Екінші дүниежүзілік соғыстағы алғашқы америкалық әуе асқан батыры Артур Чин

Кіріспе

Артур Тьен Чин (, Кантон: Chan Sui Tin; 23 қазан 1913 - 3 қыркүйек 1997) – Екінші Қытай-Жапон соғысына қатысқан АҚШ ұшқышы. Жапония Қытайға басып кірген кезде Чин әкесінің туған жерін қорғауға міндетті болды. Ол АҚШ ерікті жауынгер ұшқыштарының алғашқы тобының құрамында болды. Чин Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ-тың алғашқы аса шебер ұшқышы деп танылды.

Ерте өмір және әскери мансап

Чин Портленд, Орегон штатында Тайшань қаласынан келген Фон Чин мен Перулік Ева Вонгтың отбасында дүниеге келді. Оның атына қарамастан, Чиннің туу туралы куәлігінде ол "аралас нәсілді" деп жазылған. Қытайға жапон басқыншылығынан ынталанған Чин 1932 жылы ұшқыштар мектебіне (Портлендтегі қытайлық ұшу клубында) оқуға түсті. Джон "Буффало" Хуан Синруи мен Хейзел Ин Ли сияқты 13 қытай-американдықтармен бірге ол Қытайға кетіп, генерал Чэн Цзитаң басшылығымен Кантон провинциялық әуе күштеріне қосылды, бұл американдық ерікті жауынгер ұшқыштарының алғашқы және түпкілікті тобы болды. Содан кейін ол Германияның Лагерлехфельд қаласындағы Люфтваффеде қосымша әуелік пулеметпен оқуға жіберілді, ал кейін Қытайға оралып, Гуандун провинциялық әуе күштерінің Гоминьдан үкіметінің әуе күштеріне біріктірілгенін көрді. Шанхай шайқасымен толыққанды соғыс басталғанда, ол бастапқыда Капитан Чан Ки Вонг басқаратын Curtiss Hawk II ұшақтарымен 5-ші жедел әуе тобының 28-ші жедел әуе эскадрильясымен ұрысқа шықты, Джуронг әуе базасында орналасқан (кантон тілінде сөйлейтін ұшқыштар үшін Чуюнг деп аталды), 1937 жылдың 16 тамызында жапондық ұшақтармен алғаш рет әуеде шайқасты. IJN G3M орташа ауыр бомбалаушылары Джуронг әуе базасына шабуыл жасағанда, Артур Чин мен Чан Ки Вонг ескірген Hawk II ұшақтарында ұшып көтерілді. Жапондық ұшақтардың жылдамдығына ілесе алмаған Чин, G3M-нің отын бактерілерін тесіп, экипаж мүшесін жарақаттады, бұл, әдетте, лейтенант Осуги басқаратын Kanoya Kokutai-дың екінші Shotai-ының жетекші бомбалаушысы болды. Алайда, Чиннің жылдамдығының жетіспеуі оны жапондық құйрық пулеметшілері үшін оңай нысанаға айналдырды, өйткені оның Hawk II G3M-нің артында дерлік қозғалмай қалды, жапондық пулеметтен бірнеше рет оқталды, ал Curtiss Wright Cyclone қозғалтқышы екі оқты тоқтатты. Чин Янцзы өзенінің аузында қуғын-сүргінді тоқтатып, Цзясинг (Чиасинг) әуежайына мәжбүрлі қону жасады. Лейтенант Осугидің G3M ұшағы 58 рет оқталды, бір пулеметшісі жараланды, бастапқыда Тайваньдағы Мацуяма әуе базасына қайта оралды, бірақ отынды қатты жоғалтып, Осуги Шанхайдағы жапон елшілігіне мәжбүрлі қону жасауды ойлады. Оның орнына, G3M-ді жабдықтардан және босатуға болатын барлық нәрседен тазалап, Осуги бомбалаушыны қытайдық ұшақтардың тосуынан қауіпсіз, Қытай материгі мен Кореяның оңтүстік-батыс жағалауы арасындағы Чеджу-доға жеткілікті уақыт бойы ұшырып алып кетті, отыны бітіп қалғанда қонуға немесе құлауға аспапталды. Бұл G3M бомбалаушысы Арт Чиннің әуедегі алғашқы "жоюы" ретінде есептелді, бірақ ол "жоюын" құлайтындығын көрмеді. Артур Чин кейіннен капитан Чан Ки Вонгпен бірге 28-ші ПС, 5-ші ПГ командалығын екі кішігірім эскадрильяға бөліп, соғыстағы жапондықтардың солтүстік және оңтүстік майдандарындағы әуе күштерінің бірліктеріне қажеттілік тудырды; Капитан Чан мен 28-ші эскадрильяның жартысы Тайюаньға, лейтенант Чин мен 28-ші эскадрильяның жартысы Гуанчжоуға бағыт алды. Ол көп ұзамай күшті және жылдам Глостер Гладиатор истребителіне көшті, 1937 және 1939 жылдар аралығында тоғыз жау ұшағын жойғаны үшін есептелді. 1939 жылы ол Gloster Gladiator ұшағымен ұшып жүргенде, 8,5 әуе жеңісінің 6,5-і осы ұшақта тіркелген, жаудың отына түсіп, өртеніп жатқан ұшағынан секіріп шығуға мәжбүр болды, парашютпен қауіпсіз жерге түсіп, ауыр күйіктерге ұшырады. Бірнеше жылдық операциялар мен емдеуден кейін, сондай-ақ Гонконгты жапондықтар басып алғаннан кейін ол 1944 жылы Хималай таулары арқылы "Бүлдірген" деп аталатын бағытпен жүк тасымалдау үшін Қытайға оралды.

Chin was born in Portland, Oregon to Fon Chin, who was from Taishan, China, and Eva Wong, who is of Peruvian background. Despite his name, Chin's birth certificate listed him as being "mulatto". Motivated by the Japanese invasion of China, Chin enrolled in flight school (at the Chinese Flying Club of Portland) in 1932, and along with 13 other Chinese Americans including John "Buffalo" Huang Xinrui and Hazel Ying Lee, he left for China and joined the Canton Provincial Air Force under General Chen Jitang as the first and original group of American volunteer combat aviators, and from there was sent to additional aerial gunnery training with the Luftwaffe at Lagerlechfeld, Germany; returning to China to see the Guangdong Provincial Air Force integrated into the central government's air force under the KMT. As full scale war broke out with the Battle of Shanghai, he initially flew in combat with the 28th Pursuit Squadron of the 5th Pursuit Group of Curtiss Hawk IIs led by Capt. Chan Kee Wong, based in Jurong airbase (known to Cantonese speaking pilots as Chuyung), engaging Japanese aircraft in an aerial shootout for the first time on 16 August 1937; IJN G3M medium heavy bombers were already beginning their attack on Jurong airbase when Arthur Chin and Chan Kee Wong just managed to takeoff in their antiquated Hawk IIs, and barely able to keep up with the sleek and fast G3Ms, Chin was able to score many hits on the G3M likely the lead bomber of Buntaicho (flight leader) Lt. Osugi of Lt. Cmdr. Nitta's second Shotai of the Kanoya Kokutai, puncturing its fuel tanks and wounding a crewmember. Unfortunately for Chin, the lack of speed also meant he was an easy target for the Japanese tail gunners as his Hawk II floated practically like a sitting duck at zero degree deflection behind the G3Ms, and suffering multiple hits from the Japanese machine gun fire, his Curtiss Wright Cyclone engine stopping 2 bullets, Chin had to break off pursuit at the mouth of the Yangtze and make a forced landing on an airfield in Jiaxing (Chia hsing). Lt. Osugi's G3M, was hit 58 times with a gunner wounded, was initially on a course back to Matsuyama airbase in Taiwan, but losing fuel at an alarming rate, Osugi considered turning back to force land at the Japanese legation in Shanghai. Instead, lightening the G3M by jettisoning equipment and anything that can be pried loose, Osugi managed keep the bomber in flight long enough on a safe diversion away from interception by Chinese fighter planes, to Cheju do between the Chinese mainland and the southwestern coast of Korea, landing or crashing just in time as his fuel ran out. Although written off, this G3M bomber had been credited as Art Chin's first air to air "kill" despite the fact that he did not see his "kill" crashing. Arthur Chin would later split command of the 28th PS, 5th PG with Capt. Chan Kee Wong into two smaller squadrons as the demand for air force units were needed in the northern and southern fronts of the war against the Imperial Japanese advances; Capt. Chan and half of the 28th squadron heading for Taiyuan, and Lt. Chin and other half of the 28th heading for Guangzhou. He would soon transition into the more powerful and much faster Gloster Gladiator fighter plane, ultimately being credited with destroying nine enemy aircraft between 1937 and 1939. In 1939, while flying a Gloster Gladiator, the fighter in which he scored 6.5 of his 8.5 aerial victories, he was hit by enemy fire and forced to bail out of his burning aircraft, and although he parachuted to safety, he suffered serious burn injuries. Nevertheless, after several years of surgery and recovery, and an escape from the Japanese occupation of Hong Kong, he returned to China in 1944 to fly supplies over the Himalayas, a route known as the "Hump".

Кейінгі өмірі мен мұрасы

Чин Американың Екінші дүниежүзілік соғысындағы алғашқы аса қабілетті ұшқышы ретінде танылды. Соғыс аяқталғаннан кейін жарты ғасыр өткен соң, АҚШ үкіметі Чинді американдық ардагер ретінде мойындап, оған Ерекше ұшу кресі мен Әуе медалі табыс етті. 1997 жылдың 4 қазанында Чин қайтыс болғаннан кейін шамамен бір ай өткен соң, ол Техас штатының Мидленд қаласындағы American Airpower Heritage Museum мұражайының Даңқ залына ІІ дүниежүзілік соғыстың алғашқы американдық аса қабілетті ұшқышы ретінде енгізілді. Әуе шаруасындағы мансабынан кейін Чин өзінің туған қаласы Портлендте пошта жұмыскері болды. 2008 жылдың 29 қаңтарында Конгресс депутаты Дэвид Ву (Орегон штатынан, Демократ) 5220 нөміріндегі резолюция ұсынды, ол Орегон штатының Алоха қаласындағы АҚШ пошта бөліміне майор Артур Чиннің есімі беріліп, "Майор Артур Чин атындағы пошта ғимараты" деп аталуын қарастырды. Бұл резолюция Палатаның Бақылау және үкіметтік реформа комитетінде бірауыздан мақұлданды. Президент Буш оны 2008 жылдың 7 мамырында заңға қол қойып бекітті.