Крикс: Галлдық гладиатор және әскери жетекші

Кіріспе

Галл гладиаторы және әскери жетекші (б.з.д. 72 ж.)

Крикс (б.з.д. 72 жылы қайтыс болған) – Рим Республикасы мен көтерілісші құлдар арасындағы Үшінші құл соғысында галл гладиаторы және әскери жетекші болған. Галлияда туған ол, белгісіз жағдайларда римдіктерге құл болып түсіп, Капуада гладиатор ретінде оқытылған. Оның есімі галл тілінде "қырлы шашы бар" деген мағынаны білдіреді.

Өмірбаян

73 жылы Криксус Капуядағы Лентул Батиаттың гладиаторларды даярлау мектебінде шағын құл көтерілісі ретінде басталған, онда шамамен 70 гладиатор қашып кетті. Қашып кеткен құлдар оларды қайта ұстауға жіберілген шағын күшті жеңіп, Везувий тауының етегінде лагерь құрды. Қашып кеткен гладиаторлардың көтерілісі туралы хабар таралып, басқа құлдар да олардың қатарына қосыла бастады. Осы кезде бұрынғы құлдар тобы Криксусты, тракиялық Спартакпен және галл Оеномаусты өздерінің басшыларының бірі ретінде таңдады. Көтерілістің кейінгі кезеңінде тағы бір галл, Кастус, және кельт бұрынғы гладиаторы Ганник де Спартақтың қол астында генерал болып қызмет етті. Бұл қозғалыс, кейін үшінші құл соғысы деп аталатын, қашып кеткен құлдардың көптеген әскери табыстарына куә болды. Олар Рим Сенатының көтерілісті басу үшін жіберген әскерлерін Везувий тауының жартасынан төмен түсіп, Рим лагеріне арт жағынан шабуыл жасап жеңді. Осы алғашқы табыстардан кейін мыңдаған құлдар олардың қатарына қосылып, саны шамамен 150 000-ға жетті. Нақты себептері белгісіз, бірақ 73 жылдың соңында Криксус және шамамен 30 000 ізбасары Спартактан және қашып кеткен құлдардың негізгі тобынан бөлініп кеткендей көрінеді. Қазіргі заманғы тарихшылар бөлінудің екі мүмкін себебін қарастырады. Бір теория бойынша, Криксус және оның ізбасарлары Рим ауылдарын тонауға және, мүмкін, Римге шабуыл жасауға ниеттенген, ал Спартак пен оның ізбасарлары Альпі тауларын өтіп, Галлияға және бостандыққа жетуді жоспарлаған. Екінші теория бойынша, бөліну стратегиялық мақсатта болған және Спартак пен Криксус оны өздерінің стратегиялық мақсаттарын ілгерілету үшін жоспарлаған. Дегенмен, Спартақтың әрекеттері олардың ниеті туралы сұрақтар туғызады. Апиан мен Плутархтың екеуі де Спартак Лентулды жеңгеннен кейін кері бұрылып, артында қалған әскерге шабуыл жасағанын айтады. Бірде Геллийдің әскері, екіншісінде аты аталмаған римдік күш. Бөлінудің себебі қандай болса да, Криксус жасағы 72 жылы Рим консулы Луций Геллий Публикола басқаратын рим армиясымен кездесті. Публиколаның басқаруындағы екі консулдық легион таудың жотасында қорғаныс позициясын алды, ал Криксус бастаған құлдар тік беткейге үш рет сәтсіз шабуыл жасады, нәтижесінде құл армиясының үштен екісі қаза тапты. Криксус өзі де, жеңіліспен күрескен де айтылады, бұл шайқаста қаза тапты. Спартак Криксус пен оның күштерінің жеңілгенін естігенде, жалған гладиаторлық ойындар ұйымдастырды, онда тұтқынға алынған римдік сарбаздарды өлімге дейін күресуге мәжбүр етті. Криксус құрметіне 300 не 400 римдік сарбаз құрбандыққа шалынды.

In 73, Crixus was part of what started as a small slave revolt in the gladiatorial training school of Lentulus Batiatus in Capua, in which about 70 gladiators escaped. The escaped slaves defeated a small force sent to recapture them, then made camp on the slopes of Mount Vesuvius. Word of the escaped gladiators' revolt spread, and other escaped slaves started to join their ranks. At this time, the band of former slaves chose Crixus—with the Thracian Spartacus, and the Gaul Oenomaus—as one of their leaders. Later in the rebellion, another Gaul, Castus, and Celtic former gladiator Gannicus also served as generals under Spartacus. The movement, in the course of what would come to be known as the Third Servile War, witnessed numerous military successes for the escaped slaves. They routed the militia forces the Roman Senate sent to put down the insurrection by rappelling down the cliffs of Mount Vesuvius and attacking the Roman camp from behind. With these early successes, thousands of fellow slaves swarmed to their ranks, until their numbers swelled to perhaps as many as 150,000. For reasons that are unclear, Crixus and about 30,000 followers appear to have separated from Spartacus and the main body of escaped slaves toward the end of 73 BC. Contemporary historians have theorized two possible reasons for the split. One theory proposes that Crixus and his followers were intent on plundering the Roman countryside and, perhaps, marching on Rome, while Spartacus and his followers wanted to cross the Alps to reach Gaul and freedom. A second theory is that the split had strategic value and was planned by Spartacus and Crixus as a way to further their strategic goals. However, Spartacus's actions raise more questions about their intentions. Both accounts by Appian and Plutarch state that after Spartacus defeated Lentulus, he turned back and attacked an army behind him. In one account, it was Gellius' army, in the other, it was an unnamed Roman force. Whatever the reason for the split, Crixus' contingent encountered a Roman army under the command of the Roman consul Lucius Gellius Publicola near Mount Gargano in 72 BC. The two consular legions under the command of Publicola were deployed defensively along the crest of a hill, while the slaves led by Crixus made three unsuccessful assaults up a steep slope, during which two thirds of the slave army perished. Crixus himself, who is said to have fought bravely in a losing effort, was killed in the conflict. Spartacus, on hearing of the defeat of Crixus and his forces, held mock gladiatorial games, in which he forced captured Roman soldiers to fight to the death. Either 300 or 400 Romans were sacrificed in Crixus' honor.

Танымал мәдениетте

Криксус 1960 жылы түсірілген "Спартак" фильмінде Джон Ирландия бейнелеген. Криксус Джефф Уэйннің "Спартақтың музыкалық нұсқасында" сомдалды, оны Marillion тобының бұрынғы жетекші вокалисі Фиш ойнады. Криксус 2004 жылғы телефильмде Пол Кинман рөлінде пайда болды. Криксус рөлін Ману Беннетт "Старз" телесериалындағы "Спартак: Қан мен құм", "Спартак: Арена құдайлары" (преквел) және "Спартак: Өшпенділік" мен "Спартак: Құтырылу соғысы" сериалдарында ойнады. 1960 жылғы фильмде Криксус пен Спартак тез арада жақын дос болатын болса, "Старз" сериалында олар бастапқыда бірін-бірі жек көретін қатал қарсыластар ретінде көрсетілген. Екі арадағы құрметті достық қарым-қатынас тек көтеріліс кезінде ғана орнады. "Heroscape" кеңейтілген миниатюралық стратегиялық ойынында Криксус өзінің өлімінен бұрын Архирия Эйнар құтқарған бірегей гладиатор батыры ретінде бейнеленген.