Әйелдер құқықтары тарихы: Ренессанс дәуірінен бастау алатын әйелдердің әлеуметтік өзгерістерге қатысты күресі, феминистік қозғалыстар мен негізгі мәселелер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Әйелдердің негізгі құқықтары төңірегіндегі мәдени талқылаулар
Cultural discussions around the fundamental rights of women
Тарихнамада "әйелдер таласы" (querelle des femmes) термині әйелдердің мәніне қатысты ерте заманауи пікірсайысты көрсетеді. Бұл әдеби жанр итальяндық және француздық ерте гуманистік айналымдарда қалыптасты, оны көптеген ғалым әйелдер жетекшілік етті. Олар басым мизогинистік әдебиетке қарсы тұру үшін латын және ана тілінде жазды. "Әйелдер таласы" деген француз тіркесі орта ғасыр мен Ренессанс кезеңдеріне қатысты болса, "әйелдер мәселесі" деген тіркес 1700 жылдардан кейін әлеуметтік өзгерістерді талап ететін феминистік күрестерді білдіретін болды. Бұл күрес 19 ғасырдың соңында қазіргі индустриалды қоғамда әйелдердің танылуын және маңыздылығын арттыруға ұласты. Әйелдердің сайлау құқығы, репродуктивтік құқықтары, денелік тәуелсіздігі, меншік құқығы, заңдық құқықтары, медициналық қызметтерге қол жеткізу және неке мәселелері газеттерде, саяси митингілерде, манифестерде, конференцияларда, памфлеттерде және интеллектуалдық талқылауларда кеңінен талқыланды. Әйелдер қоғамдағы өздерінің рөлін өзгерту туралы пікірсайыстың бастамашылары болғанымен, бастапқыда олар азшылықты құрады. Неке және сексуалдық еркіндік мәселелері әйелдер арасындағы пікірлерді жиі бөліп отырды.
In historiography, querelle des femmes ("dispute of women"), indicates an early modern debate on the nature of women. This literary genre developed in Italian and French early humanist circles and was led by numerous women scholars, who wrote in Latin and vernacular to counter dominant misogynistic literature. While the French phrase querelle des femmes deals specifically with the late medieval and Renaissance periods, the phrase woman question came to indicate feminist campaigns for social change after the 1700s, culminating in the later 19th century, with women's struggle to gain more recognition and relevance in modern industrialized societies. Issues of women's suffrage, reproductive rights, bodily autonomy, property rights, legal rights, medical rights, and marriage increasingly concerned public opinion in newspapers, political rallies and manifestos, conferences, pamphlets, and intellectual discussion. While women were leading the debate over a change in the roles played by women in the society, they initially represented a minority voice. Issues of marriage and sexual freedom often divided female public opinion.
Контекст
Querelle des femmes немесе "әйелдер таласы" бастапқыда Италия түбегі мен Францияның ерте заманауи кезеңіндегі гуманистік және аристократиялық айналымдарда пайда болған әдеби жанр және кең пікірталасқа қатысты. Ол әйелдердің табиғаты, олардың қабілеттері және оларға ерлермен бірдей оқуға, жазуға немесе басқаруға рұқсат беру керек пе деген мәселелерді қамтыды. Ғылыми және халық арасында авторлар әйелдердің табиғатын сынап, мақтап, олардың ерлермен бірдей білім алу мүмкіндігі үшін немесе қарсы дәлелдер келтірді. Классикалық Аристотельдік көзқарас әйелдердің ақылға ие емес екенін айтқандықтан, көптеген адамдар әйелдердің табиғаты оларды жоғары білім алудан тоқтатады деп сақты. Пікірталас дамыған сайын, кейбіреулер ерлердің әйелдерден табиғи түрде ақылды емес екеніне келісті, бірақ әйелдердің табиғаты оларды жоғары білімге қатысудан да тоқтатады деп мәлімдеді. Бұл пікірталас әйелдерді қолдаған немесе оларға қарсы жазған авторлар үшін маңызды және жеке болғанмен, querelle des femmes-ке қатысу да зихи жаттығу ретінде қарастырылды. Әсіресе Августин әйелдердің жандары "табиғи түрде сүйкімді" екенін түсіндірді және олардың "құмарлық тудыруға қабілетті, ішкі әлеуетін" атап өтті. Әйелдің табиғаты туралы ақпараттың көзі тек діни негіздемелер ғана емес еді. Ренессанс гуманизмінің дамуымен классикалық грек және рим философиясына қайта оралуға үлкен қызығушылық туды. Классикалық философия әйелдердің физикалық жағынан ерлерден төмен екенін көрсетті, ал бұл физикалық кемшілік оларды интеллектуалды жағынан да төмендетеді.
The querelle des femmes or "dispute of women" originally referred to a literary genre and broad debate, that originated in humanistic and aristocratic circles in the Italian peninsula and France of the early modern period, regarding the nature of women, their capabilities, and whether they should be permitted to study, write, or govern in the same manner as men. Both in the scholarly and popular sphere, authors criticized and praised women's natures, arguing for or against their capacity to be educated in the same manner as men. As classical Aristotelianism held that women are incapable of reason, many argued that women's nature prevented them from higher learning. As the debate developed, some agreed that men were not naturally more intelligent than women – but argued that the female nature also prevented them from taking higher learning seriously. While this debate was deeply meaningful and personal to some of the authors who wrote in support of or against women, participation in the querelle des femmes was also viewed as an intellectual exercise. Augustine in particular understood women as having souls that were 'naturally more seductive', and emphasized their 'powerful inborn potential to corrupt'. Religious justifications were not the only sources of information regarding woman's nature. As Renaissance humanism developed, there was great interest in returning to classical Greek and Roman philosophy. Classical philosophy held that women were inferior to men at a physical level, and this physical inferiority made them intellectually inferior as well.
1500-жылдар
Бальдассаре Кастильоне 1527 жылы «Судгер» еңбегінде осы дауға үлес қосты, ол әйелдерді қолдайтын пікір таластың «әдемі» жағын жақтады. Агриппа әйелдердің құндылығын жоғары бағалады және әйелдердің еркектерден жақсы жаратылғанын айтты. Ол әйелдер еркектерден артық жаратылғандықтан, оларға жақсырақ ат берілгенін мәлімдеді. Адам есімі «жерді» білдірсе, әйелдің есімі – Хауа, яғни «өмір» деген мағынаны білдіреді. Ер адам топырақтан, ал әйел одан да таза нәрседен жаратылған. Агриппаның метафизикалық аргументі бойынша, жаратылыс – Құдай жарық жасап, әйелді жаратумен аяқталған бір шеңбер. Сондықтан әйелдер мен жарық жаратылыс шеңберіндегі жақын орналасқан нүктелерді иеленеді және олардың тазалық сипаттары ұқсас болуы керек.
Baldassare Castiglione contributed to the querelle in The Courtier in 1527, which voiced some support for the 'gentle' side of the debate, which favored women. Agrippa argued for the nobility of women and thought women were created better than men. He argued that in the first place, women being made better than man, received the better name. Man was called Adam, which means Earth; woman Eva, which is by interpretation Life. Man was created from the dust of the earth, while woman was made from something far purer. Agrippa's metaphysical argument was that creation itself is a circle that began when God created light and ended when he created woman. Therefore, women and light occupy adjacent points on the circle of creation and must have similar properties of purity.
1600-жылдан 1700-жылға дейін
Модерата Фонтедің "Әйелдердің құндылығы" 1600 жылы жарық көрді, алғы сөздерін оның қызы Сесилия мен ұлы Пьетро жазған. Оның қызының сөзіне қарағанда, Модерата Фонте (Modesta di Pozzo di Zorzi) бұл диалогты 1592 жылы, бала туғанда қайтыс болғанға дейін аяқтаған. Диалогта әйелдердің құндылығын паш ететін өлеңдер мен әңгімелер жиналған, олардың интеллектуалдық қабілеттері мен басқаруға бейімділігі білім алмаса танылмайды деген пікірді қорғайды.
Moderata Fonte's The Worth of Women was published in 1600, with a preface from her daughter Cecilia and her son Pietro. According to her daughter, Moderata Fonte (Modesta di Pozzo di Zorzi) finished writing the dialog in 1592, before dying in childbirth. The dialog collected poetry and dialogues which proclaimed the value of women, arguing that their intelligence and capability to rule cannot be recognized if they are not educated.
Виктория дәуірі
"Кверель де феммен" термині Англияда Виктория дәуірінде қолданылған, мысалы, 1832 жылғы реформа заңы және 1867 жылғы реформа заңы осыны ояу шақырды. Өнеркәсіптік революция жүздеген мың төменгі таптағы әйелдерді фабрикаларға жұмысқа алып, әйелдердің қоғамдағы орны туралы дәстүрлі көзқарастарға қарсы шығарды. Басты даулы мәселе – әйелдердің "жеке ізгілігі" деп аталатын нәрсені қоғамдық кеңістікке көшіруге бола ма еді; әйелдерге дауыс беру құқығын қарсылар, әйелдерді қоғамдық өмірге араластыру оларды құлатып, олардың әйелдік ізгілігін жояды деп санайтын.
The term querelle des femmes was used in England in the Victorian era, stimulated, for example, by the Reform Act 1832 and the Reform Act 1867. The Industrial Revolution brought hundreds of thousands of lower class women into factory jobs, presenting a challenge to traditional ideas of a woman's place. A prime issue of contention was whether what was referred to as women's "private virtue" could be transported into the public arena; opponents of women's suffrage claimed that bringing women into public would dethrone them, and sully their feminine virtue.
Талқылау салалары
Әйелдер мәселесі көптеген әлеуметтік салаларда көтерілді. Мысалы, 19 ғасырдың екінші жартысында АҚШ-та дін аясында әйелдердің шіркеуге қатысуы кеңінен талқыланды. Методтық епископ шіркеуінде әйелдер мәселесі 1896 жылғы конференциядағы ең маңызды мәселе болды.
The woman question was raised in many different social areas. For example, in the second half of the 19th century, in the context of religion, extensive discussion within the United States took place on the participation of women in church. In the Methodist Episcopal Church, the woman question was the most pressing issue in the 1896 conference.