Кіріспе

Үш аптаға созылған Нанда Деви Радж Джат (नंदा देवी राज जात) – Уттаракханд штатының қажылық сапары және фестивалі, Үндістан. Радж Джат Шамоли Гархвал ауданында өткізіледі, дәстүрлі түрде оған тек Гархвал аймағының құдайлары ғана қатысқан. Кейде Гархвал мен Кумаун патшалықтары арасындағы бейбіт кезеңдерде "Альмораның Нанда" құдайы шақырылып, Радж Джатқа қатысқан, бірақ көбінесе Кумаунда жеке Нанда Сунанда жәрмеңкелері өткізілген. Уттаракханд құрылғаннан кейін мемлекеттік үкімет Гархвал мен Кумаун халқын мерекелер мен жәрмеңкелерге біріктіруге тырысты. Сондықтан, 2000 жылы өткен Нанда Деви Радж Джатта "Альмора ки Нанда" құдайы 90 жылдан кейін қатысып, оған Кумауннан бірнеше құдайлар еріп келді. Бұл өзгерісті жеңілдету үшін, дәстүрлі қажылық жолы да өзгертіліп, қосымша аялдама – Нанадакешри қосылды. Осы жерде Кумауннан келген құдайлар мен жандар негізгі Джатқа қосылады. Қазір Гархвал және Кумаун аймақтарының, сондай-ақ Үндістанның және әлемнің басқа да аймақтарының халқы Нанда Деви Радж Джат қажылығына қатысады.

Нанда Девиге Гархвалда да, Кумаунда да ондаған орындарда табынушылық етеді, бірақ Нанда Деви тауының айналасы және Шамоли Гархвал ауданында орналасқан оның қасиетті жері – Нанда Девиге ең тікелей байланысты аймақ. Шамоли Гархвалда Нанда Деви Радж Джат 12 жылда бір рет ұйымдастырылады. Джат (яғни қажылық сапар) Нандпраягқа жақын Курур ауылынан басталып, Карнпраягқа жақын Наути ауылына қарай жалғасады, содан кейін төрт мүйізді қоймен (Гархвали тілінде Чаусингья Меда деп аталады) Бедни Бугиал, Рупкунд және Хомкундтың биіктігіне дейін көтеріледі. Хаван-ягна аяқталғаннан кейін, қой безендірілген әшекейлермен, тамақпен, киіммен және басқа да құрбандықтармен босатылады. Сонымен қатар, жыл сайын "Лок Джат" деп аталатын Нанда Джат та өткізіледі. Джат процессиясы танымал Нанда Деви ғибадатханасы бар ауылдардан өтеді. Котиде қатысушылар түнеп, түні бойы құдайға жалбарынып, мерекелік шаралар өткізеді. 2013 жылдың маусым айында Уттаракхандта болған қатты жаңбыр мен бұлт жарылу салдарынан көптеген адамдар қаза болып, мүліктеріне зиян келді және аймаққа зор құрылыс қирауына әкелді, сол себепті 2013 жылдың тамыз айында өтуге жоспарланған Нанда Деви Радж Джат қажылығы 2014 жылға шегерілді.

Гархвалда Нанда Девиге табыну және Радж-Джаттың тарихы

Бастапқыда шамалы Шамоли Гархвал ауылында басталған бұл шара, бүгінгі шараларға қарағанда әлдеқайда кішкентай болған. Радж-жаатпен байланысты негізгі отбасылар – Кансуаның патшалық отбасы (Кансуа ка Кунуар) және Наути ауылының Наутиалдары, басқаша айтқанда, Гуруджилер, себебі тек олар патшалық діни қызметкерлер мен кеңесшілер болуға құқылы болған. Баратхоги Баманның қалған он бір руы (Наутиалдардың бірі есті) осыдан кейін тез араласты. Баратхоги Баман – өздерінің он екі туған ауылынан шыққан он екі бас (Токдар) брахман отбасы. Көрермендерді басқаруға көбірек көмек қажет болғанда, Рават және Неги қауымдастықтарының көрші рулары да тартылып, олар да Радж-жаатқа қосылды. Бұл Ятра, жаңа үйленген Нанда Девидің (Гора деген сөз де жиі қолданылады) аналық үйінен Кайлашқа аттануын көрсетеді. Дәстүр бойынша, әр он екі жыл сайын Құдай анасының отбасына барып, апталар бойы тойлағаннан кейін Кайлашқа қайта оралады. Сондықтан, жергілікті Гархвали әдет-ғұрыптарына сәйкес, оның кететініне дейін барлығы оны зиярат етеді және көптеген сыйлықтар сыйлайды. Көршілес аймақтардан келген көптеген қасиетті тұлғалар оны көріп, ол да көптеген храмдарды зиярат етеді. Құдайдың соңғы ауылдағы соңғы храмы оның Дхарам Бхайына (борыш бойынша бауырына) арналған, ол Лаату Девта деп аталады. Ятра барысында қамтылған барлық аймақ екі бөлікке бөлінеді: бастапқысы Майт (аналық үй немесе анасының үйі), ал кейінгі бөлігі Саурас (күйеу үйі немесе күйеуінің үйі). Майт аймағының халқы осы Ятра кезінде қыздарын Саурасқа жібергендей, қатты эмоцияларға беріледі. Бұл Радж-жат Ятра Үндістанның Уттаракханд штатының Карнпраяг ауданындағы Карнпраягтан 25 шақырым қашықтықтағы Наути ауылынан басталады. Кансуа ауылының Кунуары салтанатты түрде ашып береді, бірақ Нанда Деви Радж-жат Ятраның бас діни қызметкері Наути ауылынан шыққан Наутиалдар болып табылады, Кансуаға жақын жерде. Осы Ятра туралы аңыз – Шиваның жұбайы Нанда Деви өз ауылын тастап, Нанда Деви тауына барды. Сондықтан, Ятра басталғанда, құдайдың жылағанындай, қатты жаңбыр жауады. Бұл Ятра көптеген ауылдарды қамтиды және жолында Құдай өзінің қарындасына Бхагвати ауылында кездеседі. Бұл сапар қиын жерлерден өтетіндіктен, өте қиын. Сапар барысында, жүздеген ежелгі қаңқалармен қоршалған Рупкунд көлінен өтесіз. Жергілікті мифологияға сәйкес, бір кезде патша бишілерді осы қасиетті жерге алып келген. Күшті қардың салдарынан адамдар тұтқындалып, бишілер Патарнахонияда көрінетін қаңқалар мен тастарға айналды. Тағы бір миф бойынша, Ясходвал патшасының әйелі жүкті болғанда, бала туған кезде оның ішек асты Рупкундқа ағып, сол жердегі адамдардың өліміне себеп болды.

Нанда Девиге құлшылық ету

Құмауда Нанда Деви мен Сунанда Деви егіз қасиетті құдайлар ретінде бірге табынылады. Нанда Деви мен Сунанда Деви тауларының екі төбесі осы екі құдайдың мекені деп есептеледі. Бұл әсем төбелер Кумаон облысының көп бөлігінен көрінеді. Чанд әулетінің билік кезінде Нанда Девиге табыну тойға айналды. Бұрын Нанда Девиге құлшылық ететін, бірақ сол кезде тек Нанда Девидің ғана мүсініне табынылатын. Екі мүсін жасау дәстүрі Бадж Бахадур Чанд тұсында басталды. Бүгінгі күнге дейін шалғай ауылдарда бір ғана мүсін жасалады. Мұның себебі – Нанда мен Сунанда құдайлары патшалық отбасында бірге принцесса болып туғандықтан, осы жаңа дүниеге келулерін белгілеу үшін екі қарындастың өмірінен бір оқиға қойылатын мереке ұйымдастырылды. Жохар аңғарында Нанда Радж Жат дәстүрі болмаса да, құлшылық ету, билеу және Брамхакамал жинау рәсімі (оны Каул Камфху деп атайды) Нанда тойларының бөлігі болып табылады. Нанда Деви жәрмеңкесі Алмора, Найнитал, Кот (Данголи), Ранихет, Бховали, Кичха, сондай-ақ Лохардың шалғай ауылдарында (Милам және Мартоли сияқты) және Пиндар аңғарларында (Ваххам және Хати сияқты) өтеді. Пиндар аңғарындағы ауылдар жыл сайын Нанда Деви Жатты (саяхатын) тойлайды, ал Лохарда адамдар Данадар, Суринг, Милам және Мартолиге құдайға табыну үшін алыс-жақын жерлерден келеді. Найнитал мен Алморада мыңдаған адам Нанда Девидің доласын (немесе паланкинін) көтеріп шеруге қатысады. Нанда Деви жәрмеңкесі Кумауда 16 ғасырда Қалиан Чанд патшаның тұсында басталған. Үш күндік жәрмеңке Кот-Ки-Маи немесе Кот Бхрамари Девиде өткізіледі. Санетидегі жәрмеңке екі жылда бір рет ұйымдастырылады. Бұл екі жәрмеңке де халықтық өнерге толы, көптеген ауыл шаруашылығы өнімдері сатылады.

Нанда Деви Радж Джат Ятра 2014

2014 жылғы 18 тамыздан 6 қыркүйекке дейін Нанда Деви Радж Джат Ятра 2014 сапары жүргізілді. Сапардың жалпы ұзындығы шамамен 290 км құрады. Оның 230 км-і жаяу немесе треккинг жолымен, ал қалған 60 км автобуспен басылып өтілді. Бұл Нанда Радж Джат Ятра сапарының алдындағы соңғы сапар 2000 жылы өткен, және ол Уттаракхандтың ең ірі сапарларының бірі болып есептеледі. Нанда Деви Радж Джат Ятраның ең маңыздысы – жаяу жүріп бағылған қашықтық. Сондықтан бұл сапар өте қасиетті болып саналады. Көптеген туристер Үндістанның түрлі аймақтарынан және шетелден осы қасиетті Нанда Деви Радж Джат Ятраға қатысу үшін келді.

Көлік

Әуе арқылы: Нанда Деви Радж Джат Ятраға қатысу үшін алдымен Шамолиге жету керек. Ең жақын әуежай – 221 шақырым қашықтықтағы Джоли Грант әуежайы. Темір жолмен: Ең жақын теміржол станциясы Ришикеште орналасқан. Жолмен: Шамоли Харидуар, Дехрадун, Найнитал, Ришикеш және Алморамен байланысты. Тұруға орын: Raj Jat Yatra кезінде Күлсары, Тхарали, Девал, Мундоли, Лохаджунг асуы сияқты көптеген шағын қалалар мен ауылдарда тұруға болады. Олардың арасында ең ірісі – Тхарали қаласы. Бұл қала аудандық орталық. Радж Джат Ятра кезінде Чамоли ауданы әкімшілігі туристерге белгілі бір жерден (әдетте Ван ауылынан кейін, биік жерде) шатырлар ұсынады.