Кіріспе

Польшадағы ортағасырлық Силезия герцогтығы (Księstwo śląskie, Herzogtum Schlesien) астанасы Вроцлав қаласында орналасқан, Польшаның тарихи Силезия аймағындағы ортағасырлық герцогтік болды. 1138 жылы Пьяст әулеті билігінде құрылғаннан кейін көп ұзамай, ол түрлі Силезия герцогтықтарына бөлінді. 1327 жылы қалған Вроцлав герцогтығы және Силезиялық Пьясттар басқарған көптеген басқа герцогтықтар Силезия герцогтықтары ретінде Богемия Корольдығына қарады. Польшаның Казимир III Ұлы патшасы 1335 жылғы Тренчин шартында Силезияға деген құқықтарынан бас тартқан кезде бұл процесс аяқталды.

География

Ол құрылған кезде Силезия жерлері Одер өзенінің жоғарғы және орта ағысын қамтыды. Оңтүстікте Судет таулары Моравия қақпасына дейін созылып, Богемия жерлерімен, оның ішінде Клодзко аймағы және Моравиямен шекара құрады. Бір ғасырдан астам күрес салдарынан, 1137 жылы Богемия герцогы Собеслав I-мен жасалған келісіммен шекара белгіленді. Батысында Төменгі Силезия Германияның Лузатия маркасымен (кейіннен Төменгі Лузатия) және Баутцен маңындағы бұрынғы Милцени жерлерімен (кейіннен Жоғарғы Лузатия) шектесетін. Шекара Бобр және Квиса өзендері арқылы өтті. Силезия солтүстікте Ұлы Польшаның поляк провинцияларымен, ал шығыста Кіші Польшаның Сеньорат провинциясымен шектелді, оларды Пшемша және Бела өзендері бөліп тұрды. Келесі онжылдықтарда шекаралар шамалы өзгерді: кем дегенде, 1163 жылы Уласлав II-нің ұлдары үшін герцогтік қайта құрылғанда (төменде қараңыз), ол Кросноның солтүстік-батысындағы Любуш аймағын да қамтыды, ол Ұлы Польшаның батыс бекінісі болды және 1248 жылы Бранденбург маркграфтарына өтті. 1177 жылы поляк жоғары князі Казимир II Әділ Жоғарғы Силезияға, князь Миешко IV Тенглефуттың пайдасына Байтом, Ошвичим, Затор, Сиверж және Пшчина сияқты бұрынғы Кіші Польша кастеланияларын қосты. 1335 жылғы Тренчин шарты бойынша Силезия толығымен Богемияның вассалдық иелігіне айналғаннан кейін, бұл иеліктер – Битом мен Пшчинадан басқа – Польша коронасына қайта оралды.

Тарих

Силезия провинциясы (dzielnica śląska) ретінде герцогтік Болеслав III Кривоустыйдың өсиеттеріне сәйкес ортағасырлық Польшада құрылған бес негізгі провинцияның бірі болды. 1138–1146 жылдардағы өсиет бойынша оны Польшаның аға герцогы немесе жоғарғы герцог, Болеславтың тұңғыш ұлы Владыслав II, сонымен қатар Краков герцогтігін де ұстады. Алайда, өсиет Владыслав пен оған қарсы одақтасқан жас ағалары арасындағы мұрагерлік қақтығыстың алдын алмады. 1146 жылы бүкіл Корольдікке билікке таласқаннан кейін, ол аға герцог мәртебесін жоғалтты, Гнезно архиепископы Якуб зе Жнина оны қауымнан шығарды және Киелі Рим империясына қашты. Герцогтік сол кезде оның туған інісі, жоғарғы герцог Болеслав IV Керуштің бақылауында болды. 1157 жылы Ұлы Польшаға жорық жасап, Болеслав IV-ті Силезияны беруге мәжбүр еткен император Фредерик I Барбароссаның қолдауымен Владыславтың ұлдары 1163 жылы герцогтікке оралды. Олар Ұлы герцог Болеслав IV-нің қысымында болған кезде, 1172 жылы араларындағы шиеленіс ашық қақтығысқа ұласқанша Вроцлавта бірлесіп билік жүргізді. Нәтижесінде ағалар герцогтікті өз ара бөлісті; келесі ғасырларда көптеген Силезия герцогтіктерінің құрылуына әкелген көптеген бөлінулердің біріншісі: Владыславтың үлкен ұлы Болеслав I Биік, Вроцлавты резиденциясы ретінде Төменгі Силезияны алды; сондықтан оның иеліктері кейде Вроцлав герцогтігі деп аталады. Екінші ұлы Миешко I Таңбай, Жоғарғы Силезияда әлдеқайда аз жер алды және Рациборц қаласында тұрып қалды; бұл Рациборц герцогтігінің құрылуына әкелді. Оның қолайсыз жағдайына байланысты поляк билеушісі Казимир II 1177 жылы оған Кіші Польшаның басқа да аумақтарын берді. Болеславтың үлкен ұлы Ярослав өзінің мұрасынан қорқып, оның әкесі оған Ополе маңындағы жерді берді, бұл алғаш рет Ополе герцогтігін құрды. Ярослав діни мансапқа дайындалып, бойдақ өмір сүруге бел буды. Сол сияқты Болеслав пен Миешконың кіші інісі Конрад Шпиндлешанкс, кәмелетке толғанда өз құқықтарын талап етті және 1177 жылы Глоговтың маңындағы Төменгі Силезия жерлерін алды; бұл Глогов герцогтігінің алғашқы құрылуына әкелді. Алайда Болеслав I өзінің кіші ағасы мен ұлынан да ұзақ өмір сүрді, және екі аумақ та 1190 және 1201 жылдары оған қайта келді. Сол жылы Болеслав I қайтыс болды және оның орнына жалғыз аман қалған ұлы Генрих I Бородатый болды, ол көп ұзамай өзінің Пиаст туыстарымен, сондай-ақ неміс көршілерімен қақтығысқа түсті. 1202 жылы оған өзінің ағасы Миешко I-нің басып кіруіне тап болуға тура келді, ол 1172 жылғы бөліске әлі де қанағаттанбаған, марқұм Ярославтың Ополе аумағын қосып алды. Ополе герцогтігі Миешконың ұрпақтарының иелігінде қалды, бұл Жоғарғы Силезияның бөлінісін шешті. 1206 жылы Генрих I поляк билеушісі Владыслав III Шпиндлешанкпен келісіп, Любуш жерін Ұлы Польшаның Калис аймағына айырбастау туралы келісімге келді. Алайда бұл жоспар күшін жойды, өйткені Владыслав III ақсақалдықты жоғалтты және Любуш Веттин маркграфы Конрад II Лузатия әскерлері басып алды. Герцог Генрих солтүстік-батыс бекінісі үшін күресуге мәжбүр болды, оны 1210 жылы маркграфтың өлімінен кейін қайтарып алды. Ол Любуш қаласын 1221 жылдан бастап Тюрингияның Ландграфы Людовик IV-нің жорықтарынан қорғауға мәжбүр болды. 1230 жылы Миешко I Таңбайдың ұлы Опольский герцог Казимир I қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің кіші немерелерінің қамқоршысы болды, осылайша бүкіл Силезияны қайтадан басқарды. 1232 жылы ол Польшаның жоғарғы герцогы болды, және 1238 жылы ол қайтыс болғаннан кейін ұлы Генрих II-нің мұрагерлігін қамтамасыз ете алғандықтан, Польшаның бөлшектелуі еңсерілуі мүмкін және Болеслав III Кривоустыйдың еркі ақыры орындалады деп ойлады. 1239 жылы Генрих II Жоғарғы Силезия регенттігін өзінің туысы Майлы Миешко II пайдасына тастауға мәжбүр болды. Ол қайтадан Любуш қаласын қорғады, бұл жолы Бранденбургтің Аскан маркграфтарының күштеріне қарсы, және 1241 жылы оны екінші ұлы Миешкоға берді. Польша жерлерін Силезия Пиасттарымен біріктіру үміті 1241 жылы Польшаға моңғолдардың басып кіруімен және Генрихтің Легница шайқасында қаза табуымен аяқталды. Оның үлкен ұлы Болеслав II Шаш Болеслав V Кіші Польшаның тазасына қарсы жоғарғы герцог ретінде билік ете алмады және ол 1242 жылы інісі Миешко қайтыс болғаннан кейін Любушты қайтарып алғаннан кейін, ақыры 1248 жылы өзінің Силезиялық мұрасын кіші ағаларымен бөлісуге мәжбүр болды: Болеслав II өзі батысқа қарай Ленницада тұрып, кіші інісі Конрадпен бірге Ле...

Карталар

Келесі карталар Силезия герцогтігінің үздіксіз фрагментациялануын және жеке кіші герцогтіктердің өзгеретін шекараларын көрсетеді.

Салдары

1526 жылы Габсбургтер әулеті Богемияны мұраға алғаннан кейін, Силезия герцогтіктері 1740 жылы Пруссия королі Фредерик II Силезияға шабуыл жасағанға дейін және Бірінші Силезия соғысы кезінде оның көп бөлігін аннексиялағанға дейін Австрия Габсбургтері монархиясының бақылауына көшті. Кладско графтығы және Саксониядан қосылған Жоғарғы Лузация аймақтарымен кеңейтілген герцогтіктің басым бөлігі кейіннен Пруссияның Силезия провинциясының құрамына қайта ұйымдастырылды, ал Австрияның бақылауында қалған герцогтіктер 1742 жылы Жоғарғы және Төменгі Силезия герцогтігі ретінде жаңадан құрылды. Польшада қалған герцогтіктер 18 ғасырдағы Польшаның бөлінісі кезінде Пруссия Корольдігі (Жаңа Силезия) және Габсбургтер монархиясы (Галиция) тарапынан аннексияланды. Жоғарғы және Төменгі Силезия герцогтігі 1918 жылға дейін Цислейтаниялық Австрияның жері ретінде сақталды, содан кейін 1919 жылғы поляк-чехословак соғысынан кейін Екінші Польша Республикасы (Автономды Силезия воеводствосы) және Чехословакия (Чех Силезиясы) арасында бөлінді.