Шид: Тарихы мен географиясы

Кіріспе

Сербиядағы Шид қаласы (Шид) – Сербияның Воеводина автономды облысының Шрем ауданында орналасқан қала және муниципалитет. Қаланың халқы 14 893 адамды, ал муниципалитет 34 188 тұрғынға ие. Сербия мен Хорватия арасындағы шекаралық өткізу пункты осы қалада орналасқан.

Атауы

Сербия тілінде қала Шид (Шид) деп, венгр тілінде Сид, неміс тілінде Шид, словак тілінде Шид, ал русин тілінде Шид аталады.

Тарих

Шид алғаш рет 1702 жылы аталады. Бастапқыда бұл елді мекен Дунай әскери шебінің құрамында болды, бірақ 18 ғасырдың ортасынан бастап Габсбургтардың Славония Корольдігінің Сырмия округіне қарады. 1848-1849 жылдары Шид Сербия Воеводинасының бөлігі болды, ал 1849-1860 жылдары – Сербия воеводинасының және Темешвар банатының құрамына кірді. 1860 жылы воеводиналық жүйе жойылғаннан кейін Шид қайтадан Славония Корольдігінің Сырмия округіне қосылды. 1868 жылы Славония Корольдігі Хорватия Корольдігімен біріктіріліп, Хорватия-Славония Корольдігі құрылды, ол Венгрия Корольдігінің және Австрия-Венгрияның құрамында болды. Шид Сырмия округінің орталық нүктесі еді. 1910 жылы қала тұрғындарының басым бөлігі этникалық сербтерді құрады, ал ірі этникалық топтардың ішінде русиндер, словактар және хорваттар болды. 1918 жылы Шид алдымен Словендер, хорваттар мен сербтер мемлекетінің құрамына кірді, содан кейін Сербия Корольдігінің және, ақырында, Сербтер, хорваттар мен словендер Корольдігінің бөлігі атанды. 1918-1922 жылдары Шид Сырмия округінің, 1922-1929 жылдары Сырмия облысының, 1929-1931 жылдары Дрина Бановинасының, 1931-1939 жылдары Дунай Бановинасының, ал 1939-1941 жылдары Хорватия Бановинасының құрамында болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1941-1944 жылдары қала Осі күштері тарапынан басылып алынды және Павеличтің Тәуелсіз Хорватия Мемлекетіне қосылды. Фашистік усташ режимі сербтерді (серб геноцидінің бір бөлігі ретінде), еврейлерді (Холокост), ромдарды (Пораймос) және кейбір саяси қарсыластарды жүйелі түрде өлтірді. 1942 жылдың тамызында, Сирмияда усташ пен неміс вермахтының бірлескен әскери-партизандық операциясынан кейін, усташ жасақтарының жасаған қырғыны салдарынан 7000-ге дейін серб қаза тапты. Қаза тапқандардың арасында белгілі суретші Сава Шуманович болды, ол 150 Шид тұрғынымен бірге тұтқындалды. 1944 жылы Шид Югославия партизандары тарапынан азат етілді, ал 1945 жылдың сәуіріне дейін қала маңында Сирмия майданының бірнеше шайқастары болды. 1944 жылдың соңында Югославия партизандары жергілікті католик шіркеуін миналады. 1944 жылдан бері қала Воеводинаның құрамында, ал 1945 жылдан бастап Сербия мен Югославияның автономиялық провинциясы болып табылады. 1991 жылдың 5 қарашасында Сербия үкіметі хорват күштерін қалаға 15 артиллериялық зымыран атқан деп айыптады, нәтижесінде төрт адам қаза тауып, 12 адам жарақаттанды. Бұл Югославия соғыстары кезінде Сербия аумағына жасалған алғашқы шабуыл болды. 2009 жылы Шид миналардан тазартылған деп жарияланды.

Šid was firstly mentioned in 1702. At first, settlement was part of Danubian Military Frontier, but since the middle of the 18th century, it was part of the Syrmia County of the Habsburg Kingdom of Slavonia. In 1848 1849, Šid was part of Serbian Vojvodina, and in 1849 1860 part of Voivodeship of Serbia and Banat of Temeschwar. After the abolishment of the voivodeship in 1860, Šid was again incorporated into Syrmia County of the Kingdom of Slavonia. In 1868, Kingdom of Slavonia was joined with the Kingdom of Croatia into the Kingdom of Croatia Slavonia, which was part of the Kingdom of Hungary and Austria Hungary. Šid was a district center within Syrmia County. In 1910, ethnic Serbs were in absolute majority in the town, while other sizable ethnic groups included Rusyns, Slovaks and Croats. In 1918, the town first became part of the State of Slovenes, Croats and Serbs, then part of the Kingdom of Serbia and finally part of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes. From 1918 to 1922, Šid was part of the Syrmia county, from 1922 to 1929 part of the Syrmia oblast, from 1929 to 1931 part of the Drina Banovina, from 1931 to 1939 part of the Danube Banovina, and from 1939 to 1941 part of the Banovina of Croatia. During World War II, from 1941 to 1944, the town was occupied by Axis troops and was included into the Pavelić's Independent State of Croatia. The fascist Ustashe regime systematically murdered Serbs (as part of the Genocide of the Serbs), Jews (The Holocaust), Roma (The Porajmos), and some political dissidents. In August 1942, following the joint military anti partisan operation in the Syrmia by the Ustashe and German Wehrmacht, it turned into a massacre by the Ustasha militia that left up to 7,000 Serbs dead. Among those killed was the prominent painter Sava Šumanović, who was arrested along with 150 residents of Šid. In 1944, Šid was liberated by Yugoslav Partisans and until April 1945, a number of battles of the Syrmian Front campaign were fought near the town. The Yugoslav Partisans mined the local Catholic church during the offensive in late 1944. Since 1944, the town is part of Vojvodina, which (from 1945) was an autonomous province of Serbia and Yugoslavia. On 5 November 1991, the Serbian government accused Croatian forces of firing 15 artillery rockets into the city, killing four people and wounding 12 in what became the first attack on Serbian soil during the Yugoslav Wars. In 2009, Šid was declared mine free after demining actions to remove explosives dating from the conflict.

Демография

2011 жылғы халық санауының нәтижесі бойынша Шид муниципалитетінде 34 188 адам тұрады.

Мәдениет

Привина Глава ауылының жанында Привина Глава монастыры орналасқан. Аңыз бойынша, монастырды 12 ғасырда шаруа Priva құрған. Қауымда Сербияның көрнекті суретшісі Сава Шумановичқа арналған музей және 300-ден астам көркем туындыдан тұратын "Илианум" наив өнер мұражайы бар.