Нэвая Крестос: Эфиопия императорының тарихы

Кіріспе

1344 - 1372 жылдар аралығында Эфиопия императоры Невайя Крестос (; тақтың аты: Сайф Аред, әдеби мағынасы "қорқыныштың қылышы") – 1344 жылдан 1372 жылға дейін Эфиопияны билеген және Сүлеймен әулетінің мүшесі болған. Ол Амда Сейон I-нің үлкен ұлы еді.

Билік

Джеймс Брюстің мәлімдемесіне сәйкес, Невайя Крестос әкесінің Мора және Адал патшасы Салихқа қарсы жорығында қатысқан. Әкесі қайтыс болғаннан кейін, Невайя Крестос Әбуна Якубтың тілегімен, әкесі жер аударған монахтарды қайта шақырып, көп әйелділікпен кеткен бұрынғы билеушілерден өзгеше, моногамдық өмір салтын қабылдауға келісті. Бірақ ол уәдесінен бас тартып, үш әйелге үйленді. Әбуна Якуб пен монастырь басшылары наразылық білдірген кезде, император Әбунаны Мысырға қайтарып жіберді, ал монахтарды өзінің мемлекетінің оңтүстік аймақтарына жер аударды. Оның билігі тұсында Валашма әулетінен Әли ибн Сабр әд-Дин көтеріліс жасады. Жауап ретінде Невайя Крестос Эфиопияның шығыс шекарасындағы Адал және Ифат аймақтарында жорық жүргізді. Әли ад-Диннің қолдау таппауынан көтерілісі сәтсіз аяқталып, ол барлық ұлдарымен бірге тұтқындалды, бұл Ифат сұлтандығының тәуелсіз мемлекет ретінде құлауына әкелді. Невайя Крестос Әли ад-Динді және оның барлық ұлдарын түрмеге қамады, бірақ император оны Ифаттың губернаторы етіп тағайындаған Ахмадты ғана босатты. Бірақ сегіз жылдан кейін Әли түрмеден босатылып, қайтадан билікке оралды; Ахмад пен оның ұлдары биліктен шеттетілді, ал Ахмадтың бір ауданды басқаруы үшін императордың тікелей араласуы қажет болды. Жаңа Ифат сұлтаны Хақ ад-Дин II көптеген жақтастарымен қоршалғаннан кейін, ол өзінің екі туысына соғыс жариялады. Олар көмек сұрап Эфиопия императоры Невайя Крестосқа жүгінді, бірақ бірнеше шайқаста Сұлтан Хақ ад-Дин II олардың біріккен әскерін жеңіп, оның ағасы Мола Асфах шайқаста қаза тапты. Хақ ад-Дин салтанатты түрде Ифат қаласына кірді, онда ол әкесін қаланың номиналды билеушісі ретінде растады, бірақ Вахалда жаңа астана құрды. (Тримингем бұл жаңа қаланы Вафат деп атайды.) Таддесе Тамрат бұл жаңа орналасқан жер Ифаттың тәуелсіздігін сақтауға көмектескенін, бірақ Шева және көршілес мұсылман мемлекеттері – Даваро, Хадия және Баледегі династиялық саяси ықпалдан бас тартуға түскенін атап өтті. Эфиопия шіркеуіне қарсы бұрынғы әрекеттеріне қарамастан, өмірінің соңында ол Мысыр сұлтаны Әл-Салих тарапынан тұтқындалған Александрия патриархы Марк IV-ке белсенді көмек көрсетті. Невайя Крестос өзінің мемлекетіндегі мысыр саудагерлерін түрмеге қамады, сондай-ақ Мысырға қарсы әскер бастап шықты. Дәстүр бойынша, патриарх Марк босатылып, императорды өз мемлекетіне қайтаруға көндіру үшін делегация жіберді. Невайя Крестос қайта оралды, бірақ делегацияны өзінің еріксіз қонақтары ретінде қалдырды. Невайя Крестос сонымен қатар Хайк көліне қарап тұрған ежелгі Дебре Игзиябхер шіркеуін қайта жаңартуға есептелген. 1531 жылы имам Ахмад ибн Ибрахим әл-Газидің әскерлері ғимаратты тонап, өртеп жіберді. Оның билігі кезінде жазылған үш хартаның көшірмелері сақталған, оларды Г. В. Б. Хантингфорд оның билігі Серае және Тигрэйге дейін солтүстікке дейін созылғандығын дәлелдеу үшін пайдаланды.

According to James Bruce, Newaya Krestos was present at his father's campaign against Salih, the king of Mora and Adal, which took place after Amda Seyon had put down the rebellion of Sabr ad Din I of Ifat. On the death of his father, Newaya Krestos had agreed to the entreaties of Abuna Yaqob to recall the monks his father had exiled and live a monogamous life unlike his polygamous predecessors; but he went back on his word, marrying three women. When Abuna Yaqob and the monastic leaders protested, the Emperor sent the Abuna back to Egypt, and exiled the monks to the southern parts of his kingdom. During his reign Ali ibn Sabr ad Din of the Walashma dynasty revolted. In response, Newaya Krestos campaigned along the eastern frontier of Ethiopia in the territories of Adal and Ifat. Due to lack of support from his subjects, Ali ad Din's revolt was unsuccessful, and he was captured with all of his sons, effectively destroying the Sultanate of Ifat as an independent state. Newaya Krestos imprisoned Ali ad Din and all of his sons except for Ahmad, whom the emperor made governor of Ifat. However, after eight years Ali was released from prison and returned to power; Ahmad and his sons were excluded from power, and it took the direct intervention of the Emperor for Ahmad to obtain a position over a single district. Once the new Ifat Sultan Haqq ad Din II was surrounded by numerous followers, he declared war on his two male relatives. They turned to the Ethiopian Emperor Newaya Krestos for help, but in a series of engagements Sultan Haqq ad Din II defeated their combined army, and his uncle Mola Asfah was killed in battle. Haqq ad Din triumphantly entered the city of Ifat, where he magnanimously confirmed his grandfather as titular ruler of the city; although he founded a new capital at Wahal. (Trimingham calls this new city Wafat.) Taddesse Tamrat notes that while this new location helped preserve Ifat's autonomy, it had a cost in that it gave up all of the dynastic political influence over Shewa and the neighboring Muslim kingdoms of Dawaro, Hadiya and Bale. Despite his earlier actions against the Ethiopian Church, towards the end of his reign he aggressively helped the Patriarch of Alexandria Mark IV, who had been imprisoned by Al Salih, the Sultan of Egypt. One step Newaya Krestos took was to imprison the Egyptian merchants in his kingdom; the other was to march on Egypt at the head of a numerous army. Tradition states that Patriarch Mark was freed and sent a delegation to convince the Emperor to return to his kingdom. Newaya Krestos did return, but he kept the delegation with him as his unwilling guests. Newaya Krestos is also credited for rebuilding the ancient church Debre Igziabher that overlooks Lake Hayq. The structure was pillaged and burned by Imam Ahmad ibn Ibrahim al Ghazi's forces in 1531. Copies of three charters first composed during his reign survive, which G. W. B. Huntingford uses as evidence that his rule extended as far north as Serae and Tigray.