Кіріспе

Плэсид Темплздің кітабы «Банту философиясы» (француз тілінде «La philosophie bantoue») – Плэсид Темплздің 1945 жылы жазған кітабы. Кітапта Сахара төңірегіндегі Африканың банту халықтарының түсініксіз философиясы бар екендігі және оның негізгі принциптерін сипаттауға жасалған әрекеттер баяндалады.

Шолу

Өзінің кітабында Темплс африкалық философиялық санаттарды тілге тән санаттар арқылы анықтауға болады деп тұжырымдайды. Темплс айтуынша, банту тілдес қоғамдардың ойлауындағы негізгі метафизикалық категория – Күш. Яғни, шындық динамикалық, ал болмыс – күш. Темплс болмыс пен күш арақатынасының үш мүмкін түрін қарастырады. Біріншісі, болмыс күштен өзгеше, яғни, әрбір нәрсе күшке ие болуы немесе болмауы мүмкін. Екіншісі, күш болмыстың бір бөлігі, яғни болмыс күштен артық, бірақ оған тәуелді. Үшіншісі, болмыс – Күш, яғни екеуі де біреу. Оның пікірінше, банту тілдес мәдениеттердің өкілдері күш туралы соңғы көзқарасқа сенеді. Нақтырақ айтқанда:

Темплс осы түбіртек санаттардағы айырмашылықтың нәтижесінде африкалық ой-санасы Күшті түсіну және анықтауға бағытталғанын айтады, бұл Батыстың болмысты түсіну және анықтаумен айналысуынан күрт өзгеше.

Басылым тарихы

Пласид Темплс Банту философиясын өзінің ана тілі – фламанд тілінде жазды. Баптар алғаш рет екі түрлі журналда жарық көрді: «Экватория» және «Бенд». Бұл алғашқы нұсқа голланд тілінде жазылған. Оның досы Эмиль Поссо, Конгодағы судья, оны кітап жазуға шабыттандырып, бірден тарауларды бельгиялық колониядағы басты тіл – француз тіліне аударуды бастады. «Лования» баспасы оны француз тілінде кітап етіп шығаруды қалап, тағы бір аудармашы іздеді. Бұл жоба үшін Темплстің тағы бір досы Антуан Руббенс табылды. Оның аудармасы 1945 жылғы «Лования» басылымында жарияланды. Тек осы басылымнан кейін 1946 жылы Бельгияның Антверпен қаласында «De Sikkel» баспасында голланд тіліндегі нұсқасы кітап болып шықты. Бұл нұсқаның бетінде «түпнұсқа нұсқа» деген жазу бар. Париждегі «Présence Africaine» баспасы оны қайта басып шығаруды қалап, Темплс Руббенстің алғашқы аудармасын мұқият түзетті, нәтижесінде 1949 жылғы басылым пайда болды. Алғашқы нұсқадағы қателерді түзетуге және голланд тіліндегі түпнұсқаға жақындату мақсатымен үшінші француз аудармасын 2001 жылы Темплс сарапшысы А. Дж. Смет жасады. Сілтеме төменде келтірілген. 1956 жылы Иосиф Петерстің неміс тіліндегі аудармасы «Вольфганг Роте» баспасында жарық көрді. Онда негізгі мәтіннен кейін неміс африканистерінің бірнеше мақаласы бар. 1959 жылы «Présence Africaine» баспасы кітаптың Колин Кинг жасаған ағылшын тіліндегі аудармасын жариялады. «Présence Africaine» аудармалары «Банту философиясының» ең көп оқылатын нұсқалары болып саналады. Дегенмен, басқа да аудармалар бар. Анголада португал тілінде екі түрлі аударма жасалды, сондай-ақ итальян тіліндегі аударма да бар, ал жақында испан тіліндегі аударма жарық көрді. Олардың барлығы 1949 жылғы француз нұсқасына негізделген.