Кіріспе

Халуатилер (الطريقة الخلوتية) – Омар әл-Халвати есімімен аталатын сунниттік исламның суфилік мистикалық ордені. Нақшбанди, Кадири және Шадхили ордендерімен қатар, бұл суфилердің ең танымал ордендерінің бірі. Орденнің атауы араб тіліндегі "хальва" сөзінен шыққан, яғни "мистикалық мақсаттар үшін әлемнен уақытша шегініп, оқшаулану әдісі". Орденді ортағасырлық Хорасанның (қазіргі Батыс Ауғанстан) Герат қаласында Омар әл-Халвати құрды. Дегенмен, "Халуати жолын" негізін қалаушы Омардың шәкірті Яхья Ширвани болды. Яхья Ширвани Халуати орденінің барлық тармақтарының мүшелері оқитын "Вирд әл-Саттар" атты құлшылық мәтінін жазды. Халуати ордені дервиштерді қатаң тәліммен тәрбиелеуімен және жеке тұлғаға баса назар аударуымен белгілі. Орден көбінесе ірі қалалық аймақтарда орналасқан. Осы кезеңде орден өзінің сунниттік екенін қайта бекітуге тырысып, шииттік қарсыластардан өзін ары қашықтады. Сүлеймен Шайтан және Селім II билік құрған кезде орден жаңа өркендеуге ие болды. Олар Осман әкімшілігіндегі жоғары лауазымды шенеуніктермен байланыс орнатып, ақшалай және мүліктік жағынан мол қолдау алды, бұл оларға жаңа мүшелерді тартуға көмектесті.

Ниязи әл-Мисридің ықпалы

Осы кезде халвати тәріқатының мүшелері бұрынғыдай жақын болған қара халықтан қол үзді. Олар тәріқаттан халықтық исламды кетіріп, оны дәстүрлі исламға жақындастыруға тырысты.

18-19 ғасырлар: Халвати реформасы

Көптеген ғалымдар Халвати тариқаты 18 ғасырда Мұстафа ибн Камал әд-Дин әл-Бакри (1688-1748) басқарған кезде қайта жаңғырды деп есептейді. Әл-Бакри – көптеген кітаптар жазып, суфилік тәжірибелерді ойлап тапқан және өте харизматикалық болған ұлы шейх саналды. Жонг Әл-Бакридің ықпалы Халвати ритуалдарына дұға тілеу амалын қосумен шектелгенін айтады. Қазіргі заман тариқаттардың түрлі орталарда әртүрлі формада болуына әсер етті. Олар жергілікті жағдайларға, шейхтің тұлғалық ерекшеліктеріне және қауымның қажеттіліктеріне қарай өзгеріп отырады. Сондай-ақ, шәкірттердің шейхке және бір-біріне қатысты дұға ету тәсілдері, байланыс үлгілері мен қарым-қатынас сипаты да әртүрлі болуы мүмкін.

Халвати текес

Халвати ордені Стамбулда көптеген текелерге ие болды, ең танымалдары – Джеррахи, Уссаки, Сунбули, Рамазани және Насухи. Түркия Республикасында суфилік ордендер таратылғанмен, аталғандардың көбі қазір мешіттерге айналдырылған және/немесе мұсылмандардың дұға ету үшін барып-келетін жерлеріне айналған.

Халвати тәжірибесі

Халватия тарикасының, жолының және оның көптеген тармақтарының айрықша белгісі – әрбір бастаушыдан міндетті түрде орындалуы тиіс белгілі бір уақытқа шегініс (халва). Бұл үш күннен қырық күнге дейінге созылуы мүмкін. Халватияның кейбір тармақтары үшін халва шәкірт, муридті дайындау үшін маңызды шарт. Зікірдің ұжымдық түрі Халватия орденінің түрлі тармақтарында бірдей қағидаларға бағынады. Зікір – қайталама дұға ретінде сипатталады. Оны орындаушы Алланың есімін қайталап, Алланы еске алуға тиіс. Дәруіш қайталама дұғасында Аллаға назар аударуы керек. Олардың назары толығымен Аллаға шоғырлануы керек, сондықтан ертедегі суфи шебері: «Шын зікір – зікіріңді ұмыту» деген. Халватияны басқа тарикалардан ерекшелендіретін тағы бір амал – олар үшін ортақ рәсімдерге және ырымдарға қатысу арқылы сананың жоғары деңгейіне жету мүмкін, ал орденнің теоретиктері мұны Алламен тікелей кездесу деп сипаттаған.