Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасырдағы ағылшын хирургы және әлеуметтік реформатор Томас Уакли (11 шілде 1795 – 16 мамыр 1862) – ағылшын хирургы. Ол қабілетсіздік, жеңілтекшілік және туысқандыққа басушылыққа қарсы күрескен әлеуметтік реформатор ретінде танылды. Ол "The Lancet" журналының негізін қалаушы редакторы, радикалды парламент депутаты және белгілі коронер болды.
19th century English surgeon and social reformer
Thomas Wakley (11 July 179516 May 1862) was an English surgeon. He gained fame as a social reformer who campaigned against incompetence, privilege and nepotism. He was the founding editor of The Lancet, a radical Member of Parliament (MP) and a celebrated coroner.
Ерте өмір
Ол Мембериде, Девон графтығында, өркендеген шаруа Генри Уаклидің (1750 жылдың 26 тамызы – 1842 жыл) және оның әйелі Мэри Минифиенің отбасында дүниеге келді. Оның әкесі мұрагерлікпен меншікке ие болып, көршілес жерлерді жалға алып, сол кездегі стандарттар бойынша ірі шаруаға айналды және мемлекеттік қалдық жерлерді қоршау комиссары болды. Ол "әділ, бірақ қатаң әке" деп сипатталды және әйелімен бірге он бір бала – сегіз ұл және үш қыз тәрбиеледі. Томас – ең кіші ұлы болды және Чард грамматикалық мектебінде (қазіргі Чард мектебі), содан кейін Таунтон грамматикалық мектебінде білім алды. Отанына оралғаннан кейін Сомерсет графтығының Вивелискомбе қаласындағы мектепке барды. 1815 жылы ол Лондонға барып, Сент-Томас ауруханасында анатомия сабақтарына қатысып, Сент-Томас және Гай ауруханаларының біріккен ауруханаларына тіркелді. Бастапқыда "Ланцет" журналының редакторы аты жарияланбады, бірақ бірнеше аптадан кейін әңгімелер тарала бастады. Журнал Сер Астли Купердің лекцияларының мазмұнын рұқсатсыз басып шығарғаннан кейін, ол бұрынғы шәкіртіне күтпеген жерден келіп, Уаклидің келесі нөмірдің басылымдарын түзетіп жатқанын көрді. Бір-бірін танығаннан кейін олар бірден күлімсіреп немесе, мүмкін, дауласып қалды. Қалай болғанда да, олар өзара қанағаттандырарлық келісімге келді.
He was born in Membury, Devon, to a prosperous farmer, Henry Wakley (175026 August 1842), and his wife, Mary née Minifie. His father inherited property, leased neighbouring land and became a large farmer by the standards of the day and a government Commissioner on the Enclosure of Waste Land. He was described as a "just but severe parent" and, with his wife, had eleven children, eight sons and three daughters. Thomas was the youngest son, and attended the grammar school at Chard (now Chard School), then Taunton Grammar School. When he returned, he attended school at Wiveliscombe, Somerset. In 1815, he then went to London, where he attended anatomy classes at St Thomas's Hospital, and enrolled in the United Hospitals of St. Thomas's Hospital and Guy's. At first, the editor of the Lancet was not named in the journal, but after a few weeks, rumours began to circulate. After the journal began printing the content of Sir Astley Cooper's lectures without permission, the great man paid a surprise visit to his former pupil to discover Wakley correcting the proofs of the next issue. Upon recognising each other, they fell immediately into laughter or perhaps an altercation. Either way, they reached an agreement that was mutually satisfactory.
Түрлі-түрлі
Алғашқы жылдары "Ланцет" журналында медициналық емес мазмұн да болды. Оның ішінде апталық басылымдардағы ең алғашқы тұрақты шахмат рубрикасы – "Шахмат үстелі". Сонымен қатар, саясатқа қатысты мақалалар, театр сын-тұжырымдары, медициналық емес тұлғалардың өмірбаяндары, басқа басылымдардан алынған үзінділер сияқты материалдар да жарияланды. Бұлардың ешқайсысы хирургия, ауруханалар және Корольдік колледждерге тигізген зор әсерін кемітпеді, олар бұрынғыдан гөрі халыққа көбірек ашылды. Уакли Лондон ветеринариялық колледжін реформалау және Коронерлер қоғамын құру ісінде де жетекші рөл атқарды. "Ланцет" журналындағы жұмысына қоса, ол бірнеше кітапшалар мен қысқаша нұсқаулықтар жариялады, соның ішінде 1844 жылы Нью-Йорктегі Уилсон және Компания баспасынан шыққан "Ананың медициналық кеңесшісі".
In its early years, the Lancet also had other content of a non medical kind. There was a chess column, the earliest regular chess column in any weekly periodical: The Chess Table. There were also occasional articles on politics, theatre reviews, biographies of non medical persons, excerpts of material in other publications &c. None of that diminished its huge impact on surgery, hospitals and the Royal Colleges, which were opened up to public view as never before. Wakley also played a leading role in the reform of the London Veterinary College and the creation of the Society of Coroners. In addition to his work on The Lancet he also published a number of pamphlets and short guides, including "The Mother's Medical Adviser", published by Wilson and Company, New York, 1844.
Парламент мүшесі
Хирургтар колледжіндегі реформалар баяу жүрді, ал Уакли енді Парламенттің ішінде оятуға кірісті. Ол Парламентке радикалдық кандидат болып түсті және 1835 жылы Финсбери округінен сайланды; ол 1852 жылға дейін мандатын сақтап тұрды. Ол кеткеннен кейін де оның жұмысы 1858 жылғы Медициналық заңның мазмұнына үлкен үлес қосты. Ол Парламентте кедейлер заңдарына, полиция заңдарына, газет салығына және Құдай күнін сақтауға қарсы сөйледі, сондай-ақ Чартизм, Толпудл шейіттері, еркін сауда, ирланд ұлтшылдығы және, әрине, медициналық реформаны қолдады. 34 кофе үлгісінен 31-і сапасыз болды, ал үш үлгісінің бағасы жоғарырақ болды. Басты қоспа – цикория, ал басқа жағдайларда бұршақ ұны, картоп ұны немесе қуырылған жүгері қолданылды. Сонымен қатар, цикорияның өзі де көбінесе сапасыз екені анықталды. "The Lancet" журналы адал саудагерлердің есімдерін жариялап, өзгелерін, егер олар өздерін түзетпесе, жария етумен қорқытты. Екінші есеп (1851 жылдың 26 сәуірі) бұл қауірсінді орындады. Үшінші есепте қаптамадағы кофе одан да көп сапасыздық көрсетті. Содан кейін қант, бұрыш, нан, темекі және шай, соңында су көзінің тазалығы зерттелді. Бірінші Сапасыздық туралы заң 1860 жылы, екіншісі 1872 жылы қабылданды. 1875 және 1879 жылдардағы Тамақ және дәрі-дәрмектерді сату туралы заңдар одан кейін қабылданды. Бәрі Уакли мен оның серіктестерінің еңбегінің нәтижесінде іске асырылды.
Reform in the College of Surgeons was slow, and Wakley now set himself to rouse the House of Commons from within. He became a radical candidate for Parliament and in 1835 was returned for Finsbury; he retained his seat till 1852. Even after his departure, his work was largely responsible for the content of the Medical Act of 1858. He spoke in the House of Commons against the Poor Laws, police bills, newspaper tax and Lord's Day observance and for Chartism, Tolpuddle Martyrs, free trade, Irish nationalism and, of course, medical reform. Of 34 coffees, 31 were adulterated; the three exceptions were of higher price. The main adulteration was chicory, otherwise bean flour, potato flour or roasted corn was used. Moreover, it was found that chicory itself was usually adulterated. The Lancet published the names of the genuine traders and threatened the others with exposure if they failed to mend their ways. A second report (26 April 1851) actually carried out the threat. A third report showed that canister coffee was even more adulterated. Investigations of sugar, pepper, bread, tobacco and tea followed, then finally the purity of the water supply. The first Adulteration Act became law in 1860, the second in 1872. The Sale of Food and Drugs Acts of 1875 and 1879 followed. All was achieved by Wakley and his associates.
Өлім
Уакли 1862 жылғы 16 мамырда Мадейрада қайтыс болды, себебі кемеден құлағаннан кейін өкпеден қан кетуге ұшырады. Оның денсаулығы шамамен он жыл бойы нашарлап келген, симптомдары туберкулезге толық сәйкес келеді. Лондондағы Бедфорд скверіндегі үйінің қабырғасында көк тақта орнатылған, сондай-ақ Уксбридждегі Харфилд ауруханасының, Мемберидегі Жер шаруашылығының және Мембери приход шіркеуінің аумағында қосымша тақталар бар.
Wakley's death, on 16 May 1862 in Madeira, was occasioned by pulmonary haemorrhage after a fall from a boat in the harbour. He had been in declining health for about ten years, the symptoms being entirely consistent with tuberculosis. There is a blue plaque on his house in Bedford Square, London, and further plaques in the grounds of the Harefield Hospital in Uxbridge, Land Farm in Membury, and Membury parish church .