Кіріспе
17 ғасырдағы Троицаға қарсы христиандық сенім туралы мәлімдеме. Раковиандық катехизис (пол. : Katechizm Rakowski) – 16 ғасырдағы Троицаға қарсы сенімнің мәлімдемесі. "Раковиан" атауы осы мәлімдемені жариялаған, 1602 жылы Якуб Сиененский Раков қаласында (Кильце округі) Раковиан академиясы мен баспаханасын құрған поляк бауырластарынан шыққан.
The Racovian Catechism (Pol. : Katechizm Rakowski) is a nontrinitarian statement of faith from the 16th century. The title Racovian comes from the publishers, the Polish Brethren, who had founded a sizeable town in Raków, Kielce County, where the Racovian Academy and printing press was founded by Jakub Sienieński in 1602.
Авторлары
Польшалық бауырластар немесе Ecclesia Minor – 1565 жылы кальвинист көпшілігінен, яғни Ecclesia Major-дан бөлінген, Польшадағы Реформацияланған шіркеудің үштікке қарсы бағытты ұстанған азшылық тобы болды. Катехизмді құрастыруға Валентин Смальций, Иероним Москорзовский, Иоганнес Вёкель және тағы басқа авторлар қатысты. Мүмкін, мәтіннің бір бөлігін 1579 жылы Польша бауырластарының қатарына формалды түрде қосылмай, олармен бірге қоныстанған итальяндық эмигрант Фаусто Соццини дайындаған, ал Катехизмнің жобасы аяқталуға бір жыл қалғанда қайтыс болған. Шіркеуде ресми мәртебесі болмаса да, Соццини жас кезінде Швейцариядағы эмиграциядағы ағасы Лелио Соцциниден үйренген христологиялық көзқарастарды Польша шіркеуіне енгізуде маңызды рөл атқарды. Раковиандық катехизис 1605 жылы жарық көрді және кейіннен басқа тілдерге аударылды. Смалций неміс тіліндегі аудармасын жасады. Кіші Ecclesia Польшада 1658 жылға дейін сақталды, содан кейін Рим-католик контрреформациясы кезінде Польша Сеймі тарапынан тыйым салынды. Бұл үштікке қарсы көзқарас ұстанғандар мен олардың Катехизисі кейін Фаусто Соццинидің өлімінен кейін 1665 жылы Амстердамда жарық көрген және Англияда және басқа елдерде кеңінен таралған Bibliotheca Fratrum Polonorum жинағындағы жазбаларына байланысты Социниандар деп аталды. 1650 жылдың тамызында Джон Милтон Уильям Дугардтың Раковиан катехизисін басып шығаруға лицензия берді. 1652 жылдың 2 сәуірінде Англия Парламенті айналымдағы барлық даналарын тәркілеп, өртеп жіберу туралы шешім қабылдады. 1680 жылы Амстердамда Раковиан катехизисінің қайта қараған латын нұсқасы жарық көрді, оны Соццинидің немересі Анджей Визовати ағасы және шөбересі Бенедикт Визовати қайта өңдеді. Бұл Томас Ристің 1818 жылғы ағылшын тіліне аудармасының негізі болды.
Жеке шайтан
Раковиандық катехизис шайтанды жеті жерде атайды, бұл 1818 жылғы аудармашы Томас Ристі Хью Фармердің (1761) және Джон Симпсонның (1804) еңбектеріне түсіндірме беруге итермелейді. Дегенмен, бұл сілтемелер Biblioteca Fratrum Polonorum-да шайтан туралы айтылуының жалпы ұстамды сипатына сай келеді. Виченцадағы Collegia Vicentina (1546) шайтанның ғана емес, тіпті періштелердің де бар екендігіне күдік келтірді.