Кіріспе
Психотерапиялық әдіс. Рольді ауыстыру – психодрамадағы психотерапиялық әдіс, ол кейіпкердің ішкі конфликттерін сахнада терең және нақты көрсетеді. Бұл әдіс психодрамадағы ең маңызды және тиімді техника болып табылады. Психодрама форматында басты кейіпкер өз орнынан немесе рөлінен басқа маңызды адамның орнына көшіп, сол рөлді ойнауға шақырылады. Осылайша, қосалқы эго рөлді қалай ойнауға болатынын бақылап, үйрене алады. Мысалы, ата-ана мен бала сеансында бала рөліндегі кейіпкер ата-анасының бірімен рөлдерді ауыстырады. Бұл техника кейіпкерге нақты бір рөлді жақсырақ түсінуге ғана емес, сонымен қатар режиссерге, қосалқы эголарға және көрерменге осы рөл туралы көбірек білуге көмектеседі.
Role reversal is a psychotherapeutic technique in psychodrama that demonstrates a protagonist's intrapersonal conflicts deeply and explicitly on the stage. This technique is perhaps the single most important and effective technique in psychodrama. In the form of psychodrama, the protagonist is invited to move out of their own position or role into the significant other's position and enact that role. Therefore, the auxiliary ego can observe and learn how to play the role. For example, in a parent child's session, a protagonist who is the child reverses role with one of their parents. This technique not only helps the protagonist get more insight of a specific role but also helps the director, the auxiliary egos, and the audience learn more about that specific role.
Теория
Психодраманың үш маңызды әдісі бар: екіге бөліп көрсету әдісі, айналастыру әдісі және рөлдерді ауыстыру әдісі. Әр әдіс Мореноның нәресте дамуы теориясындағы әртүрлі кезеңдерді көрсетеді: жекелік сатысы (екіге бөліп көрсету сатысы), өзіндік сана сатысы (айналастыру сатысы) және басқаны тану сатысы (рөлдерді ауыстыру сатысы).
Әдіс
Рольдерді ауыстыру – басты кейіпкер мен оның жақын адамдары, мысалы отбасы мүшелері, достары немесе мектептегі немесе жұмыс орнындағы адамдар арасындағы рөлдердің алмасуын білдіреді. Басты кейіпкерге өзінің жақын адамының сырт келбетін, сөйлеу әдебін, мінез-құлқын, эмоцияларын, көзқарасын және басқа да ақпаратты көрсету ұсынылады. Бұл тәсіл кейіпкерге рөл туралы толыққанды мәліметтерді зерттеуге көмектеседі.
Функция
Психодрамашы және автор Льюис Яблонский рөлдерді ауыстырудың төрт себебін ұсынады. Ол ана мен қыз қарым-қатынасын мысалға келтіреді. Біріншіден, рөлдерді ауыстыру кейіпкерге басқа рөлді сезінуге және түсінуге, сондай-ақ оның қоршаған ортамен қалай өзара әрекеттесетінін ұғынуға көмектеседі. Мысалы, қыз анасының қыз рөліне қатысты сезімдерін және реакцияларын жақсырақ түсінеді. Екінші себеп – рөлдерді ауыстыру кейіпкерге өзін айнадағыдай бақылауға мүмкіндік береді. Ана рөлін ойнау арқылы қыз, анасының көзқарасынан қыз рөлін көреді. Яблонский қызын былай сипаттайды: «Анамның көзқарасынан мен үшін алғаш рет оның жасына және сыртқы келбетіне ренжігенін, маған деген құрметін төмендетіп, менен бәсекелесін бастағанын көрдім». Бұл техника топтың басқа мүшелеріне де кейіпкердің маңызды адамдарға деген көзқарасын білуге көмектеседі. Рөлдерді ауыстыру кейіпкерге жеке қарым-қатынастарын көбірек объективтілікпен қарауға және өзімшілдіктің әдеттегі шектеулерінен асып түсуге көмектеседі. Қорыта айтқанда, рөлдерді ауыстыру кейіпкерге, көмекшіге, режиссерге және көрерменге кейіпкердің өміріндегі динамикалық өзара әрекеттесуді жақсырақ түсінуге көмектеседі.