Кіріспе
Ағылшын актері (1923–2014)
Сэр Дональд Альфред Синден (9 қазан 1923 – 12 қыркүйек 2014) – британдық актер. Синден 1953 жылғы «Могамбо» фильмінде ойнады және 1950 жылдары «Қырағай теңіз» (1953), «Үйдегі дәрігер» (1954), «Симба» (1955), «Көз куәсі» (1956) және «Дәрігердің кең аумағы» (1957) фильмдерінде Ранк Ұйымының киножұлдызы ретінде ерте танылды. Кейіннен ол марапатты Шекспир және Вест-Энд театр актері, сондай-ақ телекомедия жұлдызы ретінде жоғары бағаланды. Ол 1977 жылы «Король Лир» рөлі үшін «Евнинг Стандарт» сыйлығын «Ең үздік актер» номинациясы бойынша жеңіп алды, сонымен қатар «Екеуміздің компаниямыз» (1975–79) және «Ешқашан бірікпес» (1981–91) телесериалдарында ойнады.
Ерте өмір
Синден 1923 жылдың 9 қазанында Девон штатының Плимут қаласында, химияшы Альфред Эдвард Синден мен оның әйелі Мейбел Агнес (құрметті аты Фуллер) отбасында дүниеге келді, олардың ортаншы баласы болды. Оның үлкен әпкесі Джой Шығыс Сассекс штатының Батл қаласындағы Клэрхэм қауымдастық колледжінде ағылшын тілі сабақтарын оқытты, ал кіші інісі Леон (1927–2015) актер болды. Олар Шығыс Сассекстегі Дитчлингте өсті, онда олардың үйі "Лаймз" сонымен қатар жергілікті дәріхана болып жұмыс істеді. Бірнеше жеке мектепте білім алғаннан кейін Дональд Хассокс бастауыш мектебіне, содан кейін 11 жастағы біліктілік емтиханын тапсыра алмағандықтан Берджесс Хилл орта мектебіне жіберілді.
Мансап
Синден өзінің алғашқы сахналық дебютін 1941 жылы әуесқой Брайтон Кішкентай Театрында (кейін ол оның президенті болды) жасады, соғысқа шақырылғандықтан туысы Франктің орнына рольге шықты. Брайтон импресариосы Чарльз Ф. Смиттен кәсіби актерлік рөл ұсынылғаннан кейін, ол 1942 жылдың қаңтарында алғаш рет кәсіби сахнаға шығып, «Джордж және Маргарет» қойылымында Дадли рөлін, сондай-ақ басқа да заманауи комедияларда ойнады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Англияның оңтүстік жағалауындағы әскерлерге өнер көрсетті. Кейін Вебер Дуглас драмалық өнер академиясында екі семестр актерлік шеберлікке оқыды. 1942 жылы Хоув қаласында Синден Оскар Уайльдтың жақыны, Лорд Альфред Дугласпен («Бози» деп танымал) танысты. Ол Дугласты білген соңғы тірі адам деп саналады.
Ранк ұйымы және Пайнвуд студиясы
Синденнің «Қатал теңіз» (1953) фильміндегі алғашқы басты рөлінің сындық және қаржылық сәттілігінен кейін, Ealing Studios-та түсірілген, онда ол Джек Хокинспен бірге ойнап, ең жоғары жарна алған, Синден Pinewood Studios-та жеті жылға келісімшарт жасады. Одан кейін 1950-ші жылдар мен 1960-шы жылдардың басында «Могамбо», «Үйдегі дәрігер», «Бізден жоғары толқындар», «Қара шатыр», «Көз куәсі», «Табиб кеңінен», «Сидней көшесінің қоршауы» және «Даффиодалды екі рет айналдыру» сияқты 23 фильмде маңызды рөлдерді ойнады. Синден «Доктор» фильмдер сериясындағы «Бенскин» кейіпкерімен байланысты болды – ол үнемі емтихандарын тапсырудан қалған, уақытының көп бөлігін сұлу медбикелерді қуалаумен өткізетін, әрі өзінің айқын «құс ырғағымен» медицина студенті. Осы кезеңде Синден бірнеше «көрермендер дауысымен» берілетін сыйлықтарды иеленді, соның ішінде «1954 жылғы ең үлкен прогресс жасаған актер». 1956 жылы оның өмірінен сыртқа шыққан бір мақалада былай делінген: «Қырағай теңіздегі» дебютінен бері үш жыл өткен соң, темпераментсіз Синден британдық кино сатысында тұрақты түрде көтеріліп, адамдар оның кенеттен елдің ең сүйікті актерлерінің біріне айналғанына таңғалады. Ол аяқтарымен басып келгендей. Ол жарқын немесе әсем емес, бірақ көпшіліктің жүрегінде орын таба білді, жақында өткен сауалнама осыны дәлелдеді: британдық әйелдер оны «Таңғы ас үстелінде көргіміз келетін жүз» деп таңдады. Бұл оның сенімді тартымдылығын дәл көрсетеді, ол әзірге жұлдыздық атаққа ие басқа да шулы актерлермен бөлісіп келеді. Көбінесе ол соңғы сахнада мұңайып, тасталып кетеді.
Коммерциялық театр
1949 жылы ол Джон Джилгудтың режиссерлігімен Ралф Ричардсон мен Пегги Эшкрофтпен бірге Хеймаркеттегі Король театрында "Мұрагер" спектаклінде ойнады. Sky Arts телеарнасының "Great West End Theatres" деректік фильмінде Синден бұл пьеса 644 рет (19 ай) көрсетілгенін және актерлердің арасында бірде-бір қойылымды өткірмейтін жалғыз оның болғанын айтты: "Пьеса [Хеймаркет] театрының тарихындағы ең ұзақ сақталған қойылым болғандықтан, мен осы театрда 1820 жылы салынғаннан бері басқа актерлерге қарағанда көбірек рет сахнаға шықтым". Осы фактіні ескере отырып, театр басшылығы оған күміс пепелданды сыйға тартты, ол оны эпизодта көрсетті. Театр оның өміріндегі бірінші "сүйіктісі" болғандықтан, ол шебер комедия актері ретінде танылды және Рей Кунидің "Not Now, Darling" (1967); "Two into One" (1984) және "Out of Order" (1990) комедияларындағы рөлдері үшін үздік актер сыйлығын жеңіп алды. 1976 жылы ол Алан Беннеттің "Habeas Corpus" комедиясындағы Артур Уикстед рөлі үшін Бродвейдегі "Тони" сыйлығына үздік актер номинациясын алды. Коммерциялық театрлардағы оның басқа да маңызды рөлдері: "There's a Girl in My Soup" (1966); "In Praise of Love" (1973); "An Enemy of the People" (1975); "Present Laughter" (1981); "The School for Scandal" (1983); "The Scarlet Pimpernel" (1985); "Major Barbara" (1988); "Diversions and Delights" (Оскар Уайльд ретінде бір актерлік шоу, 1989); "She Stoops to Conquer" (1993); "That Good Night" (1996) және "Quartet" (1999).
Корольдік Шекспир компаниясы
1946 жылы Шекспир еске алу театрының құрамына қосылған Синден 1967 жылдан бастап Корольдік Шекспир компаниясының (RSC) айналыс суретшісі болды. RSC үшін жасаған көптеген сахналық тұсымдарының ішінде, Stratford upon Avon және Лондонның Вест-Эндінде (көбінесе Aldwych театрында) 1963 жылы «Розалар соғысы» пьесасында Йорк герцогы рөлінде, Пегги Эшкрофттың Королева Маргарет рөлімен бірге ойнауы ерекше көзге түсті. Синденнің компания үшін тағы бірнеше орындары: 1964 жылы Генри Ливингстің «Ә?» пьесасы; 1967 жылы «Қайта ояну» пьесасында Лорд Фоппингтон рөлі; 1969 жылы «Он екінші түн» пьесасында Малволио (Джуди Денчпен Виола рөлінде) және 1974 жылы тағы да Джуди Денч пен оның күйеуі Майкл Уильямспен бірге «Лондондық сенімділік» (Альбери театры) пьесасында сэр Харкорт Кортли рөлі. 1975 жылы Нью-Йоркке көшірілгеннен кейін Синден жаңадан құрылған Бродвей драмалық бюросының арнайы сыйлығын алған алғашқы актер болды. Синден рөліндегі кейіпкердің киім-кешегі мен мінез-құлқы туралы кеңес алу үшін Регенттік дәуірінің романисі Георжетта Хейерге жүгінді. 1976 жылғы Стратфорд маусымында және 1977 жылы Олдвич театрында Синден «Король Лир» (Майкл Уильямс Ақымақ рөлінде) атақ роліндегі өнері үшін «Евнинг Стандарт» сыйлығын жеңіп алды. Сонымен қатар, ол Джон Бартонның «Британдық Радж» қойылымындағы «Жоқ-жоқ туралы көп шу» пьесасында Джуди Денчтің Беатрисіне қарсы «Бенедикті» (тірі әдемі естеліктегі ең танымал Бенедикт) сомдады. Осы уақытта күндіз LWT «Екеуміз» ситкомының үшінші маусымын Элейн Стричпен репетициялап, жексенбі кештері студияда тікелей эфирде көрермендер алдында түсірді. Ол: «RSC-нің төлемақысы әдеттегі коммерциялық театрдың бағасымен салыстырғанда өте жақсы емес. Мен олардың «жұлдыз» жалақысын алдым, яғни бұл бір қойылым үшін шамамен 47 фунт стерлингке тең еді! Сіз ақша үшін емес, ең ұлы классикалық пьесаларды қоюдың «құрметі» үшін олармен жұмыс істейсіз, сондықтан қаржылық кемшілікті бір жерден толтыруға тиіссіз» деді. Everyman редакторы және сыншысы Гарет Ллойд Эванс оның түсіндіруі «түс немесе нәсілшілдік туралы емес», бірақ кейіпкердің жеке трагедиясын ашып көрсететін түсінік екенін атап өтті.
Ұлы Вест-Энд театрлары сериясы
2013 жылы Синден "Ұлы Батыс-Енд театрлары" деп аталатын деректі фильмдер сериясын ұсынды, онда Лондонның 40 театрының тарихы мен олармен байланысты оқиғалар баяндалады. Оның режиссері және продюсері – оның ұлы Марк. Бұл серия 40 бөлімнен тұратын DVD және Sky Arts телеарнасындағы телесериал ретінде жарыққа шықты. Алғашқы 10 бөлімі 2013 жылдың күзінде Sky Arts 2 арнасында көрсетілді. Британдық театр туралы нұсқаулықта сериал туралы былай делінген: "Сэр Дональдтың әдемі, дауысының барқыты тыңдағанға қуаныш сыйлайды, бірақ ол өзінің сүйікті театрларының бірінің артықшылықтарын мадақтағанда, бұл қуаныш еселей түседі. Алғашқы кадрда ол "күшті қозғырыспен толғанып тұрғанын" айтады, ал жақсы экскурсоводтан осыны күтесің. Көп ұзамай, көрермендер де сондай сезімге бөленеді". "Дейли телеграф" газетінің шолуында: "Ұлы Батыс-Енд театрлары" – режиссер Марк Синденнің түсірген әдемі деректі фильмдер сериясы. Оның жұлдызы, және ең бастысы – деректі фильмдердің ең керемет жүргізушісі, оның әкесі, актер Сэр Дональд Синден, келесі айда 90 жасқа толады. Сэр Дональдқа еркіндік берілді, ал оның әсері керемет, тіпті таң қалдырады. Сонымен қатар, кейде өте күлкілі де болады. Өмір бойы осы әлемде өткізілген тәжірибе, біздің қуанышымыз үшін ескі шампан сияқты құйылып жатыр деген сезім туады".
Теледидар
Синден 1960 жылы ITV-нің «Эдвин Друдтың құпиясы» экранизациясында Джон Джаспер рөлінде ойнады. Бұл қойылымның аудио немесе бейне жазбалары сақталмаған. 1963 жылы ол Associated Rediffusion телесериалы «Біздің адамда» ойнады. Оның басқа телерольдерінің ішінде «Тұтқын» («Көптеген бақытты қайта оралулар», 1967) эпизодындағы полковник бар. «Ұйым» (1971) сериалында ойнағаннан кейін, ол 1975 жылы дебют жасаған London Weekend Television комедиясы «Екеудің компаниясы»нда ойнады. Синден Элейн Стричтің американдық кейіпкері Доротиге ағылшын дворецкий Роберт рөлінде бекітілді. Көбінесе, Роберттің өте қатаң британдық мінезі мен Доротидің өмірге деген бейжай көзқарасы арасындағы мәдени қақтығыстардан туындайтын юмор көп болды. «Екеудің компаниясы» Ұлыбританияда жақсы қабылданып, 1979 жылға дейін төрт маусым бойы көрсетілді. Бағдарлама 1977 жылы «Үздік комедия» номинациясымен BAFTA сыйлығына ұсынылды. Стрич пен Синден бағдарламаның ашылу титрлері үшін ән шырқады, ол да BAFTA номинациясын алды. Олардың әрқайсысы 1979 жылы «Үздік жеңіл ойын-сауық өнері» үшін BAFTA номинациясын алды, ал шоу сол жылы тағы екі BAFTA номинациясын алды. 1978 жылы Синден Thames Television-ның «Morecambe & Wise Show» бағдарламасының алғашқы «арнайы» бағдарламасында қонақ жұлдызы болды, онда ол дворецкий рөлін жалғастырды. 1979 жылы Синден BBC2-де (кейіннен 1981 жылы BBC1-де қайта көрсетілді) «Ағылшын шіркеулерін ашу» деректік сериалын ұсынды, ол оның әкесінің архитектуралық суреттері мен акварелінен шабыттанды. 10 бөлімде Синден ағылшын шіркеуінің ерекше тарихын және 16 000 шіркеудің дамуына әсер еткен факторларды зерттеді, әр бөлімде 2-3 шіркеудің тарихын көрсетті. 1981 жылдан бастап Синден Thames Television комедиялық сериалы «Ешқашан егіз болмайды» роліне түсті. Ол бәсекелес Оливер Смоллбридждің (Уиндзор Дэвис ойнады) жанында тұратын антиквариат сатушысы Саймон Пил рөлін ойнады. Кейіпкерлер бір-бірін жек көріп, олардың ұлы мен қызының үйленетінін білгенде қорқып қалды – яғни олар туыс екенін білдірді. Сериал телерейтингтер бойынша табысқа ие болды және 1991 жылға дейін 11 маусым бойы көрсетілді. 1990 жылы бір эпизодта («A Car by Any Other Name») Синденді екі полицей сөзбе-сөз алып кетті, оларды оның актер ұлдары Джереми мен Марк ойнады. Оның әйелі Диана соңғы эпизодта пайда болды. Ол 1985 жылы «Бұл сіздің өміріңіз» бағдарламасының кеңейтілген нұсқасында таң қалды, ол Суррейде түсірілім кезінде Эмонн Эндрюс тарапынан күтпеген сыйлыққа ие болды. Ол сондай-ақ Лили Савидждің Blankety Blank бағдарламасында да пайда болды. Синден 1980-жылдардағы британдық сатирикалық телебағдарламасы Spitting Image-де жиі пародияланды, онда белгілі адамдар латекс қуыршақтары арқылы пародияланды. Spitting Image юморының көп бөлігі Синденнің «хама» актер екеніне, әрқашан асыра ойнап, тым театрлық мінез-құлық танытуына байланысты болды. Мысалы, оның қуыршағы мейрамханада отырып, официантты шақырып: «Сізде шұжық салат бар ма?» деп сұрайды. Официант: «Иә, біз кез келгенге салат ұсынамыз» деп жауап береді. 2001 жылдан 2007 жылға дейін ол «Сот Джон Дид» сериалында аға судья (және аталық кейіпкердің қайын атасы) сэр Джозеф Ченнинг рөлін ойнады және «Тоталь Вирал» дауысы болды. 2008 жылы ол «Мидсомердегі кісі өлтірулер» эпизодында «Таң атқанда атып өлтіру» полковник Генри Хаммонд рөлін ойнады. Ол сондай-ақ «Мисс Марпл», «Көк гераний», 91-ші эпизодта, Агата Кристи, BBC (Acorn TV) телеарнасында сэр Генри Клитеринг рөлін ойнады.
Голливуд
Ол Уолт Дисней Продакшнс компаниясының "Әлемнің басындағы арал" (1974) отбасылық фильмінде сэр Энтони Росс рөлінде ойнады, бұл фильм Калифорния штатының Бурбанк қаласындағы Дисней студиясында түсірілді. Сонымен қатар, ол Агата Кристидің "Рождестволық пудингтің оқиғасы" радиоқойылымында BBC радиосы үшін оқырман даусын сомдады.
Құрмет көрсетулер мен марапаттар
Синден 1979 жылы Британ империясы орденінің командирі (CBE) болып тағайындалды және 1997 жылы рыцарь атағына ие болды. Ол 1966 жылы Корольдік өнер қоғамының (FRSA) мүшесі болды және 1997 жылы Лондон қаласының құрметті азаматы атанды. 2011 жылдың 20 шілдесінде Кент университетінен өнер докторының құрметті дәрежесін алды. Ивон Арно театрында Сэр Дональд Синденге арналған кештегі бір көрерменнің сұрағына жауап бергенде, ол "келесі жұмысты күткен уақыттардан" басқа, 1942 жылдан 2008 жылға дейін барлығы бес апта ғана жұмыссыз болғанын айтты. Синден Хэмпстед Гарден Субурбта орналасқан Гарден Субурб Театрының құрметті президенті болды, онда ол 1954 жылдан 1997 жылға дейін тұрды. 2012 жылдың 9 қазанында ол 89 жасқа толуын және Чарльз Диккенс 1839 жылы құрған Корольдік Театр қорының 30 жылдық ең ұзақ президенті қызметінен қанағаттануын Лондонның Park Lane қонақ үйінде 350 қонаққа арналған мерекелік түскі аспен атап өтті; кешті Русс Эбботт жүргізді, ал одан кейін өткен қайырымдылық аукционын Джеффри Арчер өткізді. Құрмет көрсетуді Жан Кент бастады, ол 1951 жылы Бернард Дельфонттың "Фруфру" қойылымында Синденмен бірге ойнаған еді; Королева Елизавета II және Монаконың принці Альбертінің хаттары оқылды, сондай-ақ Джулиан Феллоуз, Рей Куни және Джайлс Брандрет сөз сөйледі. Синден 2014 жылғы Ұлыбритания Театр сыйлығының салтанатында, 19 қазанда Лондондағы Гилдхоллда өлімінен кейін драмалық өнердегі үздіклігі үшін Гилгуд сыйлығымен марапатталды. Сыйлықты оның ұлы Марк Синден қабылдады.
Жеке өмір
Синден 1948 жылдың 3 мамырынан бастап, 2004 жылдың 22 қыркүйегінде 77 жасында асқазан рагынан қайтыс болған актриса Диана Махонимен үйленген болатын. Олардың екі ұлы болды: актер Джереми Синден (1950-1996), ол өкпе рагынан көз жұмды, және актер және режиссер Марк Синден (1954 жылы туған). Синден түс соқырлығымен және теріс инерциямен (салмақ күшінің әсерінен суда батып қалумен) ауырған, яғни ол суда жүзе алмайтын. Бұл "Қырағай теңіз" фильмін түсірілімі кезінде кеме батып бара жатқанда анықталды. Оның әріптесі Джек Хокинс оны Денхам студиясындағы ашық су резервуарында суға батып кетуден құтқарды.
Өлім және еске алу
Синден 2014 жылдың 12 қыркүйегінде 90 жасында, бірнеше жыл бұрын диагноз қойылған простата қатерлі ісігінен, Оксни аралындағы Виттершамдағы үйінде қайтыс болды. 19 қыркүйекте Виттершемдегі Сент-Джон баптист шіркеуінде өткен жерлеу рәсімінде оның немересі Хэл Синден, Дам Джуди Денч және сэр Патрик Стюарт сөз сөйледі. Ақтық сөзді лорд Арчер оқыды. 1960 жылы Лондонның Гаррик клубына қосылған, сол клубтың құрметті өмірлік мүшесі және қамқоршысы болған Синден клубтың "бөрік және қияр" түсімен боялған табытта кремацияланды. 2014 жылдың 12 қыркүйегінде Вест-Эндтің театрларындағы шамдар оның құрметіне сөндірілді, бұл театр өнеріне ең үлкен үлес қосқандарға көрсетілетін дәстүрлі құрметтің белгісі. Оның дүниеден өткен кездегі мүлкі 2,3 миллион фунт стерлингке бағаланғаны хабарланды. 2015 жылы оның есіміне арналған көк тақташа Хампстед Гарден Сабърбындағы бұрынғы отбасылық үйіне, ал 2021 жылы Кент графтығының Оксни аралындағы Виттершамдағы шалбас үйіне орнатылды.
Фильм
Жыл Атауы Рөл Ескертулер 1948 Өмірден портрет Екінші рөл 1953 Қатал теңіз Локхарт Могамбо Дональд Нордли Есте сақтау күні Джим Карвер 1954 Теңізшілерді білесіз бе Лейтенант Сильвестр Грин Үйдегі дәрігер Тони Бенскин Жағажайшы Эварт Грей Ерлерге деген құштарлық Джефф Сондерс 1955 Симба инспектор Драммонд Біздің үстіміздегі толқындар Лейтенант Том Корбет Жозефина және ерлер Алан Хартли Дейзи есімді аллигатор Питер Уэстон 1956 Қара шатыр Полковник Сер Чарльз Холланд Куәгер Уэйд Тығырықтағы жолбарыс Джеффри Ливитт 1957 Үлкен дәрігер Доктор Тони Бенскин Ракеталар! Хью Мандер 1959 Капитанның үстелі Шоу Уилсон Операция Bullshine Лейтенант Гордон Браун 1960 Ақшаң немесе әйелің Пелхам Баттерворт Сиднейді қоршау 1962 Жаңғақтарды екі рет айналдыру Иан Ричардс Мені адам етіп араластыр Филипп Беллами, КК 1968 Құс бақылаушының құлдырауы Түрме бастығы 1971 Зұлымдық Джеральд Дрейкотт 1972 Rentadick Джеффри Армитаж 1973 Ұлттық денсаулық Мырза Карр / Аға хирург Бойд Әке, қымбат әке Филипп Гловер Жақсы көмекші комиссар Мальринсон 1974 Әлемнің басындағы арал Сэр Энтони Росс 1975 Сәттілік Британдық генерал Армстронг 1990 Балалар Лорд Ренч 1995 Балто Док Дауыс 2003 Кездейсоқ детектив Профессор Стейн Сер Дональд Синден деп көрсетілген 2012 Әйелің үшін қаш (соңғы фильмдегі рөлі)
Теледидар
Атауы Жыл Рөл Ескермелер Эдвин Друдтың құпиясы 1960 Джон Джаспер Телесериал (жоғалған) Сент-Марктағы біздің адам 1963 66 Стивен Янг пастор Телесериал (қайта тарату) Көбінесе жоғалған Тұтқын 1967 Полковник Телесериал (7-эпизод, «Көптеген бақытты оралулар») Ұйым 1972 Дэвид Пулман Телесериал (Йоркшир теледидары) Екі дос 1975–79 Роберт Телесериал (LWT) Морекамб және Уайз шоуы 1978 «Жылдың батлері» телесериалдың жүргізушісі, 1-эпизод (Теймс теледидары) Твен ешқашан 1981–91 Саймон Пил Телесериал (Теймс теледидары) Кантервилл аруағы 1996 Мистер Амней Телефильм Ричард II 1997 Йорк герцогы Телефильм Әлиса Әлемдер елінде 1999 Гриффонның дауысы Телефильм, дауыс Джон Дед судьясы 2001–07 Сэр Джозеф Ченнинг Теледрама, қайта келетін кейіпкер Құрлыстар 2008 Генри Хаммонд полковник Телесериал, «Таңғы ату» эпизоды Агата Кристинің Марпл 2010 Сэр Генри Клитеринг Телесериал, «Көк герань» эпизоды