Кіріспе

Конфуций көрші үйде тұрады: Шығыста өмір сүру батыста өмір сүру туралы бізге не үйретеді – бұл 1999 жылы Washington Post газетінің журналисі Т. Р. Рейд жазған кітап.

Кітаптың дәлелі

Рид, кейде Ұлттық қоғамдық радиода комментатор болған, әйелі, ұлы және екі қызымен бірге Вашингтон Пост газетінің Токиодағы бюросының басшысы ретінде бес жыл бойы Жапонияда өмір сүрді. Осы кітап оның сол кездегі тәжірибесіне негізделген. Оның пікірінше, Азияның «Аждаһа» экономикалары әлемдегі ең қауіпсіз көшелері, ең жақсы мектептері және ең тұрақты отбасылары бар қазіргі заманғы индустриялық қоғамдарды құрды. Рид бұл жетістікті реннің (үйлесімнің) және Өзара сыйласу этикасының құндылығын үйреткен қытай философы Конфуцийдің этикалық қағидаларымен байланыстырады. Ол келген кезде, өзінің және отбасының «әлем тарихындағы түбегейлі өзгерістердің ортасында – әлемдік мәртебе мен саяси биліктің қайта құрылуында» екендерін айтты. Олар Азия қоғамдарының қылмыс, есірткі тұтыну, отбасы, білім беру және байлықтың теңдігі мәселелерін табыстырақ шеше білетінін анықтады.

Қабылдау

Кітап туралы пікірлер жылы қарсы алынды, бірақ оның артындағы мәселелерді талқылау жалғасты. Kirkus Reviews кітапты "Шығыс Азия қоғамының моральдық негізін, беткей болғанымен, оқылатын талдау" деп бағалады. Washington Post газетінде Қытай ғалымы Джудит Шапиро Қытайда өмір сүрген тәжірибесіне сүйене отырып, Ридтің жекелеген адамгершілікке қарағанда әлеуметтік құндылықтарды басымдыққа қоюын талқылады. Ұзақ жылдар бойы Жапониямен айналысқан Фрэнк Гибни Ридті конфуцийлік құндылықтарға назар аударғаны үшін мақтады, бірақ оның көзқарасы тым оптимистік деп ойлады: Жапония – "конформизмнің бойға сіңген, күштеп орнатудың қажеті жоқ, және әлеуметтік қарым-қатынастардың этикасы қатаң моральға айналған, одан қашып құтылуға шама жоқ жер". Гибнидің пікірінше, жапондық сайлаушылар "өздерінің ұжымдық жанын жемқор, топтасқан саяси партияға сатқан, оны әкесінің жақсы білетінін қана ойлайтын бюрократия қолдаған, ол әлі де нағыз еркін кәсіпкерліктің артықшылықтарын түсінбеді". Тағы бір рецензент "соны деп аталатын әлеуметтік керемет – ол қорғауға тырысатын адамдардың психологиялық, мәдени және статистикалық тұрғыдан жарқын карикатурасы" деп жазды. Ол жапон қоғамының "адалдық, әдептілік және тұрақты, еңбекқор қоғамның құндылықтарына негізделген өзгермейтін мәдениетке гүлдеп өркендейтінін" ойлағанға болар еді. Бірақ Рид саяси құрылым мен тарихи жағдайды ескермеді; оның көзімен көрген Жапонияны Конфуций емес, соғыс, американдық оккупация және соғыстан кейінгі келісім құру тудырды.