Кіріспе

Джеймс Найт (шамамен 1640 – шамамен 1721) – ағылшын саяхатшысы және Гудзон шығанағы компаниясының директоры, Солтүстік-Батыс өткелін табу экспедициясында із-жайсыз жоғалған.

Мансап

Найт Англияда дүниеге келіп, 1676 жылы Хадсон шығанағы компаниясына (HBC) ағаш шебер ретінде қосылды. 1682 жылы Джеймс шығанағындағы Форт-Олбани сауда бекетінің бас факторы болды, онда ол байыды. 1697 жылы HBC акцияларын сатып алды; 1711 жылы директорлар кеңесіне өтті. Ұлы одақтың және Англия мен Франция арасындағы Испания мұрагерлік соғысы Солтүстік Америкаға таралып, компанияның қаржылық және логистикалық тұрғыдан қиын жағдайға түсірді. Компанияның бес сауда бекетінің төртеуі француздарға қарады; Найт 1693 жылы экспедиция басқарды, ол ағылшындардың сақтап қалған жалғыз Форт-Олбани бекетін қайта басып алды. Бірақ 1713 жылғы Утрехт келісімінің шарттарына сәйкес, басып алынған бекеттер қайтарылды. Ол Уильям Стюартқа Чипевайандармен сауданы дамыту және Кристермен бейбітшілік орнату жөнінде тапсырма берді. 1714 жылы Найт Йорк фабрикасын иеленуге және Компанияның жағдайын жақсартуға жіберілді. "Ол 38 жыл бойы Хадсон шығанағы компаниясында түрлі лауазымдарда қызмет еткендіктен, компания бекетін басқарған ең тәжірибелі тері саудагерлерінің бірі болды." Француздардың басып алуынан және ауа райының қиындықтарынан бекет зардап шеккеніне қарамастан, ол компанияның бизнесін қайта жаңғыртуға қол жеткізді және 1719 жылы 20 жылдан кейін алғашқы дивиденд төленді.

Солтүстік-батыс өткел

Найт солтүстік-батыс өткелін табуға бел буды, ол сол кезде Атлант және Тынық мұхиттарын Канаданың солтүстігі арқылы байланыстыратын болжамдық жол еді. Найт үшін жұмыс істейтін чипевиан аудармашысы оған солтүстікке қарай минералға бай жол туралы айтты. Найт осы жолды іздеу үшін Джордж Берли мен Дэвид Вон басқаратын «Албани» және «Дискавери» атты екі кемені жабдықтады және 1719 жылы жолға шықты. Олар қайтып оралмады. 1721 жылы Найт және оның экипажы бүгінгі Ранкин шығанағынан орналасқан Мрамор аралында болды. Кемелер жергілікті сулардың сайлауына тап болып, сүңгіп кеткен болуы мүмкін, бірақ олар көмірдің көп мөлшерін, бірнеше зеңбіректер мен азық-түлікті сәтті түсіре алды. Жергілікті инуиттермен байланыс болғаны туралы мәліметтер бар, бірақ 1722 жылға қарай Найт пен оның экипажы ауру мен ашаршылықтан қаза тапқан деп хабарланды. Әлдеқанда, Черчилльдегі Компанияның бекеті кеме апатынан мүлдем хабарсыз болған, сондықтан іздеу-құтқару экспедициясы жіберілген жоқ. 1765 жылдың 20 қарашасында «екі инуит баласы Форт-Черчилльдегі командир Мозес Нортонға олардың аталары көп жыл бұрын Мрамор аралында екі кеме сүңгігені туралы айтқанын жеткізді». Мармор аралындағы Найттың қонысының қираған қалдықтарын 1768 жылы Компанияның зерттеушісі Сэмюэл Хирн тапты.

Дәлелдің уақыт реті

1719: Джеймс Найт соңғы рет көрінді. 1720: Генри Келсидің Йорк фабрикасындағы күнделігінде Найт жағалауда қыстағандығы және олардың жерін басып алып, эскимостармен сауданы тоқтатқандығы жазылған. 1721: Келси солтүстікке сауда жасау үшін аттанды, бірақ кемесінің құлау орнына жетпей, қарсы желдің салдарынан кері қайтуға мәжбүр болды. 1722: Джон Скроггс солтүстікке сапар шегіп, Марбель аралында инуиттердің лагерін табады. Ол оралған соң, "Әрбір адам эскимостар тарапынан өлтірілді" деп хабарлайды. 1724: Англияда Джеймс Найттың өсиеті орындалды. 1725: Черчилльдегі солтүстік тайпалары кеме қайығын тапқандарын мәлімдейді. Компанияға қарасты қай кеме болса да, қайығы жоғалғандығы туралы ешқандай жазба жоқ. 1767: Черчилль немесе Йорк фабрикасынан келген шлюп Марбель аралының шығыс жағында бұрын байқалмаған теңіз жағалауын табады. Онда қираған ғимарат, ескі темір, зеңбірек, оқтар, кірпіштер, көмір және басқа да қиындықтар бар. Көмірдің көптігі олар бір қыстан артық тұрмағанын көрсетеді. Инуиттердің аудармашылары бірнеше ағылшыздың қысты сол жерде өткізгенін, бірақ олардың тағдыры белгісіз екенін айтады. Кейін Сэмюэл Хирн бес фатом тереңдікте "көптеген қабірлерді" және екі кеменің қалдықтарын табады. Табылған заттар Лондонға жіберіліп, олардың "Албани" мен "Дискавери" кемелеріне тиесілі екені анықталады. 1769: Хирн қарт инуиттен екінші жазға дейін бес адамның ғана тірі қалғанын және соңғы адам серігі үшін қабір қазып жатқанда қайтыс болғанын естиді. 1970: Зерттеушілер шығанақтың кіреберісінің тым жай екенін, сондықтан "Албани" кемесі кірген немесе шыққан кезде зақымдануы мүмкін екенін болжайды. 1989: Зерттеушілер Оуэн Бити мен Джон Г. Гайгер көптеген ұсақ заттарды, жер бетіндегі адам сүйектерінің сынықтарын және инуиттерге қатысты іздерді табады, бірақ еуропалықтардың қабірлерін таба алмайды. Олар табысты аң аурудың белгілерін де анықтайды. Бұл үлкен көмір қоры және қысқы құрылыстармен бірге, экипаждың 1719-1720 жылдары сәтті қыстағанын көрсетеді. Екі кеме табылды, бірақ олардың зақымдануын анықтау үшін егжей-тегжейлі зерттеу жүргізілген жоқ. Уильямс адамдардың Марбель аралында бір қысты өткізгенін, кемелерін пайдалана алмай, кеме қайықтарымен оңтүстікке қарай белгісіз бағытта кеткенін болжайды.