Кіріспе
Ежелгі келт бардтары, пайғамбарлары және философтарын атау үшін қолданылатын термин. Қазіргі ағылшын тілінде vates ('/v//eɪ//t//iː//z/) және ovate (/uk/'/ɒ//v//ə//t//, /'/əʊ//v//eɪ//t/, /us/'/oʊ//v//eɪ//t/) сөздері ежелгі келт бардтары, пайғамбарлары және философтарын белгілейтін техникалық терминдер ретінде пайдаланылады. Бұл терминдер протокельт тіліндегі *wātis деп жазылатын сөзбен байланысты. Кейде олар ирланд тіліндегі fáith ("пайғамбар, көруші") сияқты кейінгі кельт терминдерінің ағылшын тіліндегі мағынасын беру үшін де қолданылады.
In modern English, the nouns vates ('/v//eɪ//t//iː//z/) and ovate (/uk/'/ɒ//v//ə//t//, /'/əʊ//v//eɪ//t/, /us/'/oʊ//v//eɪ//t/), are used as technical terms for ancient Celtic bards, prophets and philosophers. The terms correspond to a Proto Celtic word which can be reconstructed as *wātis. They are sometimes also used as English equivalents to later Celtic terms such as Irish fáith "prophet, seer".
Терминология тарихы
Бұл мақалада талқыланған терминология көне кельт сөзіне қатысты, оны *wātis деп қайта құрастыруға болады. Бұл сөз тікелей куәландырылмаған, бірақ грек және латын тілдеріне берілген нұсқаларынан және кейінгі кельт тілдеріндегі туындыларынан болжам жасалады. Ағылшын тіліндегі "Vates" сөзі латынша "vātēs" ("пайғамбар, ақын") есімінен алынған. Бұл латын есімі кельт *wātis-імен туыс болуы мүмкін (егер осылай болса, екі сөздің де ортақ итало-кельт тегі болған), немесе тікелей кельт тілінен қарыз сөз болуы да мүмкін. Ағылшын тіліндегі "ovate" сөзі грек сөзінің қалай айтылатынын дұрыс түсінбеу салдарынан осылай айтылады. Протокельт *wātis ортағасырлық ирланд тілінде "fáith" ("пайғамбар, көруші") ретінде дамыды. Тікелей емес, бірақ уэльс тіліндегі "gwawd" ("мадақтау") сөзімен де байланысты, сондай-ақ "ovate" сөзі "ofydd" сөзінен туындаған болуы да мүмкін.
Ежелгі Рим
Алғашқы латын жазушылары пайғамбарлар мен жақсы көріп айтушыларды жалпылама білдіру үшін "ват" сөзін қолданды; бұл сөз Вергилий қайта қолдануға кіріскенше латын тілінде пайдаланылмады. Осылайша Овидий өзін Эрос ваты деп сипаттады (Аморе 3.9). Ескі Римде "ваттар" Ватикан төбесінде, "Ваттар төбесінде" тұрды. Ватикан төбесі латын тіліндегі "Vaticanus, a vaticiniis ferendis" сөзінен шыққан, бұл ежелгі заманда Ватикан төбесінде айтылған болжамдарға ("vaticinia") сілтеме жасайды. (14 ғасырда папалық Авиньоннан (Франция) Римге қайтарылғанда Ватикан папаның резиденциясына айналды, ал "Ватикан" сөзі Римнің ортасындағы Рим католик шіркеуінің орталығы болған анклавты білдіретін болды.)
Жалпы және келтірілген дереккөздер
Эллис, Питер Берресфорд, Друидтер, Уильям Б. Эрдманс баспасы (1995)
Перкинс, Каролина А., "Овидийдің эротикалық жыршылары" Гелиос журналы, 2000 жылғы наурыз
Рюбекеил, Людвиг, Водан және тағы басқа зерттеу тарихындағы "өлгендер": қайта қазба жұмыстары, Атаутануға арналған мақалалар жинағы (2003), 25–42.
Perkins, Caroline A., "Ovid's Erotic Vates" in Helios, March 2000
Rübekeil, Ludwig, Wodan und andere forschungsgeschichtliche Leichen: exhumiert , Beiträge zur Namenforschung (2003), 25–42.