Кіріспе

Саяси науқан

"Негізгіге оралу" саяси науқаны 1993 жылы Блэкпулда өткен Консервативтік партия конференциясында Ұлыбритания премьер-министрі Джон Мейджор жариялаған саяси науқан болды. Науқан "көршілік, әдеп, сыпайылық" сияқты дәстүрлі құндылықтарға деген ностальгиялық шақыру ретінде қабылданғанымен, бұқаралық ақпарат құралдарында дәстүрлі отбасы сияқты әлеуметтік консервативтік мақсаттарға бағытталған науқан ретінде кеңінен түсіндірілді. Консервативтік саясаткерлердің бірінен соң бірі дауға қатысып, науқан күлкіге айналды. Мейджордың премьерлік қызметінің алдыңғы жылы Консервативтік партия ішінде Еуропа мәселесі бойынша келіспеушіліктер, соның ішінде Маастрихт шартына қатысты бірнеше парламенттік дауыс беруде наразылықтар болды. Ол сонымен қатар 1992 жылдың қыркүйегіндегі "Қара сәрсенбі" экономикалық дағдарысының салдарымен де күресіп жатты. Содан кейін Мейджор тақырыпты "кейде тым жылдам өзгеріп жатқандай сезілетін әлемге" ауыстырды. Ол Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Ұлыбританиядағы өзгерістердің көптеген аспектілерін сынап, тұрғын үй, білім беру және қылмыстық әділет салаларындағы дамуды ерекше атап өтті. Ол былай деді: "Ескі құндылықтар – көршілік, әдеп, сыпайылық – олар әлі де тірі, олар әлі де Ұлыбританияның ең жақсы жақтары. Олар өзгерген жоқ, бірақ кейбір адамдар олардан ұялады. Мырза Президент, ұялудың қажеті жоқ. Ескі негізгі құндылықтарға оралу уақыты келді, өзіңді-өзің ұстауға, заңға құрмет көрсетуге, басқалар туралы ойлауға, өзің және отбасың үшін жауапкершілік қабылдауға және оны басқа адамдарға немесе мемлекетке жүктемеуге оралу керек." Үкімет министрлері бұл мәселе бойынша үнемі сөз сөйледі, мысалы Джон Редвуд 1993 жылдың шілдесінде "баланың әкесімен некеге тұруға немесе тұрақты қарым-қатынас құруға ешқандай ниеті жоқ жас әйелдердің бала тууына" айып тақты, ал Питер Лилли сол жылы жалғыз аналарды "әлеуметтік төлемге бағытталған" және "лайық емес" деп сипаттады. 1993 жылдың басында Джеймс Булгерді жалғызбасты отбасылардан шыққан екі жасөспірім өлтіргені бұқаралық ақпарат құралдарының қызуын одан әрі күшейтті. Бұған қарамастан, "Негізгіге оралу" науқаны бұқаралық ақпарат құралдары тарапынан "отбасылық құндылықтар" компонентін қамтиды деп түсіндірілді. Дебби Эпштейн мен Ричард Джонсонның пікірінше: Майкл Браунның оқиғасынан кейін және оған сілтеме жасай отырып, өзінің күнделігіне жазған Пирс Морган (Браун 1994 жылы газеттерде жарияланған ақпараттардан кейін отставкаға кеткен үкіметтік жетекшісі болды), News of the World газетінің редакторы ретінде көптеген сексуалдық дауларды ашқан:

1991 жыл

1991 жылдың сәуір айында канцлер Норман Ламонттың Лондондағы жалға берілген пәтерінде секс-терапевт тұрғаны және оның кредиттік карталары бойынша төлемдері жиі кешігіп қалғаны белгілі болғанда ұялды.

1992 жыл

1992 жылы 24 қыркүйекте Дэвид Меллор Ұлттық мұра министрі қызметінен кетті. Меллор актриса Антония де Санчамен болған некеден тыс қарым-қатынасы туралы баспасөздің қызу назарында болды. "The Sun" басылымы, жарнама шебері Макс Клиффорд ұсынған материалға сүйеніп, олардың қарым-қатынасы туралы бірнеше арсыз мәлімдеме жасады, мысалы, Меллор оның ең жақ аяқтарын сорды және "Челси" футбол клубының жейдесін киді деген. Де Санча кейіннен газетке берген сұхбатында мұның бәрі жалған екенін мойындады. Оқиға жарық көргеннен кейін Меллор екі ай бойы лауазымында қалды, бірақ Палестина Азаттық Ұйымының (ПАҰ) қаржы директорының қызынан тегін демалыс алғандығы белгілі болғаннан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды. Меллордың отставкаға кетуі Джон Мейджордың "Негіздерге оралу" сөйлегенінен бір жылдан астам бұрын болғанмен, БАҚ жаңа науқанды осы дауға байланыстыруға асықты. 1992 жылы Алан Амос есімді депутат Хэмпстед Хитте ер адамдарды іздеп жүргені үшін полициядан ескерту алды.

1993 жыл

1993 жылдың ақпан айында Мейджор өзінің Даунинг Стрит аспазы Клэр Латимермен болған қарым-қатынасы туралы жалған айыптама таратқан басылымға сотқа шағымданды. 1993 жылдың мамырында Солтүстік Ирландия кеңсесінің кіші министрі Майкл Мейтс Ұлыбританияда тұратын Солтүстік Кипрлік кәсіпкер Асил Надирмен байланысы болғандықтан, кейіннен Ауыр алаяқтық кеңсесінің айыптауынан кейін елден қашып кетті. 1993 жылдың қыркүйек және қараша айлары аралығында газеттер кіші көлік министрі Стивен Норристің әйелінен ажырысып, үш әйелмен бір уақытта қарым-қатынас жасағанын (олардың бірінің бірін білмейтінін) жариялады. Оның бұрынғы екі ұзақ мерзімді сүйіктісі де бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланды. Бұл "ИӘ, ИӘ, ИӘ, ИӘ, ИӘ, МИНИСТР!!!" деген тақырыпты тудырды. Норрис лауазымында қалды, Джон Мейджор оның "жеке өмірінде қалағанындай әрекет етуге құқылы" деп есептеді. Бұл жаңалықтар Мейджордың "Негіздерге оралу" сөйлеген кезінде де жалғасты. 1993 жылдың желтоқсанында қоршаған орта және ауыл шаруашылығы министрі Тим Йёның заңды емес баласы болғаны белгілі болды, бірақ ол бұрын "бұзылған отбасыларды және жалғыз ата-аналардың санын азайту" қажеттігі туралы айтқан болатын; ол кейін 1994 жылдың қаңтарында қызметінен кетті.

1994 жыл

1994 жылдың 8 қаңтарында миллионер, Парламенттік жеке хатшы Алан Дункан, өзінің 18 ғасырдағы үйіне іргелес, Вестминстердегі үйді (бұл үй кеңес үйі ретінде белгіленген еді) арзан бағамен сатып алғаны анықталғаннан кейін, үкіметтік бағдарламаны пайдаланып, мұқтаж жандарға тұрғын үй иелігін арттыру мақсатымен отставкаға кетті. Бұл үйге ондаған жылдар бойы көршісінің қарт әйелі қоныстанған, Дункан оған "Тұрғын үйді сатып алу құқығы" арқылы үлкен жеңілдікпен үй сатып алуға ақша берді, көршісі қайтыс болған соң үйді өзіне беру шартымен. 1994 жылдың 9 қаңтарында Эйл графты әйелінің өзіне-өзі қол жұмсауынан кейін бір күн өткен соң, авиация және кеме қатынасы министрі лауазымынан кетті. Оның әйелінің әкесінің айтуынша, трагедия графтың некеден тыс қарым-қатынасқа түскеніне байланысты болған. 1994 жылдың 10 қаңтарында үйленген консерватор партиясының депутаты Дэвид Эшби, регби турнесінде "жақын" досымен бір қонақүй бөлмесін бөліскенін мойындады, бірақ әйелінің оны ер адам үшін тастап кеткені немесе гомосексуалды қарым-қатынаста болғаны туралы айыптауларды жоққа шығарды. 1994 жылдың 16 қаңтарында тағы бір консерватор партиясының депутаты Гэри Уоллер, басқа депутаттың хатшысымен баласы бар екенін газеттерде жариялаған хабарларды растады. Оның көп жылдық досы, консерватор партиясының депутаты Гилс Брэндреттің күнделігінде жазылғандай, Миллиганға сол күні министрлік лауазымға көтерілу ұсынылған, ал Брэндрет Миллиганның "мерекелеуге" кеткенін болжады. 1994 жылдың 13 ақпанында Хартли Бут Парламенттік жеке хатшы лауазымынан кетті. Үш баласы бар, методист шіркеуінің дін қызметкері, 22 жасар зерттеуші қызының "оны сүйікті сөздермен азғырғанын және құшақтап-жақтап, өліп-бұғып, сүйіскенін" мәлімдеді. 1994 жылдың 8 мамырында Майкл Браун, "News of the World" газетінің Барбадосте 20 жасар жігітпен демалыс өткізгенін жариялағаннан кейін, үкіметтегі кіші парламенттік хатшы лауазымынан кетті. Сол кезде бір жынысты ерлер арасындағы қарым-қатынасқа рұқсат жасы әлі 21 болған (1994 жылдың соңында 18 жасқа дейін төмендетілуі тиіс еді). Консерватор партиясының депутаты Гилс Брэндрет өзінің күнделігінде осы оқиға туралы былай деп жазды: 1994 жылдың 10 шілдесінде Парламенттік жеке хатшылар Дэвид Трединник және Грэм Риддик, "The Sunday Times" газетінің парламенттік сұрақтарға жауап беру үшін ақша алғанын тіркегеннен кейін отставкаға кетті. Смит айыптауларды мойындады. 1994 жылдың 25 қазанында Нил Гамильтон, сұрақтарға ақша алу ісіне байланысты реттеу және корпоративтік істер министрі лауазымынан кетті. Смиттен айырмашылығы, Гамильтон Әл-Файедтен ақша мен сыйлық алғанын жоққа шығарды және айыптаушыларын сотқа беруге уәде берді. 1994 жылдың 10 қарашасында Пергау бөгеті ісі шешілді. Тэтчер кезеңінде Ұлыбритания Малайзияға Пергау бөгетін салуға көмек ақшасын берген, бұл ыңғайлы бизнес келісімдері үшін өзара көмек ретінде жасалған. Сот сыртқы істер министрі Дуглас Хёрдтың жобаның экономикалық тиімділігі дәлелденбегендіктен, қаржыны беруге заңды құқығы болмағанын анықтады.

1995 жыл

1995 жылғы 8 ақпанда Шотландияның мемлекеттік хатшысы Аллан Стюарт автожолға қарсы наразылық жасаған адамға шұңқырмен сәлем бергеннен кейін Шотландия кеңсесінен кетті. Кейін, 1997 жылы, ол да қатынас болды деген айыптаулардан кейін депутаттық лауазымынан кетті. 1995 жылғы 6 наурызда Роберт Хьюз азаматтардың құқықтарына жауапты министр лауазымынан кейін, зорлық-зомбылық көрген қарым-қатынастан көмек сұраған округтік қызметкерімен болған қатынасын мойындап, қызметтен кетті. Хьюз қатынасы жексұрын газетте жарияланады деп ойлағанда, бұл істі мойындап, қызметтен кетті. 1995 жылғы 9 сәуірде Ричард Спринг "News of the World" газетінің хабарлауынша, танысы мен оның әйелімен "үш адамның бір төсекте" болғандығын көрсеткеннен кейін Парламенттік жеке хатшы лауазымынан кетті. Спрингтің сол кезде үйленбегені газеттің оның жеке өміріне артық араласуына қатысты айыптауларға әкелді. Айткен барлық айыптауларды жоққа шығарды және "ақиқаттың қарапайым қылышы мен британдық әділ ойынның берік қалқанымен" "The Guardian" және "World in Action" (Granada Television) телебағдарламасының өндірушілеріне қарсы сот процесін жүргіземін деп уәде берді. Сот процесінің басында ол ант бергенде жалған куәлік бергені анықталды, содан кейін ол (Мейджор үкіметі құлағаннан кейін) жалған куәлік бергені үшін сотталды және түрмеге жазаланды.

1996 жыл

1996 жылы "Дауыс үшін үйлер" скандалын ұзақ уақыт бойы тергеу барысында консерваторлар бақылауындағы Вестминстер қалалық кеңесінің ауданнан тұрғын үйсіз азаматтарды шығарып, олардың орнына консерваторларға дауыс беретін адамдарды қоныстандырудың ресми емес саясатын жүргізгені анықталды. 2 маусымда 1996 жылы Род Ричардс әйелінен басқа біреумен болған қарым-қатынасы "News of the World" газетінде жарияланғаннан кейін Уэльс кеңсесінің министрі лауазымынан кетті. Ричардс өзінің дінге берілген Уэльс сайлау округінде "Негіздерге қайта оралу" науқанының жақтаушысы болған. 1996 жылдың соңында депутат және қазынашы Дэвид Уиллетс 1996 жылғы парламенттік тергеуге араласқаны үшін парламенттік омбудсменнен жаза алды.

1997 жыл

1997 жылдың 5 қаңтарында «News of the World» газеті консерватор партиясының депутаты Джерри Хейздің жас ер адаммен некеден тыс қарым-қатынаста болғанын жариялады. Бұл қарым-қатынас 1991 жылы басталған, сол кезде жігіт 18 жаста болған (сол уақытта бір жынысты адамдар арасындағы жыныстық қатынасқа рұқсат етілген жас 21 еді). 1997 жылы Пирс Мерчант депутатының Сохо түнгі клубының қызметкерімен қарым-қатынасы болғаны белгілі болды және ол парламенттік зерттеушімен тағы бір қарым-қатынас жасағаны анықталғаннан кейін отставкаға кетуге мәжбүр болды.

Кейінгі ашылулар

Джон Мейджор 1997 жылғы жалпы сайлауда жеңіліп, одан кейін премьер-министр және Консервативтік партия төрағасы лауазымынан қанағаттанды. Бірнеше жыл өткен соң, ол 1980-ші жылдары консервативтік партиядан депутат Эдвина Кьюримен төрт жылға созылған некеден тыс қатынаста болғаны белгілі болды. Бұл қарым-қатынас екеуі де парламент депутаты болған кезде басталып, Мейджор премьер-министр болғанға дейін аяқталған. Кьюри 2002 жылы жарық көрген күнделігінде осы роман туралы айтып, "Негіздерге оралу" науқанын "жалғандыққа толы" деп бағалады. 2017 жылы Мейджор бұл ұранды қалың жұртты жаңылыстыруға болатын сөздердің мысалы деп атап, "[Ол] өте пайдалы әлеуметтік саясатты бұрмалап, адамдарды мүлдем басқа бір мәселе туралы ойландырды" деді.

Танымал мәдениетте

Осыдан бері бұл тіркес Ұлыбританиялық саяси комментаторлар тарапынан саяси партия басшысының қанағаттандырмайтын қайта жаңарту әрекеттерін, олардың қатысқан даулары мен жанжалдарынан кейін, сипаттау үшін қолданылып келеді. Бұл тіркес Viz журналындағы Baxter Basics комиксінде пародияланды.