Кіріспе
Орталық немесе Шығыс Африканың бірнеше аймағындағы басшы немесе патшаға берілетін құрметті атау. Орталық және Шығыс Африканың кейбір аймақтарындағы басшы немесе патшаның атағы. Мвами – Орталық және Шығыс Африканың бірнеше аймағында кең таралған құрметті атау. Бұл атау бірнеше банту тілдерінде басшы немесе тайпа басшысы деген мағынаны білдіреді. Тарихи тұрғыда бірнеше африкалық мемлекеттердің патшалары осы атауды қолданған, және қазір де бірнеше африкалық мемлекеттердің аймақтық дәстүрлі патшалары мен билеушілері үшін қолданылып келеді.
a title for a chief or king in parts of Central or East Africa
Mwami is an honorific title common in parts of Central and East Africa. The title means chief or tribal chief in several Bantu languages. It was historically used by kings in several African nations, and is still used for traditional kings or rulers of regions within several African nation states.
Ұрпақ басшысы
Бірнеше банту тілдерінде – оның ішінде кирунди, киньяруанда, нанде, лега, лухья және читонга тілдерінде – «мвами» сөзі «тайпа басшысы» деген мағынаны білдіреді. Бұл атақ сол тілдерде сөйлейтін тайпалық қоғамдардың немесе биліктерінің басшыларына қолданылады. Сонымен қатар, луганда тілінде «мвами» сөзі «басшы» немесе «ер» дегенді білдіреді. Африканың Ұлы көлдер аймағындағы луганда тілінде сөйлейтін биліктерде әкімшілік басшы атағы ретінде қолданылатын бұл сөз, ағылшын тіліндегі «мырза» сияқты, ерлерге арналған жалпы құрметті атау ретінде де қолданылуы мүмкін. Замбияның ленже және ила халқының, сондай-ақ Замбия мен Зимбабвенің тонга халқының дәстүрлі басшылары да осы құрметті атауды қолданады.
Этимология
Мвами сөзі прото-банту тіліндегі "жами" сөзінен туындаған, ол басшы, ие немесе хан мағынасын білдірген.
Патша
Руанда Корольдігінде Руанда Королі мвами (көпше түрі – абами) деп белгілі болды. 1961 жылдан бері елді Руанда Президенті басқарып келеді. Бурунди Корольдігін мвами атағымен билеген патшалар басқарды, одан кейін қайталама цикл бойынша төрт патшалық атақтың бірі қолданылды. Бурунди Президенті 1966 жылы республика құрылғаннан бері билікте. 2020 жылға дейін Батыс Танзанияның Кигома аймағындағы қазіргі Буха Корольдігін аймақтық мвами басқарады. Демократиялық Конго Республикасының Солтүстік Киву, Оңтүстік Киву және Маниема провинцияларындағы дәстүрлі корольдықтар өздерінің дәстүрлі басшыларын мвами деп атайды. Батыс Кениядағы лухья халқы өздерінің жоғарғы билеушісін Мвами деп атайды.
as of 2020 the current Buha Kingdom in the Kigoma Region of Western Tanzania is led by a regional mwami. Traditional kingdoms in the North Kivu, South Kivu, and Maniema provinces in the Democratic Republic of the Congo call their traditional leaders mwami. The Luhya people of Western Kenya refer to their supreme ruler as Mwami.