Кіріспе
Польшадағы ортағасырлық Силезия герцогтығы (Księstwo śląskie, Herzogtum Schlesien) астанасы Вроцлав қаласында орналасқан, Польшаның тарихи Силезия аймағындағы ортағасырлық герцогтік болды. 1138 жылы Пьяст әулеті билігінде құрылғаннан кейін көп ұзамай, ол түрлі Силезия герцогтықтарына бөлінді. 1327 жылы қалған Вроцлав герцогтығы және Силезиялық Пьясттар басқарған көптеген басқа герцогтықтар Силезия герцогтықтары ретінде Богемия Корольдығына қарады. Польшаның Казимир III Ұлы патшасы 1335 жылғы Тренчин шартында Силезияға деген құқықтарынан бас тартқан кезде бұл процесс аяқталды.
The Duchy of Silesia (Księstwo śląskie, Herzogtum Schlesien, ) with its capital at Wrocław was a medieval duchy located in the historic Silesian region of Poland. Soon after it was formed under the Piast dynasty in 1138, it fragmented into various Silesian duchies. In 1327, the remaining Duchy of Wrocław as well as most other duchies ruled by the Silesian Piasts passed to the Kingdom of Bohemia as Duchies of Silesia. The acquisition was completed when King Casimir III the Great of Poland renounced his rights to Silesia in the 1335 Treaty of Trentschin.
География
Ол құрылған кезде Силезия жерлері Одер өзенінің жоғарғы және орта ағысын қамтыды. Оңтүстікте Судет таулары Моравия қақпасына дейін созылып, Богемия жерлерімен, оның ішінде Клодзко аймағы және Моравиямен шекара құрады. Бір ғасырдан астам күрес салдарынан, 1137 жылы Богемия герцогы Собеслав I-мен жасалған келісіммен шекара белгіленді. Батысында Төменгі Силезия Германияның Лузатия маркасымен (кейіннен Төменгі Лузатия) және Баутцен маңындағы бұрынғы Милцени жерлерімен (кейіннен Жоғарғы Лузатия) шектесетін. Шекара Бобр және Квиса өзендері арқылы өтті. Силезия солтүстікте Ұлы Польшаның поляк провинцияларымен, ал шығыста Кіші Польшаның Сеньорат провинциясымен шектелді, оларды Пшемша және Бела өзендері бөліп тұрды. Келесі онжылдықтарда шекаралар шамалы өзгерді: кем дегенде, 1163 жылы Уласлав II-нің ұлдары үшін герцогтік қайта құрылғанда (төменде қараңыз), ол Кросноның солтүстік-батысындағы Любуш аймағын да қамтыды, ол Ұлы Польшаның батыс бекінісі болды және 1248 жылы Бранденбург маркграфтарына өтті. 1177 жылы поляк жоғары князі Казимир II Әділ Жоғарғы Силезияға, князь Миешко IV Тенглефуттың пайдасына Байтом, Ошвичим, Затор, Сиверж және Пшчина сияқты бұрынғы Кіші Польша кастеланияларын қосты. 1335 жылғы Тренчин шарты бойынша Силезия толығымен Богемияның вассалдық иелігіне айналғаннан кейін, бұл иеліктер – Битом мен Пшчинадан басқа – Польша коронасына қайта оралды.
Тарих
Силезия провинциясы (dzielnica śląska) ретінде герцогтік Болеслав III Кривоустыйдың өсиеттеріне сәйкес ортағасырлық Польшада құрылған бес негізгі провинцияның бірі болды. 1138–1146 жылдардағы өсиет бойынша оны Польшаның аға герцогы немесе жоғарғы герцог, Болеславтың тұңғыш ұлы Владыслав II, сонымен қатар Краков герцогтігін де ұстады. Алайда, өсиет Владыслав пен оған қарсы одақтасқан жас ағалары арасындағы мұрагерлік қақтығыстың алдын алмады. 1146 жылы бүкіл Корольдікке билікке таласқаннан кейін, ол аға герцог мәртебесін жоғалтты, Гнезно архиепископы Якуб зе Жнина оны қауымнан шығарды және Киелі Рим империясына қашты. Герцогтік сол кезде оның туған інісі, жоғарғы герцог Болеслав IV Керуштің бақылауында болды. 1157 жылы Ұлы Польшаға жорық жасап, Болеслав IV-ті Силезияны беруге мәжбүр еткен император Фредерик I Барбароссаның қолдауымен Владыславтың ұлдары 1163 жылы герцогтікке оралды. Олар Ұлы герцог Болеслав IV-нің қысымында болған кезде, 1172 жылы араларындағы шиеленіс ашық қақтығысқа ұласқанша Вроцлавта бірлесіп билік жүргізді. Нәтижесінде ағалар герцогтікті өз ара бөлісті; келесі ғасырларда көптеген Силезия герцогтіктерінің құрылуына әкелген көптеген бөлінулердің біріншісі: Владыславтың үлкен ұлы Болеслав I Биік, Вроцлавты резиденциясы ретінде Төменгі Силезияны алды; сондықтан оның иеліктері кейде Вроцлав герцогтігі деп аталады. Екінші ұлы Миешко I Таңбай, Жоғарғы Силезияда әлдеқайда аз жер алды және Рациборц қаласында тұрып қалды; бұл Рациборц герцогтігінің құрылуына әкелді. Оның қолайсыз жағдайына байланысты поляк билеушісі Казимир II 1177 жылы оған Кіші Польшаның басқа да аумақтарын берді. Болеславтың үлкен ұлы Ярослав өзінің мұрасынан қорқып, оның әкесі оған Ополе маңындағы жерді берді, бұл алғаш рет Ополе герцогтігін құрды. Ярослав діни мансапқа дайындалып, бойдақ өмір сүруге бел буды. Сол сияқты Болеслав пен Миешконың кіші інісі Конрад Шпиндлешанкс, кәмелетке толғанда өз құқықтарын талап етті және 1177 жылы Глоговтың маңындағы Төменгі Силезия жерлерін алды; бұл Глогов герцогтігінің алғашқы құрылуына әкелді. Алайда Болеслав I өзінің кіші ағасы мен ұлынан да ұзақ өмір сүрді, және екі аумақ та 1190 және 1201 жылдары оған қайта келді. Сол жылы Болеслав I қайтыс болды және оның орнына жалғыз аман қалған ұлы Генрих I Бородатый болды, ол көп ұзамай өзінің Пиаст туыстарымен, сондай-ақ неміс көршілерімен қақтығысқа түсті. 1202 жылы оған өзінің ағасы Миешко I-нің басып кіруіне тап болуға тура келді, ол 1172 жылғы бөліске әлі де қанағаттанбаған, марқұм Ярославтың Ополе аумағын қосып алды. Ополе герцогтігі Миешконың ұрпақтарының иелігінде қалды, бұл Жоғарғы Силезияның бөлінісін шешті. 1206 жылы Генрих I поляк билеушісі Владыслав III Шпиндлешанкпен келісіп, Любуш жерін Ұлы Польшаның Калис аймағына айырбастау туралы келісімге келді. Алайда бұл жоспар күшін жойды, өйткені Владыслав III ақсақалдықты жоғалтты және Любуш Веттин маркграфы Конрад II Лузатия әскерлері басып алды. Герцог Генрих солтүстік-батыс бекінісі үшін күресуге мәжбүр болды, оны 1210 жылы маркграфтың өлімінен кейін қайтарып алды. Ол Любуш қаласын 1221 жылдан бастап Тюрингияның Ландграфы Людовик IV-нің жорықтарынан қорғауға мәжбүр болды. 1230 жылы Миешко I Таңбайдың ұлы Опольский герцог Казимир I қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің кіші немерелерінің қамқоршысы болды, осылайша бүкіл Силезияны қайтадан басқарды. 1232 жылы ол Польшаның жоғарғы герцогы болды, және 1238 жылы ол қайтыс болғаннан кейін ұлы Генрих II-нің мұрагерлігін қамтамасыз ете алғандықтан, Польшаның бөлшектелуі еңсерілуі мүмкін және Болеслав III Кривоустыйдың еркі ақыры орындалады деп ойлады. 1239 жылы Генрих II Жоғарғы Силезия регенттігін өзінің туысы Майлы Миешко II пайдасына тастауға мәжбүр болды. Ол қайтадан Любуш қаласын қорғады, бұл жолы Бранденбургтің Аскан маркграфтарының күштеріне қарсы, және 1241 жылы оны екінші ұлы Миешкоға берді. Польша жерлерін Силезия Пиасттарымен біріктіру үміті 1241 жылы Польшаға моңғолдардың басып кіруімен және Генрихтің Легница шайқасында қаза табуымен аяқталды. Оның үлкен ұлы Болеслав II Шаш Болеслав V Кіші Польшаның тазасына қарсы жоғарғы герцог ретінде билік ете алмады және ол 1242 жылы інісі Миешко қайтыс болғаннан кейін Любушты қайтарып алғаннан кейін, ақыры 1248 жылы өзінің Силезиялық мұрасын кіші ағаларымен бөлісуге мәжбүр болды: Болеслав II өзі батысқа қарай Ленницада тұрып, кіші інісі Конрадпен бірге Ле...
Władysław's eldest son, Bolesław I the Tall, received Lower Silesia with Wrocław as his residence; therefore his estates are sometimes already referred to as Duchy of Wrocław. The second son, Mieszko I Tanglefoot, received a far smaller part in Upper Silesia and took his residence at Racibórz; this resulted in the creation of the Duchy of Racibórz. In view of his disadvantage, the Polish High Duke Casimir II the Just ceded him further Lesser Polish territories in 1177 (see above). After a revolt by Bolesław's eldest son, Jarosław, who feared for his heritage, his father ceded him a strip of land around Opole, for the first time creating the Duchy of Opole. In turn Jarosław had to prepare for an ecclesiastical career and remain celibate. Likewise Bolesław's and Mieszko's youngest brother, Konrad Spindleshanks, when he came of age claimed his rights and about 1177 received the Lower Silesian lands around Głogów; leading to the first creation of the Duchy of Głogów. However, Bolesław I outlived both his youngest brother and his son, and both territories fell back to him in 1190 and 1201 resp. Bolesław I died in the same year and was succeeded by his only surviving son Henry I the Bearded, who soon entered into conflict with his Piast relatives as well as with his German neighbours. In 1202 he had to face the invasion of his uncle Mieszko I, who, still dissatisfied with the 1172 partition, annexed the Opole territory of late Jarosław. The Duchy of Opole remained with the estates of Mieszko's descendants, whereby the secession of Upper Silesia was conclusive. In 1206 Henry I came to an agreement with the Polish High Duke Władysław III Spindleshanks to swap Lubusz Land for the Greater Polish Kalisz region. The plan however was foiled, when Władysław III lost the seniorate and furthermore Lubusz was occupied by the troops of the Wettin margrave Conrad II of Lusatia. Duke Henry had to struggle for his northwestern outpost, which he regained upon the margrave's death in 1210. He had to defend Lubusz once more against the campaigns of Landgrave Louis IV of Thuringia from 1221. Upon the death of his cousin Duke Casimir I of Opole, son of Mieszko I Tanglefoot, in 1230, he acted as guardian of his minor nephews, thereby once again ruling over whole Silesia. In 1232 he became High Duke of Poland, and as he was able to secure the succession of his son Henry II the Pious upon his death in 1238, it seemed that the Polish fragmentation could be overcome and the will of Bolesław III Krzywousty would finally be fulfilled. Henry II in 1239 had to resign the regency of Upper Silesia in favour of his cousin Mieszko II the Fat. He anew defended Lubusz, this time against the forces of the Ascanian margraves of Brandenburg, and in 1241 granted it to his second son Mieszko. The hopes for a re unification of the Polish lands under the Silesian Piasts ended with the Mongol invasion of Poland and Henry's death at the 1241 Battle of Legnica. His eldest son Bolesław II the Bald could not prevail as High Duke against Bolesław V the Chaste of Lesser Poland and, after he regained Lubusz upon the death of his brother Mieszko in 1242, finally had to divide his Silesian heritage with his younger brothers in 1248:
Bolesław II himself took his residence in the west at Legnica, thereby establishing the Duchy of Legnica together with his youngest brother Konrad. Soon after he sold Lubusz to the Brandenburg margraves, who finally gained a foothold beyond the Oder to establish the Neumark region. In 1251 Konrad, actually elected Bishop of Passau, forced Bolesław to cede the Duchy of Głogów to him. The residence of Wrocław fell to his younger brothers Henry III the White and Władysław, thereby establishing the Duchy of Wrocław proper. The subdivision of the Silesian duchies increased over the following generations and accompanied the fragmentation of Poland. Henry's III son Henry IV Probus upon the death of his uncle Władysław in 1270 ruled at Wrocław and in 1288 even became High Duke of Poland, until the male line became extinct with his death in 1290. He was succeeded by his cousin Duke Henry V the Fat, son of Henry's III brother Bolesław II, who once again re united the duchies of Wrocław and Legnica under his personal rule. Nevertheless, upon his death in 1296, his heritage was again partitioned among his sons. The second, Duke Henry VI the Good, in order to ward off claims raised by his elder brother Duke Bolesław III the Generous of Legnica, in 1327 signed an inheritance treaty with King John of Bohemia, like most of the Silesian duchies had been vassalized by the Kingdom of Bohemia in the early 14th century. As the Polish king Casimir III in the 1335 Treaty of Trentschin had renounced Silesia, Henry's VI duchy passed without opposition to the Bohemian kingdom when he died without male heirs three months later. Silesia was incorporated into the Lands of the Bohemian Crown, after King Casimir III had acknowledged the acquisition by the 1348 Treaty of Namslau with King Charles IV — except for the Upper Silesian duchies of Oświęcim and Zator, which in the 16th century were integrated in the Polish Kraków Voivodeship, as well as the Duchy of Siewierz, that was purchased by the Archbishop of Kraków in 1443.
Карталар
Келесі карталар Силезия герцогтігінің үздіксіз фрагментациялануын және жеке кіші герцогтіктердің өзгеретін шекараларын көрсетеді.
Салдары
1526 жылы Габсбургтер әулеті Богемияны мұраға алғаннан кейін, Силезия герцогтіктері 1740 жылы Пруссия королі Фредерик II Силезияға шабуыл жасағанға дейін және Бірінші Силезия соғысы кезінде оның көп бөлігін аннексиялағанға дейін Австрия Габсбургтері монархиясының бақылауына көшті. Кладско графтығы және Саксониядан қосылған Жоғарғы Лузация аймақтарымен кеңейтілген герцогтіктің басым бөлігі кейіннен Пруссияның Силезия провинциясының құрамына қайта ұйымдастырылды, ал Австрияның бақылауында қалған герцогтіктер 1742 жылы Жоғарғы және Төменгі Силезия герцогтігі ретінде жаңадан құрылды. Польшада қалған герцогтіктер 18 ғасырдағы Польшаның бөлінісі кезінде Пруссия Корольдігі (Жаңа Силезия) және Габсбургтер монархиясы (Галиция) тарапынан аннексияланды. Жоғарғы және Төменгі Силезия герцогтігі 1918 жылға дейін Цислейтаниялық Австрияның жері ретінде сақталды, содан кейін 1919 жылғы поляк-чехословак соғысынан кейін Екінші Польша Республикасы (Автономды Силезия воеводствосы) және Чехословакия (Чех Силезиясы) арасында бөлінді.