Кіріспе
Неміс суретшісі Иоганн Мориц Ругендас (29 наурыз 1802 – 29 мамыр 1858) – неміс суретшісі, XIX ғасырдың бірінші жартысында Американың бірнеше еліндегі ландшафттар мен этнографиялық тақырыптарды бейнелеген туындыларымен әйгілі болды. Ругендас Латын Америкасына сапар шеккен еуропалық суретшілердің арасындағы ең жан-жақты және маңыздысы саналады. Оған Александр фон Гумбольдт әсер еткен.
Johann Moritz Rugendas (29 March 1802 – 29 May 1858) was a German painter, famous in the first half of the 19th century for his works depicting landscapes and ethnographic subjects in several countries in the Americas. Rugendas is considered "by far the most varied and important of the European artists to visit Latin America." He was influenced by Alexander von Humboldt.
Өмірбаян
Ругендас Аугсбургте, сол кездегі Киелі Рим империясының еркін императорлық қаласында, қазіргі (Германия) Аугсбургтің белгілі суретшілер мен граверлер отбасының жетінші буынында дүниеге келді (ол Георг Филипп Ругендастың шөбересі, 1666–1742 ж., танымал шайқас суретшісі). Алғашқы сурет салу және гравер өнерін әкесі Иоганн Лоренц Ругендас II (1775–1826) үйретті. 1815–17 жылдары Альбрехт Адаммен (1786–1862) оқыды, кейін Мюнхендегі Академияда Лоренцо Куальо II (1793–1869) оқыды. Ругендас туған кезде Аугсбург Киелі Рим империясының еркін императорлық қаласы болды. Наполеон соғыстарынан кейін, 1806 жылы жаңа құрылған Бавария Корольдігінің қаласы мәртебесіне ие болды. Ругендас Томас Эндердің (1793–1875) көркем еңбектерінен және Иоганн Баптист фон Спикс (1781–1826) пен Карл фон Мартиус (1794–1868) Австрияның Бразилия экспедициясы барысында тропикалық аймақтар туралы саяхат есептерінен шабыттанды. Барон фон Лангсдорфтың Бразилияға ғылыми экспедициясына иллюстратор ретінде қосылды. Лангсдорф Ресей империясының Бразилиядағы бас консулы болды және Рио-де-Жанейроның солтүстік аймағында "Мандиока" плантациясына иелік етті. 1822 жылдың наурыз айында ғалымдар Эдуард Менетри (1802–1861), Людвиг Ридель (1761–1861), Кристиан Хассе және Нестер Рубцов (1799–1874) қосылып, Бразилияға, Рио-де-Жанейроға жетті. Иллюстратор ретінде Ругендас Серра-да-Мантикира тауларын және Барбасена, Сан-Жуан-дель-Рей, Мариана, Оуро-Прето, Каэте, Сабара және Санта-Лузия тарихи қалаларын зерттеді. Экспедицияның өзен арқылы жүретін кезеңі басталар алдында (Амазонкаға қауіпті сапар), ол фон Лангсдорфтан суынып, экспедицияны тастап кетті. Оның орнына суретшілер Адриен Таунай мен Эркулес Флоренс келді. Бірақ Ругендас 1825 жылға дейін Бразилияда өздігінен өмір сүрді, Минас-Жерайс және Рио-де-Жанейро провинцияларындағы күнделікті өмірге қатысты көптеген әсерлерін зерттеді және бейнеледі. Еуропаға қайтқанда Баия және Пернамбуко провинцияларының жағалау аймақтарына да сапарлады. Көбінесе суреттер мен акварельдер жасады. 1825–1828 жылдары Еуропаға оралғаннан кейін Ругендас Париж, Аугсбург және Мюнхенде тікелей өмір сүрді, жаңа өнер техникаларын, мысалы, майлы бояуды үйренуді мақсат етті. Сол кезде, 1827–1835 жылдары Виктор Эме Губердің көмегімен 500-ден астам иллюстрациясы бар "Бразилияға көркем саяхат" атты монументалды кітабын жариялады. Бұл кітап 19 ғасырдағы Бразилия туралы ең маңызды құжаттардың бірі саналды. Ол Италияда оқыды. Саяхатшы және табиғатты зерттеуші Александр Гумбольдттың (1769–1859) ықпалымен Ругендас Латын Америкасының өмірі мен табиғатын суреттеп жазуға бағытталған, әлдеқайда амбициялық жобаға қаржылық қолдау іздеді. Оның сөзімен айтқанда, бұл "Жаңа әлемдегі өмірді шынайы бейнелеуге жасалған тыраныс" болмақ. 1831 жылы ол алдымен Гаитиге, содан кейін Мексикаға сапарлады. Мексикада ол Морелия, Теотиуакан, Ксочимилко және Куернавака қалаларын суреттеді. Сондай-ақ майлы бояумен сурет салуды үйреніп, тамаша нәтижелерге қол жеткізді. 1834 жылы Мексика президенті Анастасио Бустамантеге қарсы сәтсіз төңкеріске қатысқаннан кейін Ругендас тұтқынға алынып, елден қуылды. 1834–1844 жылдары Чили, Аргентина, Уругвай, Перу және Боливияға саяхаттап, 1845 жылы Рио-де-Жанейроға оралды. Бразилия императоры Дом Педро II сарайында жақсы қабылданды және құрметке ие болды, патша сарайының бірнеше мүшелерінің портреттерін жасады және көркем өнер көрмесіне қатысты. 44 жасында, 1846 жылы Ругендас Еуропаға аттанды.
Бразилиядағы қара нәсілді бейнелеу
1822-1825 жылдары Лангсдорф экспедициясының құрамында Ругендас Бразилияда тұратын африкалықтарды суретке түсірді. Жан Батист Дебре және Франсуа Август Биар сияқты Бразилияда жұмыс істеген басқа этнографиялық суретшілермен бірге Ругендас тропикалық романтизмнің бір бөлігі болып табылады. Бұл қозғалыс табиғат пен өркениет арасындағы қарама-қайшылыққа қарсы шығып, колониялық Бразилия сияқты жерлерді нәсілдік араласудың үйлесімді ортасы деп қарастырды. Тропикалық романтизм Ругендастың африкалықтарды бейнелеуіне әсер еткен элементтердің бірі болды. Фрейтастың айтуынша, Ругендас әртүрлі шыққан африкалықтарды суреттеген. Бұл суретте африкалық ерлер мен әйелдердің дене ерекшеліктері, шаштарына, әшекейлеріне, белгілері мен іздеріне, мұрынның, еріннің және көздің түрлеріне назар аудару арқылы суреттеледі, бұл суреттердің этнографиялық мақсатын көрсетеді. Сол литографияда суретші ерлер мен әйелдердің төрт-бес бюстін бейнелейді, бұл олардың шыққан елдерінің арасындағы айырмашылықтар мен ұқсастықтарды салыстыру үшін, сонымен қатар өркениеттің әртүрлі деңгейлерін анықтау үшін жасалған. Ол жабайы халықты терідегі белгілері мен деформациялары бар, көбінесе киімсіз бейнелеу арқылы анықтады. Ал креолдар киім киіп, зергерлік бұйымдар тағып, қара африкалықтармен салыстырғанда өркениетке қарай бір қадам алға жылғанын көрсеткендей бейнеленген. Ругендас Бразилияда туған африкалықтарды құрметтеп, олардың африкалықтарға қарағанда жақсырақ және мейірімдірек екенін айтты. Екіншіден, Ругендас африкалықтарды түрлі көріністерде бейнеледі. Бұл суреттерде көшедегі сауда, су тасымалдау және кір жуу сияқты қалалық еңбек түрлері көрсетілген. Негізгі назар түрлі шыққан африкалықтардың арасындағы ерекшеліктерді егжей-тегжейлі сипаттаудан гөрі іс-әрекет пен ландшафтқа аударылды. Осы себепті ол мұндай көріністерде африкалықтардың жалпы бейнесін бейнеледі. Ругендас африкалықтардың атқаратын жұмысын өздерін дамытуға және әлеуметтік мобильділікке мүмкіндік беретін өркениеттік элемент ретінде көрсетті. Александр фон Гумбольдттың идеяларының ықпалымен Ругендас қоршаған ортаның жағдайын адам дамуының шешуші факторы деп қарастырды. Ол Африкадағы ресми білім мен өркениеттік элементтердің жетіспеушілігі африкалық нәсілдің кемтарлығына себеп болды деп санайды. Гумбольдт құлдыққа қарсы болды, ал Ругендас та Бразилиядағы құлдық жүйесін мақұлдамады. Ол бірте-бірте және прогрессивті азаттыққа қол жеткізуді қолдады. Кейбір суреттерде, мысалы, Баиядағы "Негрдің жерленуі" (Enterro de um Negro na Bahia) суретінде Ругендас "африкалықтың денесін басқа мәйітпен: қаланың атымен құрметтелген "Құтқарушы" Мәсіхтің азап шегуімен" салыстырды. Бразилиядан тыс жерлерде Ругендас жасаған суреттерге үлкен қызығушылық болды. Ол өзінің саяхат журналын және жүз суреттен тұратын жинақты кітап түрінде жариялады; ол португал тілінде Viagem Pitoresca através do Brazil, француз тілінде Voyage Pittoresque dans le Brésil және неміс тілінде Malerische Reise in Brasilien деп аталды. XIX ғасырда саяхат кітаптарының саны көбейді және оларды суретке түсіру үшін литография пайда болды. Ругендастың суреттері Бразилияның ішінде және сыртында нәсілдік келісім идеясын таратуға көмектесті.
Өлім
Ол 1858 жылдың 29 мамырында Германияның Вейльхайм-ан-дер-Тек қаласында қайтыс болды. Бавария королі Максимилиан II оның көптеген туындыларын өмір бойына берілетін зейнетақымен алмастырған. Оның 1855 жылғы "Колумб Жаңа дүниені бағындыруы" картинасы Мюнхендегі Жаңа Пинакотекада көрсетіліп тұр.