Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Өлген соң адамның бетінен жасалған балауыз немесе гипс қалыптамасы
Wax or plaster cast made of a person's face following death
Өлім маскасы – адамның өлімінен кейінгі бет-әлпетінің көшірмесі (әдетте балауыз немесе гипстен жасалған қалып), көбінесе мәйіттен қалып немесе із жасау арқылы алынады. Өлім маскалары өлгендердің естеліктері ретінде немесе портреттер жасау үшін қолданылуы мүмкін. Орта ғасырдан 19 ғасырға дейінгі кезеңде өлім маскасының басты мақсаты – қайтыс болған адамның мүсіні мен бюстін жасау үшін мүсіншілерге үлгі ретінде қызмет ету еді. Алайда, 1800 жылдарға дейін мұндай маскалар өздерінің құндылығын сезіндірген жоқ. Басқа мәдениеттерде өлім маскасы – жерлеу маскасы, яғни жерлеу рәсімдері алдында қайтыс болған адамның бетіне қойылып, әдетте олармен бірге жерленетін бейне. Олардың ең танымал мысалдары – ежелгі Египетте мумиялау процесінің бір бөлігі ретінде қолданылған маскалар, мысалы, Тутанхамонның маскасы, және Микен Грециясынан табылған Агамемнонның маскасы. Кейбір еуропалық елдерде мемлекеттік жерлеу рәсімдерінде қайтыс болған адамның бейнесін жасау үшін өлім маскалары қолданылған, ал оның орнына табытқа сурет салынуы мүмкін еді. Сондай-ақ, қайғылы портреттер де салынып, оларда марқұм тыныштықта жатқан күйінде бейнеленген. 18 және 19 ғасырларда маскалар белгісіз мәйіттердің ерекшеліктерін анықтау мақсатымен тұрақты түрде жазу үшін де пайдаланылды. Бұл функция кейіннен өлімнен кейінгі фотосурет түсірумен алмастырылды. Егер мұндай қалып тірі адамнан алынса, ол тірі маска деп аталады.
A death mask is a likeness (typically in wax or plaster cast) of a person's face after their death, usually made by taking a cast or impression from the corpse. Death masks may be mementos of the dead or be used for creation of portraits. The main purpose of the death mask from the Middle Ages until the 19th century was to serve as a model for sculptors in creating statues and busts of the deceased person. Not until the 1800s did such masks become valued for themselves. In other cultures a death mask may be a funeral mask, an image placed on the face of the deceased before burial rites, and normally buried with them. The best known of these are the masks used in ancient Egypt as part of the mummification process, such as the mask of Tutankhamun, and those from Mycenaean Greece such as the Mask of Agamemnon. In some European countries, it was common for death masks to be used as part of the effigy of the deceased, displayed at state funerals; the coffin portrait was an alternative. Mourning portraits were also painted, showing the subject lying in repose. During the 18th and 19th centuries masks were also used to permanently record the features of unknown corpses for purposes of identification. This function was later replaced by post mortem photography. When taken from a living subject, such a cast is called a life mask.
Мүсіндер
Көптеген елдерде қайтыс болған адамдардың бет-әлпетін жасау дәстүрдің бір бөлігі болып табылады. Ежелгі Мысырдағы жерлеу рәсімінің ең маңызды процесі – мәйітті мумификациялау еді, ол дұғалар мен киелендіруден кейін эмальдалған және алтын мен асыл тастармен әшекейленген саркофагқа салынатын. Рәсімнің ерекше элементі – қайтыс болған адамның бетіне кигізілетін мүсіндік маска болатын. Бұл маска мумияның рухын күшейтеді және жаны ақиқатқа бара жатқанда зұлым рухтардан қорғайды деп сендірілді. Ең танымал маска – Тутанхамонның маскасы. Алтын мен асыл тастардан жасалған бұл маска ежелгі билеушінің ерекше стильдегі бейнесін көрсетеді. Дегенмен, мұндай маскалар қайтыс болған адамның сыртқы келбетінен қалыптастырылмаған, керісінше, мумификациялау процесінің өзі қайтыс болған адамның сыртқы келбетін сақтап қалған. 1876 жылы археолог Генрих Шлиман Микенде алты қабір тапты, ол ежелгі грек патшалары мен батырларына – Агамемнонға, Кассандраға, Эвримдонға және олардың серіктестеріне тиесілі деп сенді. Оның таңғалуына орай, бас сүйектері алтын маскалармен жабылған еді. Қазір бұл маскалардың Агамемнон мен Гомер эпостарының басқа да батырларына тиесілі болуы екіталай деп есептеледі, шындығында олар бірнеше ғасырлар бұрын жасалған. Римдік портреттердің өмірге ұқсас болуы, римдіктердің бұрын қайтыс болған отбасы мүшелерінің сыртқы келбетін сақтау үшін балауызды қолдануымен байланысты (imagines maiorum деп аталатын). Балауыз маскалар кейіннен берік таспен қайта жасалды. Маскаларды ата-бабаларға құрмет көрсету үшін қолдану Этрурияда да куәландырылған. Ежелгі Клузиум (қазіргі Киузи, Тоскана) қаласының маңындағы қабірлерді қазу кезінде этрустардың соңғы шығыс стилінен бастап жасалған бірнеше қола маскалар табылды. 19 ғасырда олар микендік үлгілермен байланысты деп ойланды, бірақ олардың нақты қайтыс болған адамдардың маскалары ретінде қолданылғанын дәлелдеу мүмкін емес. Ең сенімді гипотеза бойынша, олар бастапқыда кремациялық урналарға бекітілген, оларды адам кейпінде көрсету үшін. Шығыс стиліндегі Клузиумда урналарды антропоморфизациялау – жергілікті діни сенімдерге терең сіңген кең таралған құбылыс болды.
Masks of deceased people are part of traditions in many countries. The most important process of the funeral ceremony in ancient Egypt was the mummification of the body, which, after prayers and consecration, was put into a sarcophagus enameled and decorated with gold and gems. A special element of the rite was a sculpted mask, put on the face of the deceased. This mask was believed to strengthen the spirit of the mummy and guard the soul from evil spirits on its way to the afterworld. The best known mask is Tutankhamun's mask. Made of gold and gems, the mask conveys the highly stylized features of the ancient ruler. Such masks were not, however, made from casts of the features; rather, the mummification process itself preserved the features of the deceased. In 1876 the archaeologist Heinrich Schliemann discovered in Mycenae six graves, which he was confident belonged to kings and ancient Greek heroes—Agamemnon, Cassandra, Evrimdon and their associates. To his surprise, the skulls were covered with gold masks. It is now thought most unlikely that the masks actually belonged to Agamemnon and other heroes of the Homeric epics; in fact they are several centuries older. The lifelike character of Roman portrait sculptures has been attributed to the earlier Roman use of wax to preserve the features of deceased family members (the so called imagines maiorum). The wax masks were subsequently reproduced in more durable stone. The use of masks in the ancestor cult is also attested in Etruria. Excavations of tombs in the area of the ancient city of Clusium (modern Chiusi, Tuscany) have yielded a number of sheet bronze masks dating from the Etruscan late orientalizing period. In the 19th century it was thought that they were related to the Mycenaean examples, but whether they served as actual death masks cannot be proven. The most credited hypothesis holds that they were originally fixed to cinerary urns, to give them a human appearance. In Orientalising Clusium, the anthropomorphization of urns was a prevalent phenomenon that was strongly rooted in local religious beliefs.
Қалқыма
Римдік элиталар жерлеу рәсімдерінде өмірде жасалған "өлім маскаларын" пайдаланған. Бұл маскалар қайтыс болған соң, отбасының атриумында әлеуметтік және саяси мәртебесінің белгісі ретінде қойылған. Мұндай әдет б.з.д. 2 ғасырда қалыптасып, 4-ші ғасырға дейін, тіпті кейде 6-шы ғасырға дейін де қолданылып келді. Орта ғасырдың соңында маскаларды қайтыс болғанмен бірге жерлемеген. Олар жерлеу рәсімдерінде қолданылып, кейін кітапханалар, мұражайлар мен университеттерде сақталған. Өлім маскалары тек қайтыс болған патшалар мен аристократтардың (VIII Генрих, Сфорца) ғана емес, сонымен қатар көрнекті тұлғалардың – композиторлардың, драматургтердің, әскери және саяси қайраткерлердің, философтардың, ақындардың және ғалымдардың, мысалы, Данте Алигьеридің, Людвиг ван Бетховеннің, Наполеон Бонапарттың (оның өлім маскасы Сент-Хелена аралында жасалған), Филиппо Брунеллескидің, Фредерик Шопеннің, Оливер Кромвельдің (оның өлім маскасы Уорвик замкісінде сақталады), Джозеф Хайднның, Джон Китстің, Франц Листің, Блез Паскальдің, Никола Тесланың (оның досы Уго Гернсбек тапсырысымен жасалған және қазір Никола Тесла мұражайында қойылған), Торкуато Тассоның, Рихард Вагнердің және Вольтердің маскалары да жасалған. Ресейде өлім маскасы дәстүрі Петр I заманына дейін жетеді, оның өлім маскасын Карло Бартоломео Растрелли жасаған. Николай I мен Александр I-нің өлім маскалары да кеңінен танымал. Сталиннің өлім маскасы Грузияның Гори қаласындағы Сталин мұражайында қойылған. Украиналық өлім маскаларының алғашқыларының бірі – ақын Тарас Шевченконың маскасы, оны Петер Клодт фон Юргенсбург Санкт-Петербургте, Ресейде жасаған. 1860 жылдың көктемінде және 1865 жылдың сәуірінде қайтыс болғанға дейін президент Авраам Линкольннің екі өмірлік маскасы жасалды.
The Roman élites used during the funerals "death masks" which were in fact casts made during life. These masks were displayed, after one's death in his family's atrium as a sign of social and political prominence. This usage was already established by the 2nd century BC and continued to be used into the 4th and perhaps as late as the 6th century AD. In the late Middle Ages, the masks were not interred with the deceased. Instead, they were used in funeral ceremonies and were later kept in libraries, museums, and universities. Death masks were taken not only of deceased royalty and nobility (Henry VIII, Sforza), but also of eminent people: composers, dramaturges, military and political leaders, philosophers, poets, and scientists, such as Dante Alighieri, Ludwig van Beethoven, Napoleon Bonaparte (whose death mask was taken on the island of Saint Helena), Filippo Brunelleschi, Frédéric Chopin, Oliver Cromwell (whose death mask is preserved at Warwick Castle), Joseph Haydn, John Keats, Franz Liszt, Blaise Pascal, Nikola Tesla (commissioned by his friend Hugo Gernsback and now displayed in the Nikola Tesla Museum), Torquato Tasso, Richard Wagner and Voltaire. In Russia, the death mask tradition dates back to the times of Peter the Great, whose death mask was taken by Carlo Bartolomeo Rastrelli. Also well known are the death masks of Nicholas I, and Alexander I. Stalin's death mask is on display at the Stalin Museum in Gori, Georgia. One of the first real Ukrainian death masks was that of the poet Taras Shevchenko, taken by Peter Clodt von Jürgensburg in St. Petersburg, Russia. In early spring of 1860 and shortly before his death in April 1865, two life masks were created of President Abraham Lincoln.
Ғылым
18-шы ғасырдың соңынан бастап ғалымдар адам физиономиясының айырмашылықтарын тіркеу үшін өлім маскаларын жиі пайдаланды. Сол кезде тірі адамдардан жасалған өмір маскалары да көбірек таралды.
Death masks were increasingly used by scientists from the late 18th century onwards to record variations in human physiognomy. The life mask was also increasingly common at this time, taken from living people.
Сот медицинасы
Фотография кеңінен қолжетімді болғанға дейін, танылмаған денелердің сыртқы келбеті кейде өлім маскасы жасау арқылы сақталған, сонда туыстары жоғалған адамды іздеп жүргенде оларды тани алатын еді. "Сен өзенінен танылмаған қыз" деп белгілі бір маска, шамамен 16 жастағы қыздың бетін бейнелейді. Бір адамның айтуынша, ол 1880-ші жылдардың аяғында Париждегі Сен өзенінде суға батып қайтыс тапқан. Оның бетінен морг жұмыскері қалып жасады, ол "оның сұлулығы тым керемет болды және қайтыс болған кезде қатты қиындық көргенізді көрсетпеді. Ол настолько әсерлі болды, осындай сұлулықты сақтау керек деп білдім" деді. Бұл қалып сондай-ақ Мона Лиза және басқа да танымал картиналармен, мүсіндермен салыстырылды. Масканың көшірмелері париждік богемиялық қоғамда танымал болды, ал 1960 жылы ұсынылған әлемдегі алғашқы ЖРЖ оқыту манекені – Resusci Anne-нің беті осы маскадан жасалған.
Before the widespread availability of photography, the facial features of unidentified bodies were sometimes preserved by creating death masks so that relatives of the deceased could recognize them if they were seeking a missing person. One mask, known as L'Inconnue de la Seine, recorded the face of an unidentified young girl who, around the age of 16, according to one man's story, had been found drowned in the Seine River in Paris around the late 1880s. A cast of her face was made by a morgue worker who explained that "her beauty was breathtaking and showed few signs of distress at the time of passing. So bewitching that I knew beauty as such must be preserved." The cast was also compared to the Mona Lisa and other famous paintings and sculptures. Copies of the mask were fashionable in Parisian Bohemian society, and the face of Resusci Anne, the world's first CPR training mannequin, introduced in 1960, was modeled after the mask.