Кіріспе

Бет маскасы арқылы тыныс алуды қолдау. Инвазивті емес желдету (ИНЖ) – бет маскасы, мұрын маскасы немесе шлем арқылы тыныс алуды қолдаудың бір түрі. Әдетте, оттегі қосылған ауа маска арқылы оң қысыммен беріледі; қысым мөлшері көбінесе адамның тыныс алғанда немесе шығарғанда өзгеріп отырады. Бұл әдіс "инвазивті емес" деп аталады, себебі маска бетке немесе басқа тығыз жабысады, бірақ трахеялық интубация (ауыз арқылы көмекше құбыршаны тыныс құбырына енгізу) қажеттілігі болмайды. Интерфейс бойынша ұқсастықтар болғанымен, ИНЖ үздіксіз оң қысымды тыныс жолына (CPAP) қолданудан өзгеше, ол тыныс циклы бойында бір деңгейлі қысымды қолдайды; CPAP желдетуді қамтамасыз етпейді, бірақ кейде ИНЖ қолданылатын жағдайларда қолданылуы мүмкін. Инвазивті емес желдету бірнеше медициналық жағдайлардың, ең бастысы – созылмалы обструктивті өкпе ауруының (СОӨА) салдарынан туындаған жедел тыныс жетіспеушілігінде қолданылады. Көптеген зерттеулер ИНЖ-ді тиімді пайдалану инвазивті желдету және оның қосымша салдарының қажеттілігін азайтатынын көрсетті. Бұдан өзге, созылмалы аурудың салдарынан өздігінен тыныс ала алмаған адамдарға ұзақ мерзімді қолдануға болады.

Медициналық қолданыстар

Жіті тыныс жеткіліксіздігіне арналған NIV, ең әуелі созылмалы обструктивті өкпе ауруының (ХОББ) ауыр күшеюлері үшін, сондай-ақ жіті декомпенсацияланған жүрек жеткіліксіздігі және басқа да жедел жағдайлар үшін қолданылады. NIV жедел және ұзақ мерзімді түрде қолданылуы мүмкін. Кейбір пациенттерде жедел тыныс жеткіліксіздігімен келгеннен кейін, NIV-ді үйде ұзақ мерзімді қолдану қажеттігі туындайды. Жақсы жабыспаған маскалардан аэрозольдің таралу қаупі күтім көрсететін персоналға толық қорғаныш жабдықтарын қажет етуі мүмкін.

ҚОБ

Жедел инвазивті емес желдетудің ең көп кездесетін көрсеткіші – созылмалы обструктивті өкпе ауруының жедел асқынуы. NIV-ті бастау туралы шешім, әдетте жедел жәрдем бөлімшесінде, дәрі-дәрмектерге (небулайзер арқылы берілетін бронходилататорлар) бастапқы жауапқа және артериялық қан газын тексеру нәтижелеріне байланысты қабылданады. Егер медициналық емнен кейін өкпелер қаннан көмірқышқыл газын шығара алмаса (респираторлық ацидоз), NIV көрсетілуі мүмкін. Көптеген ХОББ-мен ауыратын адамдарда СО2 деңгейі метаболикалық компенсациямен созылмалы түрде жоғары болады, бірақ NIV тек СО2 қанның қышқылдығын арттырғанда ғана (pH < 7,35) көрсетіледі. NIV-ді бастауға шектеулі қышқылдық деңгей жоқ, бірақ ауыр ацидоз жағдайында NIV-тің тиімді болмауы және механикалық желдетудің қажет болуы мүмкіндігі жоғары. CPAP және NIV екеуі де ауруханаға дейінгі күтім кезінде қолданылуы мүмкін. Бұл жағдайда NIV-тің тиімділігі туралы деректер шектеулі, бұл механикалық желдетуді қажет ету қаупін арттырады. Сондықтан мамандардың ұсынымдары нақты емес. 2021 жылғы шолу инвазивті емес желдетуді ұзақ мерзімді қолданудың күндізгі гиперкапнияны жақсартатынын көрсетті. Сонымен қатар, тұрақты ХОББ кезінде өмір сүру ұзақтығы жақсарып, денсаулыққа қатысты өмір сүру сапасының қысқа мерзімді пайдасы болуы мүмкін. Нейромышекеттік аурулары немесе кеуде қабырғасының деформациясы бар адамдарға үйде NIV көрсетілуі мүмкін. Оң қысыммен емдеуді бастау туралы ATS нұсқаулықтарында, обструктивті ұйқы апноэсі (ОСА, байланысты жағдай) күдігі бар адамдарда артериялық көмірқышқыл газын (жоғары ықтималдықта) немесе веноздық бикарбонатты (орташа ықтималдықта) өлшеу ұсынылады, бұл OHS-ті анықтауға және емдеудің қажеттілігін анықтауға көмектеседі. Қатал ОСА және OHS бар пациенттерге бастапқыда CPAP-пен емдеу ұсынылады, бірақ бұл зерттеулердің сапасы NIV-ге қарағанда нашар. Моторлық нейрон ауруы (МНА) бар адамдарға ауру барысында үйде NIV қажет болуы мүмкін. Ұлыбританиядағы нұсқаулықтарда тыныс алу функциясын бағалау МНА-ны көп салалы басқарудың маңызды бөлігі екендігі көрсетілген.

Терминология

Медициналық әдебиеттерде НАВ-ны сипаттау үшін бірнеше терминдер қолданылған. "Инвазивті емес оң қысымды желдету" (NPPV немесе NIPPV) деген ресми атауы, оны қазір өте сирек қолданылатын теріс қысымды желдеткіштен ("темір өкпе") ажырату үшін пайдаланылды. Respironics компаниясының алғашқы НАВ аппаратынан кейін BiPAP/BIPAP (Bilevel Positive Airway Pressure) бренді де біршама танымал болды, бірақ қазір оны қолдану ұсынылмайды. 2000 жылдан бері жедел НАВ жедел тыныс жетіспеушілігін емдеуде кеңінен қолданылып келеді, әсіресе ХОББ-мен ауыратын адамдарда, тіпті интенсивті күтім бөлімшесі орнына жалпы палаталарда да. Ұлыбританияда NCEPOD-тың 2017 жылғы есебінде пациенттерге жоғары сапалы көмек көрсетуде кең таралған мәселелер анықталды.