Кіріспе

Оджачи (серб. Оџаци, маж. Hódság) – Сербияның Воеводина автономды провинциясының Батыс Бачка округінде орналасқан қала және муниципалитет. Оджачи қаласының халқы 8 795 адамды, ал Оджачи муниципалитетінің халқы 30 196 адамды құрайды (2011 жылғы халық санағы).

Атауы

Оджаци атауы серб тілінде "мұржалар" дегенді білдіреді. Бұрын елді мекен Оджак / Оџак ("мұржа") деп те аталатын. Славян/серб тіліндегі "odžak" (немесе көпше "odžaci") сөзі түрік тіліндегі "Ocak" сөзінің (осы сөздің айтылуы бірдей) өзгеруі болып табылады, ол "ошақ" дегенді білдіреді. Хорват тілінде қала Оджачи, венгр тілінде Ходьшаг, ал неміс тілінде Ходшаг деп аталады. Ескі венгр тілінде бұл елді мекеннің атауы "Кемэнд" болды, ол алғаш рет 1522 жылы айтылған және "мұржасы бар" деген мағынаны білдіреді. Жоғарыда аталған сербтің "Оджак" сөзінен жаңа венгр атауы "Ходьшаг" (кейінірек "Ходьшаги Ярас" (Ходьшаги ауданы) деп аталды), сондай-ақ неміс атауы "Ходшаг" пайда болды.

География

Оджаци муниципалитеті Бачканың батыс бөлігінде, Дунай өзенінің сол жағалауында 9,5 км-ге созылып жатыр. Оның аумағы Сербия Республикасының Воеводина автономдық облысы Батыс Бачка ауданына қарасты. Оны Апатин, Сомбор, Кула, Врбас, Бачка Паланка, Бач муниципалитеттері қоршап тұр, ал Дунай арқылы Хорватия Республикасымен шектеседі. Оджаци муниципалитетінің аумағы 41 115,89 гектарды құрайды. Ол 9 кадастрлық муниципалитеттен тұрады: Оджаци, Бачки Грачац, Бачки Брестовац, Сербский Милетич, Богоево, Каравуково, Деронже, Ратково және Лалич, бұл елді мекендердің де аттары. Аумағы бойынша Оджаци муниципалитеті Воеводинадағы ең кішкентай муниципалитеттердің бірі болып есептеледі. Муниципалитет орталығы – Оджаци елді мекені муниципалитет аумағының ортасында орналасқан, ал қалған елді мекендер муниципалитет орталығының төңірегінде радиалды түрде тарап кеткен.

Көңіл көтеру

Одзац муниципалитеті аймағы кең жазықтармен сипатталады. Жер Дунай өзеніне жақын, теңіз деңгейінен төмен жатыр, және оның күшті гидрологиялық белсенділігі көптеген шұңқырлар мен батпақтардың пайда болуына себеп болды. Сербский Милетич пен Богоево аралығындағы жер "слатина", яғни тұзды топырақтан құралған, ал солонец топырағында бірнеше қорғалатын өсімдіктер мекендейді. Аймақтың жалпы маңыздылығын ескере отырып, бүкіл аумақ қорғалатын аймақ деп жариялануы күтілуде.

Климат

Одзаци муниципалитетінің климаты орташа континенталды деп сипатталады. Жылдық орташа температура 10,9 °C құрайды. Ең суық айы – қаңтар, оның орташа температурасы 0,3 °C, ал ең жылы айы – шілде, оның орташа температурасы 21,4 °C. Жылдық жалпы күн сәулесінің ұзақтығы 2014 сағатқа жетеді. Жылы көктем мен жаз спорт пен демалысқа, оның ішінде су спортына және көптеген басқа да сыртқы іс-шараларға қолайлы жағдай туғызады.

Гидрологиялық ерекшеліктері

Бұл аймақтың гидрологиялық ерекшеліктері Дунай өзенінің әрекеті және адамның өткен мен қазіргі замандағы еңбегінің нәтижесінде қалыптасқан. Өзеннің Одзаци муниципалитеті аумағындағы бөлігі 10 км-ге созылады және бұл аймақтың ең құнды табиғи ресурсы болып табылады. Дунай өзені мен жазық орманның арасында, өзеннің көршілес Хорватиядағы Ердутқа қарай көпірмен жалғасқан жерінде ондаған демалыс үйлері орналасқан. Осы әдемі аймақты тамашалау үшін пайдаланылатын бірнеше өзен қайықтары бар шағын порт та бар. Дунайдан Богоевоға қарай алшақтағанда, ХХ ғасырдың басында үлкен су тасқынының нәтижесінде Странд көлі пайда болды. Биік топольдер мен құмды жағажайлармен қоршалған көл, жергілікті тұрғындар үшін суға түсуге және демалуға қолайлы орын. Көлдің пайда болуы 1926 жылғы апатты су тасқынымен байланысты, онда су кері шегінбеді. Странд көлін қоршаған кішірек көлдерде суға шомылу және демалыс үшін қажетті таза сумен қамтамасыз ететін қосымшалар немесе салалар жоқ. Келушілерге 2 гектар жағажай аумағы қол жетімді. Дунай-Тиса-Дунай каналдық желісінің муниципалитет шегіндегі ұзындығы 43 км-ді құрайды. Каналдар Дунайға қосылған және кеме жүруге жарамды, әсіресе 10-20 жолаушы сыйымдылығы бар кемелер үшін ыңғайлы. Шағын қайықтар маневрлеуді, әртүрлі жерлерге тоқтауды, тіпті қысқа қашықтықтарда оңай жүріп өтуді немесе түрлі спорттық және ойын-сауық шараларына қатысуды жеңілдетеді. Каналдық желінің суы Баканың басқа аймақтарына қарағанда айтарлықтай таза. Богоевацкий рит деп аталатын ылғалды жерлер аймағы көптеген батпақтардан, көлдер мен каналдардан тұрады. Олардың ең әдемілерінің бірі – қамыс, тополь және жыдамен қоршалған Холзер батпағы, ол өте бай биологиялық әртүрлілігінің арқасында үйлесім мен тыныштыққа толы орын. Богоевацкий рит демалыс, экология және фотосурет сабақтары үшін өте қолайлы.

Фауна

Камаристе деп аталатын табиғи аймақ, Дунайға тікелей байланысты, сол атпен белгілі аң ауру орнын ұсынады. Бұл жер елен мен жабайы шошқаға, сондай-ақ көптеген ұсақ аңдарға қолайлы орта. Өзінің ерекше архитектурасымен танымал "Аңшылар үйі" осы аймақтың табиғи ресурстарын зерттеуге қызығушылық танытқандарға әрқашан қызмет етеді. Провала көлі, Зива өзені, Голик аралшасы және алып емен ағаштары – Камаристе аймағының табиғи ерекшеліктерінің бір бөлігі ғана. Дунай-Тиса-Дунай каналының шамамен 40 шақырымдық тармақты канал желісі, Оджаци муниципалитетінің гидрологиялық жүйесінің маңызды бөлігі болып табылады. Тыныш суларда қайық жүзу және танымал балық аулау (сазан, шұбар, қосақаңбас, ақбалық, сазан, табан және т.б.) Оджаци муниципалитетінің табиғи ресурстарын толық көрсетеді.

Оджачидің құрылуы

Оджачи алғаш рет 1557 немесе 1558 жылы айтылған. Бұл Бачкада түріктердің оңтүстік Венгриядағы соғыс операциялары кезінде құрған елді мекені болды. Атаудың шығу тегі туралы көптеген теориялар бар, олардың бірі – бұл атау сол жерде тұрған түрік әскери бөлімінің атынан шыққан, тағы бір теория бойынша атау түрік тіліндегі «мұржа» сөзінен шыққан (алғашқы қоныстың жер үйлерінен көтерілген мұржалардың болуына байланысты), сондай-ақ Оджачи өзінің атын Босниялық Оджачиден алған, одан 16 ғасырда 7 серб отбасы келген. 17 ғасырда Оджачи құлап, халық әскери және соғыс қажеттіліктері үшін салынатын салықтың қысымына ұшырап, негізінен солтүстікке көшкен. 18 ғасырда елді мекен қайта жаңғыртылды, содан кейін Оджачиде шамамен жүзге жуық серб және шокц отбасылары тұрды. Австро-Венгрия билігі бұл аймақты неміс отарлаушыларымен қоныстандыруға шешім қабылдады, нәтижесінде жергілікті халық (сербтер мен шокцтар) мәжбүрлі түрде көшірілді.

Неміс отаршыларының келуі

Оджациді неміс тұрғындарымен отарлау 1755 жылы 300 неміс отбасын қоныстандыру туралы шешім қабылданған кезде басталды. Австро-Венгрия билігі неміс қоныс аударушыларына үй салуға, өңдеуге жететін жер, тұқым және басқа да қажетті заттар берді. Бұдан өзге, олар еркін император азаматтары мәртебесін алды, соның салдарынан олардың арасындағы шаруалар өз міндеттерінен босатылды. Оджациде қоныстанғандар негізінен неміс аймақтарынан келді: Баден, Шварцвальд, Эльзас, Лорена, Гессен және тағы басқалар. Олар Дунай арқылы, "Ульм қораптары" деп аталатын кемелермен жаңа қоныстарын іздеп келді. Кемелер Вена мен Будапешт арқылы Апатинге дейін жүзіп жетті, онда олар түсірілді. Алғашқы қоныс аударушылар 1756 жылы келді, олардың арасында жер иесі барон Котман да болды.

Оджачи - қымыз астанасы

Колониялықтардың негізгі кәсібі егіншілік болды. Олардың келуімен бірге өте көп көлемде қанап өсіру басталды, алайда кейбір түрік жазбаларында олар осы аймақтарды билеген кезде де қанап өсіру туралы мәліметтер кездеседі. Оджачи және оның төңірегіндегі жерлер осы өсімдікті өсіруге өте қолайлы болды, себебі Мостонога өзені жиі тасып, айналасындағы жерлерді су басатын. Сондай-ақ, Мостонога қанапты суға малғанға да ыңғайлы болды. Өндірісті барон Котман бастады, ол Венаға жаңа колонисттік қоныстар аумағында қанап жақсы өсіп жатқанын хабарлады. Ол қанап өндірушілерді жинап, оларға жұмыс құралдарын ұсынып, жыл сайын 5000 шынтақ мата сатып алуға міндеттеді. Өндіріс кеңейіп, Оджачи Еуропадағы ең ірі қанап өндіру орталықтарының біріне айналды. 1779 жылы алғаш рет қанап жәрмеңкесі өткізілді, ол уақыт өте келе маңыздырақ болды. 1907 жылы бай Ертел отбасының мүшелері (Франц және Йохан) Сегединдегі ұқсас зауыттың үлгісімен қанап өсіру және арқан өндіру зауытын ашты. Зауытта бастапқыда 200 жұмысшы жұмыс істеді, бірақ ол тез дамып, 1929 жылы 800 адамға жетті. Соңында өндіріс кеңейіп, арқаннан басқа кілемдер, ал 1933 жылдан бастап жүн және жібек маталар да өндіріле бастады.

Оджаци қаласының дамуы

Алғашқы отарлаушылардың көшіп келуімен Оджацидің, негізінен өсімтік талшық өндірісіне сүйенген экономикасының қарқынды дамуы, аймақтың әлеуметтік дамуымен бірге жүрді. 1762 жылы неміс тіліндегі алғашқы мектеп ашылды. Алғашқы шіркеу 1764 жылы салынды, бірақ оның қалдықтары сақталған жоқ. 1818 жылы жаңа шіркеудің іргетасын салуға арналған салтанатты шара өтті, ол 1821 жылы аяқталды. 1813 жылы Оджациге апталық жәрмеңке және жылына екі рет өткізілетін сауда жәрмеңкесін өткізу құқығы берілді, соның нәтижесінде ол базар мәртебесіне ие болды. 1871 жылы аудандық сот құрылды, 1879 жылы мүлікті тіркеу кеңсесі, 1884 жылы князь кеңсесі (Оджацидің алғашқы князі Йозеф Виси болды) ашылды. Алғашқы баспахана 1887 жылы жұмыс істей бастады. Оджациде сол кезеңде екі қаржы мекемесі жұмыс істеді: Оджаци жинақ банкі және Оджаци өзара көмек кассасы, ал 1897 жылы салық инспекциясы құрылды. 1895 жылы Оджаци арқылы өтетін Нови-Сад – Бая темір жолының құрылысы аяқталды және сол жылы алғашқы пойыз жүріп өтті. 1899 жылы Оджацидегі монастырь аумағында алғашқы балабақша салынды, кейіннен ол өсімтік талшық және арқан фабрикасының иесі Йохан Эртль салған жаңа, заманауи ғимаратқа көшірілді. 1906 жылы «Эртл & Шверер» фирмасы (Эртл отбасының да үлесі бар) өзінің диірменінің қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін алғашқы электр стансасын ашты, бұл аймақтың электрленуіне әкелді. 1911 жылы орта мектептер салуға арналған қор құрылды және 70 000 крон жиналды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғысқа байланысты мектеп құрылысы кейінге шегерілді. 1917 жылы тағы да 300 000 крон жиналды және мектеп жұмысын бастады, бастапқыда Краус отбасының үйінде, кейін Брунер отбасының үйінде, содан кейін архитектор Йозеф Швер жобалаған жаңа ғимаратқа көшірілді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оджачиде бастауыш мектепте әскери лазарет ашылды, онда майданнан жараланғандар емделді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Оджачиден 162 адам қаза болды. Азаттыққа қол жеткеннен кейін Оджачи СКШ Корольдігінің, соңынан Югославия Корольдігінің құрамына кірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс және Kulturbund

1920 жылы неміс ұлтшыл ұйымы – «Културбунд» құрылды. Ұйым екі рет таратылды, алғаш рет 1924 жылы, екінші рет – қаңтар диктатурасы кезінде. «Културбунд» ұйымының алғашқы бөлімшесі 1920 жылы Бачкадағы Парабучта (Ратково) ашылды. 1930 жылы «Културбунд» қызметіне рұқсат берілді. Адольф Гитлер Германияда билікке келгеннен кейін ұйымның қызметі радикалданды және ұлттық-социалистік идеялар қабылданып алынды. Мүшелер саны жылдан жылға артты, әсіресе 1939 жылдан кейін және Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін. Соғыс жылдары ұйым нығайып, Бачкадағы неміс аймақтарындағы, соның ішінде Оджачидегі әлеуметтік өмірді ұйымдастырудың басты күшіне айналды. Сондай-ақ, ұйым жас немістердің Вермахт және СС бөлімшелеріне аттануын ұйымдастырды. Үшінші рейхтің Югославияға шабуыл жасағаннан кейін Бачка аймағын венгр әскері басып алды. Окупация кезінде нацистік венгр әскері мен жандармериясы сербтерді, еврейлерді, цыгандарды және барлық ұлт өкілдерінен саяси қарсыластарды жүйелі түрде қуғынға түстірді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

1944 жылдың 22 қазанында азаттық келді. Оджациді Воеводина бригадалары, Қызыл Армияның бір бөлімімен бірге азат етті. 17 қазанда Бачкопаланакский бөлімі Парабуч (Ратково) мен Оджаци арасында венгр жандармдарымен ауыр шайқастар жүргізді. Азаттық күні аймақта неміс әскерімен бірге кеткен және елден шығып қалған неміс тұрғындары болғандықтан, азат етушілерге қарсылық көрсетілмеді. Бірінші конвой 9 қазанда аттанды. Кейбір немістер қалды, олар лагерьтерге қамалды, кейін елден шығып, негізінен Австрия мен Германияға көшіп кетті. Осы аймақтар азат етілгеннен кейін Батина шайқасы басталды, бұл аймақтағы ең ірі шайқас болды. Онда Қызыл Армияның сарбаздары мен лейтенант Срета Савич басқарған Воеводина бригадалары 60 000 сарбаздан тұратын неміс күштерін жеңіп, Дунайды кешіп, Дарда мен Бели Манастирді азат етті. Бұл Венгрия аумағындағы неміс күштерін талқандауға әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Воеводинаның кем дамыған аймақтарына халық қоныстандырылды, неміс ұлттық азшылықтары тұратын аймақтарды толтыру үшін. Оджаци муниципалитетіне Сербияның оңтүстігінен қоныс аударушылар келді, олар негізінен Вранье, Лесковац, Пирот, Ниш және Топлица аудандарынан болды. Каравуковоға Враньская котловина мен Горня Пчиньядан, Ратковоға Топлицадан және Лесковац маңынан, Сербский Милетичке Ябланицадан, Власотинац пен Сува Рекадан, Деронжеге Пирот маңынан, ал Оджациге Пирот пен Ниш маңынан қоныс аударғандар келді. Бачки Брестовац пен Бачки Грачацқа Босния мен Ликадан қоныс аударушылар келді. Азаттықпен бірге халық саны үнемі өсті. Жақын арада жаңа мектеп ашылды – мемлекеттік гимназия, кейіннен «Жован Йованович Змай» гимназиясы деп аталды. Соғыстан кейін Оджацидегі өнеркәсіп өте қарқынды дамыды. Оджаци Бачканың батысындағы аудандық және муниципалдық орталыққа айналды. Келесі салалар дамыды: тағам, тоқыма, металлургия, химия, құрылыс және полиграфия өнеркәсібі. «Кордеж» зауыты мемлекеттендіріліп, «Лола Рибар» деп қайта аталды. Зауыттың жұмысы кеңейтіліп, жаңартылды, сондықтан 1960 жылы тоқыма кілемдер, ПВХ еден жабындары және т.б. өндірісі басталды. 1971 жылы кестелеу және фольга өндіру үшін полипропиленді өңдеу басталды, ал 1979 жылы зауыт полипропилен, полиэстер, полиакрил және талшықтар негізінде жіп өндіру үшін жаңа бөлім ашылып, кеңейтілді. 1955 жылдың 10 қазанында Югославияның тоқыма кәсіптерінің бастамасымен Оджациде алғашқы тоқыма орта техникалық мектебі ашылды, бұл муниципалитеттегі тоқыма өнеркәсібінің одан әрі дамуына үлкен үлес қосты. Муниципалитеттің мәдени өмірі байып, әртүрліленді.

Демография

2011 жылы өткізілген соңғы ресми санақ мәліметтері бойынша Оджаци муниципалитетінде 30 154 адам тұрады.

Мәдениет

1998 жылдан бері Оджачи қаласында жыл сайын Халықаралық мультимедиа өнер фестивалі (IMAF) өтіп келеді.

Спорт

Оджачидегі алғашқы футбол командасы 1919 жылы "Оджачи спорт клубы" деген атпен құрылды, ал 1928 жылы теннис клубы құрылды, ол сол кездегі елдегі теннис жарыстарында үміткерлердің бірі болды. Теннис клубында 5 теннис корты болған. Екі дүниежүзілік соғыс арасында Оджачиде Югославия Соколы Корольдығының Соколы қоғамы жұмыс істеді және Соколы митингі өткізілді. Оджачиде екі футбол клубы бар: "Текстиляц Итес" және "ОФК Оджачи". "Текстиляц" 1919 жылы құрылды, ал "Текстиляц" стадионы Югославияның батыры Иво Лола Рибардың есімімен аталады. "ОФК Оджачи" 1969 жылы құрылды және алғаш "Трговачки" деп аталды, кейін "ОФК Оджачи" деп өзгертілді. Оджачиде сонымен қатар теннис клубы, баскетбол клубы "КК Оджачи" және каратэ клубы "Младост" та бар.