized although there remained a dispute regarding the delineation of the area covered by the Western Wall and especially the link to what is referred to in Clinton's ideas as the space sacred to Judaism of which it is part. Both sides agreed that the question of Haram al Sharif/Temple Mount has not been resolved.
Қауіпсіздік
Израиль тарапы Палестина аумағында 3 ерте ескерту станциясын орнатуды сұрады. Израиль тарапы Клинтонның ұсыныстарына сәйкес Палестина мемлекетінің әскериленбеген болады деп мәлімдеді. Палестина тарапы қару-жарақ сатып алуды шектеуге келісуге және қарулы күштері шектеулі мемлекет ретінде танылуға дайын болды. Екі тарап та Палестина мемлекетінің әуе кеңістігіне толық егемендік құқығы болатынын мойындады. Израиль тарапы халықаралық ережелерге сәйкес палестиналық азаматтық авиацияның барлық құқықтарын қабылдауға және құрметтеуге келісті, бірақ Израильдің басымдығымен бірыңғай әуе бақылау жүйесін құруды көздеді. Сонымен қатар, Израиль әскери операциялар мен жаттығулар үшін Палестинаның әуе кеңістігіне қол жеткізуді сұрады. Израиль тарапы 36 ай ішінде Батыс жағалаудан, ал халықаралық күштердің қатысуымен Иордан аңғарынан тағы 36 ай ішінде шығуға келісті. Палестина тарапы Батыс жағалаудан 36 айлық әскерді шығару процесіне қарсы болды, себебі ұзақ процестің палестиналық-израиль қарым-қатынастарын ушықтыруы мүмкін деп алаңдады. Израиль тарапы Палестина аумағында (Иордан аңғарында) бес төтенше жағдайға дайындық орнын сақтап, пайдалануды сұрады, ал Палестина тарапы ең көп дегенде екі төтенше жағдайға дайындық орнына, оларды тарату мерзімі белгіленген жағдайда ғана рұқсат берді. Палестина тарапы төтенше жағдайларда Палестина аумағына Израильдің қарулы күштерін орналастыруға келіспеді, бірақ халықаралық күштерді осы мақсатта пайдалану мүмкіндіктерін қарастыруға дайын болды, әсіресе аймақтық қауіпсіздік ынтымақтастығы аясында. Екі тарап та қауіпсіздік саласындағы ынтымақтастықты арттыруға және терроризммен күресуге міндеттенуге дайын екендіктерін білдірді. Палестина тарапы келісімде Палестинаның шекаралары мен халықаралық өткізу пункттеріндегі егемендігі танылатынына сенімді болды.
The Israeli side requested to have 3 early warning stations on Palestinian territory. The Israeli side maintained that the Palestinian state would be non militarized as per the Clinton proposals. The Palestinian side was prepared to accept limitation on its acquisition of arms, and be defined as a state with limited arms. The two sides recognized that the state of Palestine would have sovereignty over its airspace. The Israeli side agreed to accept and honor all Palestinian civil aviation rights according to international regulations, but sought a unified air control system under overriding Israel control. In addition, Israel requested access to Palestinian airspace for military operations and training. The Israeli side agreed to a withdrawal from the West Bank over a 36 month period with an additional 36 months for the Jordan Valley in conjunction with an international force. The Palestinian side rejected a 36 month withdrawal process from the West Bank expressing concern that a lengthy process would exacerbate Palestinian Israeli tensions. The Israeli side requested to maintain and operate five emergency locations on potentially Palestinian territory (in the Jordan Valley) with the Palestinian response allowing for maximum of two emergency locations conditional on a time limit for the dismantling. The Palestinian side declined to agree to the deployment of Israeli armed forces on Palestinian territory during emergency situations, but was prepared to consider ways in which international forces might be used in that capacity, particularly within the context of regional security cooperation efforts. Both sides were prepared to commit themselves to promoting security cooperation and fighting terror. The Palestinian side was confident that Palestinian sovereignty over borders and international crossing points would be recognized in the agreement.
Басқа дереккөздерде аталған лауазымдар
Израиль Палестинаның жері мен әуе кеңістігін төтенше жағдайларда әскери бақылауда ұстағысы келді, себебі Палестинадан болатын ықтимал қауіп емес, шығыстан туындауы мүмкін басқа қауіптерді ескерді. Палестиналықтар халықаралық күштерді қабылдауға ғана келісім білдірді. Палестиналықтар Иерусалим аймағындағы Гиват Зеев пен Маале Адумимнің Израильмен аннексиялануын қабылдай алмады. Израиль Батыс жағалауға қарай қоныстарды кеңейтуді қалады. Палестиналықтардың айырмашылығы, Израиль Шығыс Иерусалимді Батыс жағалаудың бір бөлігі деп санамады және ондағы израильдік тұрғындарды қоныс салушылар деп есептемеді.
Israel wanted to keep military control over Palestinian land and airspace in states of emergency, not because of a possible future threat from Palestine, but because of possible other threats from the East. The Palestinians wanted to accept international forces only. The Palestinians could not accept Israeli annexation of Giv'at Ze'ev and Ma'ale Adumim in the Jerusalem area. Israel wanted future expansion of the settlements into the West Bank. Unlike the Palestinians, Israel did not consider East Jerusalem part of the West Bank and its Israeli inhabitants settlers.
Жолдағы тұйықталудың себептері
Бұл үзіліс көбінесе Израильдегі сайлаулармен және АҚШ-тағы басшылықтың ауысуымен байланысты саяси жағдайларға байланысты болды: олардың саяси уақыты таусылды. Клинтонның қызметтен кеткеніне және Барактың екі аптадан кейін қайта сайлануына байланысты олар енді келісімге келе алмайтын болды. Израильдің келіссөзшісі Шломо Бен Ами: «Біз маңызды прогресс жасадық, елеулі прогресс жасадық. Біз соңғы келісімге қол жеткізу мүмкіндігіне бұрынғыдан да жақынбыз» деді. Палестинаның бас келіссөзшісі Саиб Эрекат та соңғы келісімге қол жеткізе алмағанына өкініш білдірді. «Жүрегім ауырады, себебі біз осы мақсатқа өте жақын едік. Келісімді аяқтау үшін бізге тағы алты апта керек еді». Сайлаудан кейін және үкімет ауысу алдында Израильдің Сыртқы істер министрлігі 2001 жылдың 8 ақпанында жариялаған мәлімдемесінде:
The breakdown is often attributed to the political circumstances posed by Israeli elections and changeover in leadership in the United States: They had run out of political time. They could not conclude an agreement with Clinton now out of office and Barak standing for reelection in two weeks. Israel's negotiator Shlomo Ben Ami said that "We made progress, substantial progress. We are closer than ever to the possibility of striking a final deal". Palestinian chief negotiator Saeb Erekat also lamented the lack of a final agreement. "My heart aches because I know we were so close. We need six more weeks to conclude the drafting of the agreement." Immediately after the elections and before the change of government, an 8 February 2001 statement published by the Israeli Ministry of Foreign Affairs stated that:
Арафат Табаның бейбітшілік жоспарын қабылдайды
2002 жылдың маусым айында, Таба саммиті аяқталғаннан кейін шамамен 18 ай өткен соң палестиналық көшбасшы Ясир Арафат Израильдің "Хаарец" газетіне берген сұхбатында АҚШ президенті Билл Клинтон ұсынған Таяу Шығыс бейбітшілік жоспарын қабылдағанын айтты. Бірақ сол кезде Израильдің жаңа үкіметі бұл ұсыныс енді қарауға алынбайтынын мәлімдеді.
In June 2002, approximately 18 months after the conclusion of the Taba Summit, Palestinian leader Yasser Arafat gave an interview to the Israeli newspaper Haaretz, in which he stated that he had accepted the Middle East peace plan proposed by U. S. President Bill Clinton. However, by that time, the new Israeli government emphasized that this offer was no longer under consideration.