Кіріспе

Индуистік қадірлі кісі, Парватидің бір формасы
қадірлі кісі

Ол негізінен Үндістанда құлшылыққа жатады, онда оған арналған маңызды ғибадатхана бар, ол Тамил Надудың Мадурай қаласындағы Минакси ғибадатханасы деп белгілі. Менакси, Камакси және Висалакши Парвати қадірлі кісісінің үш Шакти формасы деп есептеледі.

Этимология

ISO – санскрит тілінен аударғанда «балық көзі» деген мағынаны білдіреді, бұл ISO «балық» және ISO «көз» деген сөздерден туындаған. Ол тамиль тілінде ISO «балық көзді» деген атпен де белгілі, және ертедегі тарихи жазбаларда Минакши деп аталатын, қаһарлы, үйленбеген құдай ретінде еске алынады. Ол сондай-ақ тамиль тілінде ISO немесе ISO деп те танылады.

Бұл атаудың әртүрлі түсіндірмелері бар, олардың ішінде бұл құдайдың бастапқыда балықшылардың құдайы болғаны, оның көздері балық сияқты «ірі әрі жарқын» болғаны, немесе балық денесі пішіндес «ұзын әрі жіңішке» көздері болғаны айтылады. Тағы бір түсіндірме бойынша, бұл есім балықтар ешқашан көзін жұмбайды деген сенімге негізделген: сол сияқты, құдай да өз жандарына адалдарды ешқашан қадағалауын тоқтатпайды. Көзге түсетін тағы бір түсіндірме, балықтар өз балаларын тек қарау арқылы тамақтандырады деген ежелгі нанымға байланысты; құдай да осылай, тек бір қарауымен ғана жандарын адалдарды қолдайды делінеді. Ади Шактидің (Камакси) үш аватары бар: солтүкте Вишалакши, ал оңтүсте Минакши.

Мәтіндер

Көптеген қасиеттілер мен ғалымдар, оның ішінде әйгілі Нилаканта Дикшита, жаңа заманда құдайға арналған бірнеше ұлы ән-жырлар жазды. "Менакси Панчаратнам" (Менаксидің бес асылы) стотрамын Ади Шанкара (8 ғасыр) жазған, ол Менаксиге арналған дұға. Бір тамил өлеңі/әні ("Тамилпиллаи") Менақшині үй шаруасы мен құдайлықтың тоғысқан жері ретінде бейнелейді: Метал гүлін ұстаған ұлы Шива / кеңістік ауласында кезіп / жұмысыңды қайта-қайта бұзып / сосын ол сенің алдыңа келеді. // Сен ешқашан ашуланбайсың. / Күнделікті ыдыстарды жинап қоясың.

Аңыз

XIII ғасырдағы тамил Шайва мәтіні – Тирувилайядл Пуранамда Малайадваджа Пандия патшасы мен оның әйелі Канчанамалайдың мұрагерлікке ұл іздеп яджна жасағаны айтылады. Бірақ, оның орнына үш жастағы, үш емшегі бар қыз дүниеге келеді. Шива ата-анасына оны ұл сияқты қарауға бұйырады, оларға күйеуімен кездескенде үшінші емшегі жоғалатынын айтады. Олар осы кеңеске құлақ естітеді. Қыз өседі, патша оны мұрагері деп жариялайды. Шивамен кездескенде оның айтқаны орындалады, ол нағыз Минакси бейнесін алады. Харманның пікірінше, бұл Оңтүстік Үндістандағы аналық рулық дәстүрлерді және «соңғы [рухани] күштер әйелдерде» деген аймақтық сенімді көрсетеді, құдайлар олардың жұбайларын тыңдайды және патшалықтардың тағдыры әйелдерге байланысты. Сьюзан Бейлидің сөзіне қарағанда, Минакшиге деген құрмет индуист құдайлар дәстүрінің бір бөлігі болып табылады, ол индуист қоғамымен үйлеседі, онда «әйел – әлеуметтік қарым-қатынастар жүйесінің тірегі». Оның көзі тірі тумаған балаға өмір сыйлай алады деп есептеледі.

Минакши ғибадатханасы

Мадурайдағы ғибадатхана кешені, Тамил Наду, Үндістан, басты құдай ретінде құлшынылатын Минакшиге арналған. Ол сондай-ақ Минакши Амман немесе Минакши Сундарешварар ғибадатханасы деп те аталады. Минакшидің қасиетті орны оның жұбайы Сундарешварардың, Шиваның бір бейнесінің қасында орналасқан. Ғибадатхананың тарихи түбірлері б.з.д. 2000 жылға дейін жетеді, бірақ қазіргі кампустың көп бөлігі 14 ғасырдан кейін қайта салынды, ал 17 ғасырда Тирумала Найака оны одан әрі жөндеп, жаңартып, кеңейтті. 14 ғасырдың басында мұсылман қолбасшысы Малик Кафур бастаған Дели сұлтандығының әскерлері ғибадатхананы тонап, оның құндылықтарын тонады және Мадурай ғибадатхана қаласын, сондай-ақ Оңтүстік Үндістанның көптеген басқа ғибадатхана қалаларын қиратты. Қазіргі ғибадатхана Виджаянагара империясының билеушілері бастаған қайта құру жұмыстарының нәтижесі болып табылады, олар негізгі бөлігін қайта салып, ғибадатхананы қайта ашты. 16 ғасырда ғибадатхана кешені одан әрі кеңейтіліп, бекітілді. Қайта жаңартылған кешенде 14 гопурам (қақпа мұнаралары) бар, олардың әрқайсысы биіктігі жағынан ерекше. Кешенде Айраккал (1000 бағаналы зал), Кіліккоонду мандапамы, Голу мандапамы және Пуду мандапамы сияқты көптеген мүсінді бағаналы залдары бар. Оның қасиетті орындары индуистік құдайларға және шайвизм ғалымдарына арналған, ал Минакши мен Сундарешварардың гарбхагрихаларының (ішкі қасиетті орындары) үстіндегі виманалар алтынмен жалатылған. Ғибадатхана Шива мен Минакшиге арналған шайвизм дәстүріндегі маңызды қажырлы орын болып табылады. Дегенмен, ғибадатханада Вишну көптеген әңгімелерде, мүсіндерде және рәсімдерде кездеседі, өйткені ол Минакшидің інісі деп есептеледі. Бұл ғибадатхананы және Мадурайды "Оңтүстік Матура" деп атады, ол вайшнавалық мәтіндерге енген. Үлкен ғибадатхана кешені Мадурайдың ең танымал нысаны болып табылады және күніне ондаған мыңдаған келушілерді тартады. Ғибадатхана жылдық 10 күндік Минакши Тирукальянам фестивалі кезінде миллионнан астам қажылар мен келушілерді қабылдайды, ол тамил айы Читтирайда (Грузин күнтізбесі бойынша сәуір-мамыр аралығында, Солтүстік Үндістанда Чайтрада) көптеген тойлармен және рата (арба) шеруімен атап өтіледі.