Кіріспе
Қытайдың бұрынғы мемлекеттік агенттігі – Қытай теңіз кеден қызметі. Ол 1854 жылы құрылғаннан бастап 1949 жылы Тайваньдағы Қытай Республикасында және Қытай Халық Республикасындағы қызметтерге бөлінгенге дейін Қытайдың мемлекеттік салық жинау агенттігі және ақпараттық қызмет болып жұмыс істеді. 1854 жылы құрылғаннан бастап 1911 жылы Цинь әулетінің құлауына дейін бұл агенттік Императорлық теңіз кеден қызметі деп аталатын.
The Chinese Maritime Customs Service was a Chinese governmental tax collection agency and information service from its founding in 1854 until it split in 1949 into services operating in the Republic of China on Taiwan, and in the People's Republic of China. From its foundation in 1854 until the collapse of the Qing dynasty in 1911, the agency was known as the Imperial Maritime Customs Service.
Тарих
1757 жылдан бастап 1842 жылы Қытай және Ұлыбритания үкіметтері Нанкин шартын қол қойғанға дейін Қытайдағы барлық сыртқы сауда Кантон жүйесі арқылы жүзеге асырылды, бұл монополия Оңтүстік Қытайдың Кантон (қазіргі Гуанчжоу) портында шоғырланған. Шарт монополияны жойып, Шанхай, Амой (Сямынь), Нинпо (Нингбо) және Фучжоу (Фучжоу) порттарын халықаралық саудаға ашты, соның салдарынан осы қосымша порттарда кедендік баждарды жинау үшін жаңа механизм қажет болды. Бірінші Қытай-Жапон соғысы (1894-1895) және Қытайдағы шетелдік концессиялардың көбеюі шетелдік державалардың Кедендік қызметтегі ұлттық өкілдік мәселесі бойынша қақтығыстарына әкелді. Ұлыбритания мен Ресейдің Императорлық теңіз кеден қызметіне жұмысқа алынған британдық немесе орыс қызметкерлерінің саны туралы даулары болды, тарихшы Матзузато осыны Ұлы Ойынмен байланыстырады.
Ұйым
Қытайдың орталық үкіметі бақылауында болғанымен, қызмет тарихының көп бөлігінде жоғары лауазымдарда шетелдіктер жұмыс істеді. 1854 жылы Шанхайдағы шетелдік консулдар Тайпин көтерілісі кезінде Қытай билігінің жинауға шамасы келмеген теңіз саудасы салығын жинау үшін оны құрды. Оның міндеттері тез арада ішкі кедендік басқару, пошта басқару, порттар мен су жолдарының басқаруы, ауа райы туралы ақпарат беру және контрабандаға қарсы күрес сияқты салаларды қамтыды. Ол Қытай жағалауын және Янцзы өзенін картаға түсіріп, жарықтандырып, күзетті. Қызмет сондай-ақ несие келіссөздерін жүргізіп, валюта реформасын және қаржы-экономикалық басқаруды атқарды. Ол ай сайынғы сауда туралы мәліметтерді, навигацияға көмектесетін материалдарды және ауа райы мен медициналық мәселелер туралы есептерді жариялады. Бұған қоса, Қытайды жиырмадан астам әлемдік көрмеге қатыстырып, білім беру мекемелерін басқарды және дипломатиялық шаралар жүргізді. Кеден қызметінің шетелдік қызметкерлерінің көп бөлігі британдықтардан тұрды, бірақ неміс, АҚШ, француз және кейіннен жапон қызметкерлері де көп болды. Қытай азаматтарының жоғары лауазымдарға тағайындалуы 1929 жылы басталды. Жұмыс істеген жиырма жылдың ішінде жүйе Пекин үкіметінің қолжетімді кірісінің шамамен үштен бір бөлігін жинады. Сонымен қатар, халықаралық сауда реттелгендіктен және болжамды болғандықтан, сыртқы сауда қарқынды дамыды. Шетелдік үкіметтер Қытайға берген несиелерін қайтару үшін кіріс жинау механизмі болғандықтан пайда тапты. 1900 жылға қарай Қытайдағы қырық негізгі кеден үйінде және көптеген қосалқы станцияларда 20 000 адам жұмыс істеді.
Бас инспекторлар және белгілі офицерлер
Агенттіктің алғашқы бас инспекторы (IG) Хорацио Нельсон Лей 1863 жылы Императорлық сараймен туындаған даудың нәтижесінде қызметтен босатылды. Оның орнына, 1911 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет еткен, ең танымал IG – сэр Роберт Харт тағайындалды. Харт Қызметтің дамуын және оның толыққанды қызметін қадағалады. Оның көптеген еңбектерінің ішінде халықаралық құқық, ғылым, әлемдік тарих және ағымдағы оқиғалар бойынша көптеген аудармалар жасаған «Тонгвен Гуан» немесе Біріктірілген Оқу мектебін құру; пошта қызметі; және Солтүстік флотты құру болды. Харт Шанхайдағы Теңіз қызметінде Қытайдың орталық статистикалық кеңсесін және Статистикалық хатшылықты (1873–1950) құрды, ал Боксерлік көтерілістен кейін Қызметке білімді қытай қызметкерлерін даярлау үшін Кеден колледжін ашты. Харттан кейін сэр Фрэнсис Аглен (1869–1932) және одан соң, 1929 жылдан 1943 жылға дейін қызмет еткен оның жүрегі туысқан сэр Фредерик Мейз (1871–1959) тағайындалды. 1950 жылдың қаңтар айында соңғы шетелдік бас инспектор, америкалық Лестер Нокс Литтл отставкаға шықты, ал Қызметтің жауапкершілігі Қытай Халық Республикасының Кеден бас басқармасы мен Тайваньдағы Қытай Республикасының Кеден бас басқармасы арасында бөлінді. Бұл 1854 жылдан 1950 жылға дейін біртұтас ұйым ретінде үздіксіз жұмыс істеген Қытай үкіметінің жалғыз бюрократиялық мекемесі болды. Қытай кеденінде жұмыс істеген көптеген белгілі тұлғалардың арасында ботаник Августин Генри, Уилард Стрейт, норвег Йохан Вильгельм Норманн Мунте, 1915 жылдан бастап алғашқы аға өзен инспекторы болған және оның құрметіне «Плант ескерткіші» орнатылған Сэмюэл Корнелл Плант; Г. Р. Г. Ворчестер (1890–1969), 1914 жылдан 1948 жылға дейін өзен инспекторы және Янцзы өзені туралы жеті жарияланған кітаптың авторы; романдар мен журналистер Бертрам Ленокс Симпсон (Путнам Уиль) және Дж. О. П. Блэнд; және тарихшы Г. Б. Морс болды. Кеденге бекітілген медициналық қызметкерлердің қатарында Пекиндегі Джон Дадджен, Ньючвангтегі Джеймс Уотсон және Такоу мен Амойдегі Патрик Мэнсон болды. Гонконгтық қытай кәсіпкері және саяси қайраткері Роберт Хотунг екі жыл (1878–1880) Кеден кеңсесінде қызметкер болып жұмыс істеді. Қызметтен көптеген ертедегі синологтар шықты, олардың ішінде лингвист Томас Фрэнсис Уэйд, Эдвард Чарльз Боура және Чарльз Генри Брюит Тейлор болды.
Бас инспекторлар, толық және қызметте
#Қызмет мерзімінің басталуыҚызмет мерзімінің аяқталуы1Хорацио Нельсон Лей12 шілде 185415 қараша 18632Сэр Роберт Харт15 қараша 186320 қыркүйек 1911–Сэр Роберт Бредон20 сәуір 190817 маусым 1910–Сэр Фрэнсис Аглен17 маусым 191025 қазан 1911325 қазан 191131 қаңтар 1927–А. Х. Ф. Эдвардс31 қаңтар 192731 желтоқсан 19284 Сэр Фредерик Мейз8 қаңтар 192931 мамыр 1943–C. Х. Б. Джоли8 желтоқсан 19411 наурыз 1943–Кисимото Хирокичи8 желтоқсан 194115 тамыз 19455Лестер Нокс Литтл1 маусым 1943қаңтар 1950
Кедендік қызметтегі өмір
Тіпті жоғары деңгейдегі "ішкі қызметкерлер" де ХІХ ғасырда қиындықтарға тап болды, өйткені олардың жалақысының құны күмістің бағасына байланысты өзгерді, ал Харт зейнетақының орнына әр жеті жыл сайын келіскен қосымша бір жылдық жалақы әрқашан зейнеткерлікке жеткілікті ақша жинауға мүмкіндік бермеді. Отбасылық сапар шығындары олардың өзінде болды, сондықтан әркім де алғашқы жеті жылдан кейін жартылай жалақымен екі жылдық шетелдік демалысын, содан кейін әр он жыл сайын алуға батылмады. Олар Қытайдағы өмірдің барлық қауіп-қатерлеріне – аурулар мен азаматтық тәртіпсіздіктерге, балаларының білімін қамтамасыз етудегі қиындықтарға тап болды, бұл көбінесе отбасының бөлінуіне әкелді, бірақ бұл жағдайды күшті корпоративтік рухпен толықтыра алды. Достардың байланысы хаттар арқылы, көбінесе олардың әйелдерінің күшімен, қызметтік орны ауысқан сайын сақталды. Сэр Роберт Харт кейде жаны ашыр басшы болды, бірақ ол тиімділік пен адалдықтың жоғары стандарттарын талап етті, ал комиссардың ең жоғары дәрежесіне ұмтылушылар үшін жазбаша және ауызша қытай тілін толық меңгеру қажет болды. Оның ең жас жігіттері Пекинде бір жыл немесе одан да көп уақыт қытай тілін оның жетекшілігімен оқыды, бұл оған олардың дағдарыстық жағдайларда жылдам және тиімді әрекет етуге қабілеттіліктерін бағалауға мүмкіндік берді, осы жағдайларда оған қайта хабарласу қажет болмады. Ынталандырулардың ішінде қысқа жұмыс күні де болды, бұл оларға кешкі уақытта жаттығулар жасауға, әлеуметтік желілерде болуға, жарыстарға қатысуға, теннис ойнауға, әуесқойлық драмалық немесе музыкалық қойылымдарға қатысуға және кейіннен "күлкілі ойындар" немесе музыкалық үзілістер болатын кешкі асқа қатысуға мүмкіндік берді.