Кіріспе
Монт-Майор аббаттығы, ресми түрде Монт-Майордағы Әулие Петр аббаттығы, 10-18 ғасырлар аралығында Арль қаласынан бес шақырым солтүстікке қарай, қазіргі Буш-дю-Рон департаментінде, Францияның оңтүстігіндегі Прованс аймағында салынған бекінілген бенедиктин монастыры болды. Аббат кешені алты бөлімнен тұрады: 11 ғасырға жататын усақ шіркеу (ермитаж), ішінде Әулие Петр шіркеуі бар; 12 және 13 ғасырларда салынған монастырь; 12 ғасырда салынған Қасиетті Крест шіркеуі; 14 ғасырда салынған бекінілген Әулие Петр монастыры; сол кезеңде салынған Понс де л'Орм абат мұнарасы; 17 ғасырда салынған Мавриттер монастыры. Аббаттық 11-14 ғасырлардағы жартасқа қашалған қабірлер, жер асты склепі және аяқталмаған алып шіркеуімен әйгілі. Орта ғасырларда бұл маңызды қажырлы саяхат орталығы болды, ал 18 ғасырда қазір қираған үлкен Маврит монастырының орны болды. Аббаттық пен оның төңірегіндегі пейзаждарды Винсент ван Гог жиі суреттеген. 1968 жылы «Қыстағы арыстан» фильмі түсірілімі кезінде Кэтрин Хепберннің киім ауыстыратын бөлмесі жертөледе орналасқан. 1840 жылдан бері Франция Мәдениет министрлігі оны тарихи ескерткіш ретінде тіркеген. Бүгінде аббаттықтың қираған қалдықтарын Centre des monuments nationaux тарихи ескерткіш ретінде күтіп баптайды.
Montmajour Abbey, formally the Abbey of St. Peter in Montmajour , was a fortified Benedictine monastery built between the 10th and 18th centuries on what was originally an island five kilometers north of Arles, in what is now the Bouches du Rhône Department, in the region of Provence in the south of France. The abbey complex consists of six sections:
the hermitage, dating from the 11th century, which includes the Chapel of St. Peter;
the cloister, built during the 12th and 13th centuries;
the adjacent Chapel of the Holy Cross, built during the 12th century;
the fortified Monastery of St. Peter, built during the 14th century;
the Tower of Abbot Pons de l'Orme, dating from the same period;
the Maurist monastery, built in the 17th century. The abbey is noted for its 11th–14th century graves, carved in the rock, its subterranean crypt, and its massive unfinished church. It was an important pilgrimage site during the Middle Ages, and in the 18th century it was the site of a large Maurist monastery, now in ruin. The abbey and the landscape around it were frequently painted and drawn by Vincent van Gogh. During the production for the 1968 film, The Lion in Winter that featured the abbey, Katharine Hepburn's dressing room was accommodated in the basement. It has been listed since 1840 as a monument historique by the French Ministry of Culture. Today the ruins of the abbey are cared for as a historic monument by the Centre des monuments nationaux.
Монмажурдың ерте тарихы мен аңыздары
Орта ғасырдың соңына дейін Монмажур арал болды, ол қоршаған жер бетінен 43 метр биіктікте, батпақтармен қоршалған және тек қайықпен ғана қол жетімді болды. Б.з.д. 3-мыңжылдықта арал жеке қабірлермен ойылған зират ретінде пайдаланылды. 9-10 ғасырларда арал сарацендер мен норманндардың шабуылдары кезінде жергілікті тұрғындарға пана ретінде қызмет етті. Орта ғасырларда Монмажур мен оның негізі туралы бірнеше аңыз пайда болды. Бір аңыз бойынша, бұл аралға Римнен галлдарды дінге көшіру үшін әулие Петр жіберген әулие Трофимның киелі орны орналасқан. 46 жылы Арль қаласына келгеннен кейін ол аралдағы үңгірлердің бірінде пана тапты және шәкірттерін қабылдады. Шіркеудің астындағы тас қуыс "Әулие Трофимнің мойындау бөлмесі" деп аталады. 943 жылға дейін арал Арльдегі әулие Трофим шіркеуіне қарасты. Тағы бір аңыз бойынша, бұл қабірлер сарбаздардың қабірлері болған, олар сарацендерге қарсы шайқасқан. Үшінші аңыз бойынша, алғашқы шіркеуді Кловистің ұлы Хильдеберт I құрған, ол аралдағы дервиштердің ынтасын көрген.
Хронологиясы
949 жылы франк абыройы, Арльдық Тевсинде аралды Арль архиепископынан сатып алады және оны өсиетімен аралда тұратын шөлге шыққандар тобына қалдырады, оларға Әулие Бенедикт ережесі бойынша монастырь құруды тапсырады. 963 жылы Папа Лев VIII монастырды тікелей қамқорлығына алып, аббат мәртебесіне көтерді. 11 ғасыр Иеміздің Анасы Мария шіркеуінің алғашқы ғимараты 1030-69 жылдар аралығында салынды. Оңтүстік жақтағы қабірстанның жанында, жартасқа Қасиетті Петір капелласы қазылды. Шіркеудің криптасын Арль архиепископы Понс де Мариньян 3 мамырда, шамамен 1019 жылы, Монмажурдың 7-ші абысы Рамберттің тілегі бойынша киеледі. Аббат шіркеуі Прованс графтарының соңғы бейітіне айналады. 1030 жылы аббатхана 4 ғасырдан бері Арльде құрметтелген Шынайы Кресттің үлкен бөлігінен алынған фрагментке ие болды. Қасиетті Бенедикт капелласы осы қасиетті реликтің құрметіне арналды, соның нәтижесінде аббатхана маңызды паломничество орталығына айналды. Ол сол жылы Арль архиепископымен киеленді, ол 3 мамында, "Рудмас" деп аталатын Шынайы Крестті табудың ескі мерекесінде, күнәларынан кешірім тілеген және аббат шіркеуін аяқтау үшін сыйлық қалдырғандарға "Монмажур кешірімі" жариялады. 12 ғасырға қарай қасиетті орын паломничество жасаушылар арасында соншалықты танымал болды, аббатхана реликтің құрметіне аббатхана қабырғаларынан тыс орналасқан Қасиетті Крест капелласын салуға мәжбүр болды. 12 ғасыр Екінші аббат шіркеуі, мүмкін, бұрынғысының орнында салынды. Аббатхана өзінің ықпалы мен байлығының шыңына жетті. Ол жүзімдіктерге, егістіктерге, зәйтүн ағаштарына, су жолдарына, диірмендерге, балық шаруашылығына және орманға ие болды, сонымен қатар Прованс өңірінде және Фрежус, Систерон және Гренобль сияқты алыс жерлерде тәуелді монастырьлар мен жерлерге ие болды. Прованс билеушілері аббатханаға жер, қамалдар және тіпті Пертуи сияқты бүкіл қалаларды сыйлады. Біздің Ханым шіркеуінің құрылысы басталды, бірақ қаржы жетіспеуіне байланысты тек алғашқы екі бөлігі ғана аяқталды. 13 ғасыр Аббатханада 60 монах тұрды, ол сол кезең үшін үлкен сан. Ол кезде ол Монмажур аббаттығының бағынышты 56 монастырь желісінің бас үйі болды. 1348 жылы Қара өлім Прованс халқының жартысын азайтты. 1357 жылы жүз жылдық соғыс кезінде Пуатье шайқасында ағылшын әскеріне жеңілгеннен кейін жалақы алмай қалған француз әскерлері ауылды қиратты. 1357 жылы оны қайтадан қарақшылар тонады, ал 1386 жылдан 1398 жылға дейін Арльге қарсы соғыс жүргізген Лес-Бостың Раймонд де Туреннің әскерлері тонады. Монмажур аббаты Понс де Л’Орм монастырды үлкен мұнарамен нығайтты. Прованста ашаршылық пен жойылу кеңінен тарады. 1593 Діни соғыстар кезінде аббатхана католик лигасының әскерлерімен басылып алынды, ал монахтар екі жылға Арльге көшіруге мәжбүр болды. Олар оралғанда, монастырь қираған күйде болды. 1639 Монахтардың көпшілігінің қалауына қарсы, аббатхана жаңа бенедиктин қауымына, мавристерге, Париждегі Сен-Жермен-де-Пре аббаттығында орналасқан бенедиктин реформасына берілді. "Ескі" монахтардың және корольден атағын сатып алған Шарль Бичидің қарсылығына қарамастан, ол монастырда тұрмады және оны күтіп ұстау үшін төлеуден бас тартты, мавристер қалпына келтіру және құрылыс бағдарламасын бастады. Мавристердің монахтарының саны 30 болса да, олардың құрылыс бағдарламасы зор болды – олар солтүстік және оңтүстік қасбеттерінде 25 қабаттан тұратын классикалық ғимаратты салуды бастады. Француз төңкерісіне дейін 16 қабат аяқталды. 1786 Жылдық аббат, кардинал Луи де Рохан, аббатхананы күтіп ұстау үшін одан әрі ештеңе төлеуден бас тартты, соның салдарынан ол ресми түрде секуляризацияланды. 1789 Француз төңкерісі кезінде Монмажурда тоғыз монах ғана қалды. 1791-1793 жылдары монастырь 62 000 ливрге Елизавета Ру Шателардқа сатылды, ол мавристердің ғимаратын бұзып, қираған күйде қалдырды. Мүлік содан кейін бөлініп, 20 түрлі иесіне қайта сатылды. Ортағасырлық бөлігі қой шаруашылығы мен сабан сақтауға пайдаланылды. 1797 Суретші Жак Реатту Понс-де-л’Орм мұнарасын сатып алып, оны жойылудан құтқарады. 1822 Арль қаласы балықшыдан Қасиетті Крест капелласын сатып алып, оны сақтап қалды. 1840 Француз үкіметінің көне ескерткіштер инспекторы, жазушы Проспер Мериме, аббатхананы сақталуы тиіс француз тарихи ескерткіштерінің алғашқы тізіміне енгізді. Кейбір ғимараттарды қалпына келтіру 1862 жылы басталды және ондаған жылдар бойы жалғасты. 1859 Роман және готикалық мүліктердің соңғысы мемлекетке сатылды. Мавристерлік ғимарат 1921 жылға дейін сатылмады. 1944 Аббат шіркеуінің ішінде үлкен өрт шықты, ол неміс әскері қару-жарақ қоймасы ретінде пайдаланылып жатқан.
Қасиетті Петір шіркеуі (11-ғасыр)
Қасиетті Петір шіркеуі – аббатхананың ең көне сақталған бөлігі, шамамен 1030 және 1050 жылдар аралығында салынған. Ол нартекс пен екі параллель кемеден тұрады, ескісі төбенің оңтүстік беткейіндегі тасқа қашалған, ал дөңгелек романдық аркалар бағаналарға тіреліп, тастағы зиратқа ашылатын аркада құрайды. Бағаналар шіркеуден бұрынғы кезеңге жатады, және Арльдегі римдік құрылыстардан әкелінген болуы мүмкін; бірақ бағаналардың капительдері романдық гүлдік оюлармен безендірілген. Оңтүстік кеме хормен және жартылай дөңгелек апсидамен толыққан. Шіркеу ішінде кішкентай терезесі бар табиғи үңгірге кететін жол бар, дәстүр бойынша бұл киелі Трофим мен аралдағы алғашқы монахтардың мекені болған. Шіркеу 1976 жылы зардап шекті, қалпына келтіру жұмыстары 2012 жылға жоспарланған.
Қатты зират (11-14-ғасырлар)
Қасиетті Петір шіркеуіне жақын жартасты беткейде адам денесі пішінінде жасалған, бас, иық және аяқ орны бар оннан астам қабір бар. Жақында салынған қабірлер (14 ғасыр) тіктөртбұрышты болып келген және бәлкім тас плиталармен жабылған. Көптеген қабірлер аяқтары шығысқа қарай, күн шығысы мен қайта тірілу бағытына қаратылған.
Қасиетті Крест шіркеуі (12-ғасыр)
Қасиетті Крест шіркеуі (француз тілінде: Chapelle de Sainte Croix) аббаттың ең бағалы мүліктерін, Шын Кресттің бір бөлігін сақтау үшін салынған. Ол монастырь шіркеуінен бірнеше жүз метр қашықтықта, монастырь қабырғаларының сыртында орналасқан, бұл монахтарды көптеген паломниктерден оқшаулау мақсатында жасалған. 20 сәуірде киеленген бұл шіркеу крест пішіндес, солтүстік жағында вестибюлі және төрт жартылай дөңгелек апсидасы бар. Апсидалардың әрқайсысы жартылай дөңгелек күмбезбен жабылған, олар төртбұрышты кеңістікті қоршап тұр, ал кеңістіктің үстінде қанатты күмбез орналасқан. Күмбездің үстінде нақты тас төртбұрыш, үшбұрышты фронтондармен және кішкентай мұнарамен жабылған. Ен жақтары мен фронтондар тістіктермен әсемделген. Иманы, қарапайымдылығы, симметриясы және тамаша шеберлігімен ерекшеленетін бұл құрылыс, роман стиліндегі сәулет өнерінің шедеврі саналады.
Қасиетті Бенедикттің склепы (12-ғасыр)
Бенедикт криптасының бір бөлігі төбенің тасқа қазылған, ал қалғаны мұқият кесілген массивті тас қабырғалардан тұрғызылған. Онда екі абсидиоласы немесе кішкентай шіркеуі бар трансепт және күмбезбен жабылған кішкентай ротондаға алып кететін дәліз бар. Ротонданы амбулатория айналып тұр – биік, тар, жартылай дөңгелек дәліз, үстінен тас бөшке күмбез жабылған. Амбулаторияның сыртқы жағында бес сәулелі шіркеулер ашылады, әрқайсысының жеке терезесі шығыс жарығын ұстап тұрады, сондай-ақ кішкентай бөшке күмбезді хор бөлігі мен жартылай дөңгелек апсидісі бар. Кішкентай шіркеулердің көптігі монастырдағы көптеген монахтарға таңғы құлшылықты жылдам өткізуге мүмкіндік берді. Криптаның ерекше ерекшелігі – тас жұмысының тегіс болуы. Тастар мұқият кесіліп, біріне бірі жапсырылған, ал олардың жалғыз текстурасы – тісті балғамен тас кесу кезінде пайда болған ұсақ толқындар.
Нотр-Дам абат шіркеуінің (XII ғасыр) кемесі мен хоры
Криптаның үстіндегі алып шіркеудің ені он төрт метрді құрайды. Оның бес бөліктен тұруы жоспарланған, бірақ қаржы тапшылығына байланысты тек екі бөлігі ғана салынды, ал батыс жағы аяқталмай қалды. Кеме бөлігі сәл тік бұрышты цилиндрлі күмбезбен жабылған, ол көлденең аркалармен бекітілген және крест тәрізді тіреулерге тіреледі. Шіркеудің шығыс жағындағы апсида жартылай дөңгелек пішіндес, оның диаметрі кеме енімен бірдей. Онда бес қабырғасы бар жартылай шар күмбезі және бір жағына сәл ығысқан үш кішкентай терезесі бар. Солтүстіктен соққан күшті мыстраль және трамонтана желдерінің салдарынан, кеме бөлігінің солтүстік жағында терезелер жоқ болуы мүмкін. Шіркеудің салыстырмалы түрде қысқа трансептісі бар, әр қанаты кішкентай апсидиоламен аяқталады. Шіркеудің оңтүстік жағында үш есік орналасқан; біреуі тас зиратқа, біреуі аббаттың тұрғын үйіне (қазір қираған), ал үшіншісі шаптерхаусқа және қоңырау мұнарасына апаратын спиральді баспалдаққа әкеледі. 15 ғасырда кеме бөлігінің солтүстік жағына екі жаңа шағын шіркеу қосылды. Олардың бірінде 18 ғасырға жататын лавабо, яғни қол жуу алаңы орналасқан, ал екіншісі аббатхананың харталарын сақтауға арналған.
Понс-де-л-Орм мұнарасы (14-ғасыр)
Мұнараны 1369 жылы аббат және кардинал Понс де л'Орм монастырды шабуылдаған еркін жасақтан қорғау үшін салдырған (хронологияны қараңыз). Мұнараның биіктігі 26 метр, ішінде құдық және азық-түлік сақтауға арналған бөлме бар, жоғарғы деңгейінде үш қабат орналасқан. Мұнараның үстіңгі жағында қоршау, садақ тесіктері және махиколяция орнатылған, олар шабуылдаушылардың басына жағымсыз заттар тастауға арналған. Мұнараның сыртына аббаттың гербі – екі періште монах бейнесі бар қарағай ағашы бейнеленген.
Мористер монастыры (18 ғасыр)
Мауристердің қираған монастыры сәулетші Пьер Миньярдтың классикалық стильде, үлкен масштабта салынған; ғимарат бастапқыда бес қабатты, сегіз мың шаршы метрді алып жатқан, алпыс терезесі және екі әсем баспалдағы болған. Монахтар, үй ішіндегілер және жаңа кірушілер жоғарғы екі қабатта кітапхана, оқу сыныптары және мұрағаттармен бірге тұрған. Ғимарат негізінен Франция революциясынан кейін құрылыс материалдары үшін бұзылған (Хронологияға қараңыз).
Винсент ван Гог Монт-Жожур абатханасында
Арльдің жанында тұратын суретші Винсент ван Гог аббатхананы және оның төңірегіндегі пейзажды жиі суреттеп, салушы еді. 1888 жылғы шілдеде ағасына жазған хатында ол Монжурға кем дегенде елу рет барғанын, "жайлаудың көрінісін тамашалау үшін" екенін айтты. 1888 жылдың 5 шілдесінде ол былай деп жазды: "Кеше, күн батқанда, мен өте кішкентай, бұрылып өскен емендердің өскен тасты даласында болдым, фондық бөлігінде төбедегі қираған ғимарат, ал астыңғы бөлігінде бидай егістіктері болды. Бұл романтикалық көрініс еді, одан да романтикалық болу мүмкін емес." Ван Гогтың 1888 жылғы 4 шілдеде салған «Монт-Мажурдағы күн батуы» атты картинасы ұзақ уақыт бойы жалған деп есептелді, бірақ 2013 жылғы қыркүйекте Амстердамдағы Ван Гог мұражайында қойылды.