Кіріспе

Француз композиторы (1867–1950)

Шарль Луи Эжен Кёхлин (27 қараша 1867 – 31 желтоқсан 1950), көбінесе Шарль Кёхлин деп аталатын француз композиторы, педагог және музыка зерттеушісі. Оның ең белгілі туындыларының бірі – Пьер Лотидің «Исфаханға қарай» романы негізінде жазылған «Les Heures persanes» фортепиано пьесалары жинағы және «The Seven Stars Symphony» – әр бөлімі сол кезде танымал болған әртүрлі киножұлдыздарына (барлығы осы заманның нəсілдік киножұлдыздары) арналған 7 бөлімнен тұратын симфония. Ол өмірі бойы саяси радикал болды және ортағасырлық музыка, Рудярд Киплингтің «Жұңғал кітабы», Иоганн Себастьян Бах, киножұлдыздары (әсіресе Лилиан Харви мен Джинджер Роджерс), саяхаттау, стереоскопиялық фотосурет және социализм сияқты сан алуан нәрселерге құштарлық танытты. Ол бірде былай деді: «Суретшіге әлемнен қашу үшін емес, оған қарап, өзінің кім екенін сезіне алатын орын ретінде піл сүйегінен жасалған мұнара қажет. Бұл мұнара – суретші үшін әлемге шуақ шашыратын маяқтай».

Өмір және мансап

Шарль Коехлин Парижде дүниеге келіп, Шарль Луи Эжен Коехлин деп крещениеден өтті. Ол үлкен отбасының кенже баласы еді. Анасының туған-туыстары Эльзастан шыққан және ол сол өңірмен байланысты болды; анасының әкесі белгілі қайырымдастықшы және тоқыма өндіруші Жан Доллфус еді, Коехлин оның қалыптасқан әлеуметтік сезімталдығын мұра етті. Әкесі 14 жасында қайтыс болды. Ол ерте жасынан музыкаға қызығушылық танытса да, отбасысы оның инженер болуын қалады. 1887 жылы École Polytechnique-ге түсті, бірақ келесі жылы туберкулез диагнозы қойылып, Алжирде алты ай емделуге мәжбүр болды. Ол École-дегі бірінші курсын қайтадан оқып, орташа бағамен бітірді. Отбасымен тартысқаннан кейін және Шарль Эдуард Лефеврден жеке сабақ алғаннан соң, 1890 жылы Париж консерваториясына түсіп, алдымен Антуан Таудодан гармонияны оқыды. 1892 жылы Жюль Массенеден композиция, Андре Гедальжден фуга мен контрапункт, ал Луи Бурго Дюкодрайден музыка тарихын оқыды. Оның құрбыларының арасында Жорж Энеску, Эрнест Ле Гранд, Рейнальдо Хан, Макс д’Оллон, Анри Рабо және Флорент Шмит болды. 1896 жылдан бастап ол Габриэль Форенің шәкірті болды, Морис Равел және Жан Роджер Дюкасспен бірге. Форе Коехлинге үлкен әсер етті, ол алғашқы Форенің өмірбаянын (1927) жазды, ол әлі де жиі сілтеме жасалады. 1898 жылы алғыс айтқан Коехлин Форенің «Пеллеас және Мелисанда» сюитасын оркестрледі, ал 1900 жылы Фореге «Прометей» атты үлкен ашық аспан астындағы драманы қоюға көмектесті. Бітіргеннен кейін Коехлин еркін композитор және мұғалім болды. 1903 жылы Сюзанна Пьеррардқа үйленді. Олардың бес баласы болды. Ұлдары Ив кейін Пол Лангевиннің немересі Ноэмиге үйленді. 1921 жылдан бастап ол Калифорнияда тұратын бұрынғы студенті Кэтрин Мерфи Урнермен үнемі хат алмасып тұрды. 1909 жылы ол «Хроника искусств» журналында сыншы болып жұмыс істеді, ал 1910 жылы Равелмен бірге «Тәуелсіз музыкалық қоғамды» құрды, оның қызметімен тығыз байланысты болды. 1930 жылдардың басында құрылғаннан бастап өліміне дейін ол Халықаралық қазіргі заманғы музыка қоғамын ынталы түрде қолдады, ақырында оның француз бөлімінің президенті болды. 1937 жылдан бастап ол Fédération Musicale Populaire президенті болып сайланды. Бастапқыда ол уақытын Париж бен Виллер-сюр-Мердегі және Лазур жағажайындағы шалғайдағы үйлерде өткізді, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін оның жағдайы нашарлады; ол үйлерінің бірін сатуға мәжбүр болды және 1915 жылы лекция оқушы және мұғалім болып жұмыс істеді. Жастар композиторларын және жаңа стильдерді үнемі қолдағандықтан, ол көптеген институттарда емтихан тапсырғанмен, өзі үшін тұрақты оқытушылық лауазымға ие бола алмады (мысалы, Брюссель, Реймс және Марсель консерваторияларында). 1926 жылы Париж консерваториясында контрапункт пен фуга профессоры болуға үміткерлікке түскенде 20 дауысқа қарсы 2 дауыспен қабылданбады (дауыс бергендер Альберт Руссель мен Морис Эммануэль болды), бірақ 1935 жылдан 1939 жылға дейін Париждің Schola Cantorum-да фуга мен модальді полифонияны оқытуға рұқсат алды. Ол лекция оқуға және сабақ беруге төрт рет АҚШ-қа барды: 1918–19, 1928, 1929 және 1937 жылдары. Екінші және үшінші сапарларында ол Кэтрин Мерфи Урнердің ұйымдастыруымен Калифорния университетінде, Берклиде оқытты, ол содан кейін 1933 жылға дейін онымен бірге тұрды. 1929 жылы оның симфониялық поэмасы «La Joie païenne» композиция бойынша Голливуд кубогы сыйлығын жеңіп алды және Юджин Гуссенс жетекшілігімен онда орындалды. Дегенмен, Коехлин оркестрлік партияларды дайындау үшін өзі төлеуге мәжбүр болды, ал 1930 жылдары ол өзінің жинаған ақшасының көп бөлігін оркестрлік шығармаларының кейбіреулерін ұйымдастыруға жұмсады. Бірақ 1940 жылдары Бельгия радиосының музыка бөлімі оның ісін қолға алып, маңызды партитуралардың бірнеше премьерасын, соның ішінде «Жануарлар кітабы» циклінің толық орындалуын эфирге шығарды. Ол 83 жасында Вар облысының Ле-Канадель қаласындағы шалғайдағы үйінде қайтыс болды және оның денесі сол жерде жерленген. Оның қағаздарының бір бөлігі Кэтрин Урмердің күйеуі Чарльз Роллинс Шатто сыйлаған Берклидегі Калифорния университетінің кітапханасында сақталады. 1940 жылы француз үкіметі оған «Құрмет легионының кавалері» орденін беруді ұсынды, бірақ ол одан бас тартты.

Музыка

Кехлин өте жемісті болды, төмендегі жұмыс тізімі (бұл толық емес) көрсетеді. Ол шабыт алуда өте эклектикалық болды (табиғат, құпия Шығыс, француз халық әндері, Бахтың хоралы, эллиндік мәдениет, астрономия, Голливуд фильмдері және т.б.) және музыкалық техника жағынан да сан алуандылықты ұнатты, бірақ оның тілінің көркемдік өзегі замандастарынан ерекше болды. Карьерасының басында ол оркестрлік сүйемелдеумен әндерге назар аударды, олардың көпшілігі оның өмірінде көзделгендей орындалмады. 2006 жылы таңдалған жазбасы (Hänssler Classic CD93.159) оның Дебюссиден гөрі Берлиоз бен Фореге жақын, жеке импрессионизмнің шебері болғанын көрсетеді. Содан кейін ол симфониялық поэмаларға, камералық және аспаптық шығармаларға көңіл бөлді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін симфониялық поэма мен үлкен оркестрге деген адалдығы, неоклассицизм мен шағын ансамбльдер басым болған кезде, оның шығармаларын орындау мен қабылдауды қиындатқан болуы мүмкін. Оның шығармалары арасында Рудьярд Киплингтің "Жуңғар кітабы" деп аталатын төрт симфониялық поэма және үш оркестрлік ән; Роман Роландтың "Шығыс бусаны" (бұл екі оркестрлік поэмадан тұратын диптих, оларды жеке орындауға болады) және оның ағасы Чарльз Долфустың романы бойынша "Доктор Фабрициус" сияқты көптеген симфониялық поэмалар; үш скрипкалық квартет; Голливудтан шабыт алған "Жеті жұлдыз" симфониясы бар бес симфония; флейта, обой, кларнет, фагот, мүйіз, скрипка, альт және виолончельге арналған сонаталар және көптеген камералық музыка; көптеген әндер, барлығы екі жүзден астам опус нөмірі; және көптеген монодиялар, фугалық зерттеулер, хор гармониялары және басқа да оқу шығармалары. Дегенмен, көптеген еңбектер әлі де жарияланбаған. Ол бірнеше стильдерде жазды, кейде қатаң барокколық контрапункт, мысалы, екінші симфониясын ашатын фугада, ал кейде "импрессионистік" стильде, Au Loin тондық поэмасында немесе (көбінесе) екінші симфониясының скерцосында. Ол бір жұмыстың ішінде немесе әртүрлі жұмыстарда текстура мен гармонияның өте қарапайымдығынан өте күрделілігіне дейін көше алатын. Оның ерекше әсерлерінің кейбіреулері гармонияны өте статикалық түрде өңдеуден туындайды, мысалы, аспаптардың барлық диапазоны бойынша бесіншілердің қатарланған тізбегінің әсерін сезіну. Оның мелодиялары көбінесе ұзын, асимметриялық және кең диапазонды болады. Ол Шенбергтің шығармаларына қызығушылық танытты, олардың кейбіреулерін оркестрлеу туралы трактатында есте сақтады. Он екі тондық техника "Жуңғар кітабы" симфониялық поэмасы "Лес Бандар Лог" пародиясы жасалған бірнеше қазіргі заманғы музыка стильдерінің бірі, бірақ Коехлин "атональдық сериалдық стиль" деп сипаттаған бірнеше шығармалар да жазды. Ол киноға қызығушылық танытты, көптеген "қиял" фильмдеріне музыка жазды және англо-германдық актриса Лилиан Харвиге арналған шығармалар жазды, оған ол ғашық болды. Оның "Жеті жұлдыз" симфониясында Дуглас Фэрбенкс, Лилиан Харви, Грета Гарбо, Клара Боу, Марлен Дитрих, Эмиль Дженнингс және Чарли Чаплиннің ең танымал фильмдердегі кейіптерінен шабыттанған бөлімдер бар. Ол сондай-ақ Жан Харлоуге арналған Эпитафия және Джинджер Роджерс үшін билер сюитасын жазды. Ол ерекше аспаптарды қолдануға қызығушылық танытты, атап айтқанда саксофонды және алғашқы электрондық аспапты – Ondes Martenot. Екінші симфонияның бір бөлімі олардың төртеуін қажет етеді (сол себепті бұл шығарманың сирек орындалуына себеп болды). Ол өзі ойнайтын аңшылық мүйізі үшін де бірнеше шығармалар жазды. Коехлин басқа композиторлардың бірнеше шығармаларын оркестрледі. Fauré-дің "Пеллез және Мелисанда" (жоғарыда аталған сюита) шығармасынан басқа, ол Клод Дебюссидің "legende dansée" Khamma-ның басым бөлігін композитордың жетекшілігімен фортепианоға арналған партитурадан оркестрледі, сондай-ақ Коул Портердің "Квота ішінде" балетін оркестрледі; ол сонымен қатар Шуберттің "Саяхатшының фантазиясы" және Шабриенің "Бурре фантастикалық" шығармаларын да көшіріп жазды.

Мұғалім және жазушы ретінде

1890 жылдары студент кезінде Кохлин Фурэге фуга мен контрапунктті оқытуға көмектесті, бірақ жеке сабақтар бергенімен және Париж консерваториясының сыртқы сарапшысы болғанымен, ол ешқашан тұрақты жалақылы оқытушы лауазымын атқармады. Оның шәкірттерінің арасында Гермен Тайльферре, Роджер Дезормиер, Франсис Пуленк және Анри Соге болды. Коул Портер 1923–24 жылдары ол жанында оркестрлеуді оқыды. Дариус Мийо, тікелей шәкірті болмаса да, жақын досқа айналып, Кохлиннен басқа ешбір педагогтан көп нәрсе үйренгенін айтты. Кохлин үш ауқымды оқулық жазды: біреуі Гармония туралы (3 томдық, 1923–26), біреуі Музыка теориясы туралы (1932–34) және оркестрлеу тақырыбына арналған үлкен трактат (4 томдық, 1935–43), ол осы тақырып бойынша классикалық еңбек саналады. Кохлиннің трактатында XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы оркестрлік репертуардан мысалдар келтірілген, әсіресе Сент-Сенс, Дебюсси, Шабрье, Бизе, Фурэ, Равель және өзі Кохлиннің туындыларынан үлгілер енгізілген. Дебюсси «Хамма» балетінің оркестрлеуін аяқтау үшін Кохлинды таңдады. Кохлин осы жұмысты 1913 жылы аяқтады. Ол сонымен қатар бірнеше кішкентай оқу-әдістемелік еңбектерді, сондай-ақ жоғарыда аталған Фурэнің өмірбаянын жазды.

Кейіпкер

Дүниеде жетістікке қол жеткізбегеніне қарамастан, Кёклин француз музыкасында жақсы көріліп, құрметтелген тұлға болған, оның ұзын, ағып жатқан сақалы патриархалды бейнесін күшейте түскен. 1888 жылы ауырып қалғаннан кейін, денсаулығын қалпына келтіру қажеттілігі оны альпинизм, жүзу және тенниспен әуес болуға жетеледі. Ол сонымен қатар әуесқой астроном және шебер фотограф болған. Ол француз композиторларының арасындағы табиғат сырына бой алған ұлы мистиктердің бірі еді, оның жеке сенімі христиандық емес, пантеистік болды. Коммунистік партияға мүше болмаса да, ол оның идеалдарын қолдады және 1930 жылдардың аяғында, әсіресе, "Халыққа арналған музыка" идеясымен қатты қызығушылық танытты.

Симфониялық өлеңдер

"Ла Форест", Op. 25 (1897–1906) және Op. 29 (1896–1907)
"Уалпүргис түні", Op. 38 (1901–1916)
"Ормандағы күн мен билер", Op. 43 № 1 (1908–11)
"Алыс жағажайға қарай, ноктюрн", Op. 43 № 2 (1908–1916)
"Көктем", Op. 47 № 1 (1908–11)
"Қыс", Op. 47 № 2 (1908–10, оркестрленген 1916)
"Маусым түні", Op. 48 № 1 (1908–11, оркестрленген 1916)
"Тамыздың ортасы", Op. 48 № 2 (1908–11, оркестрленген 1916)
"Көктемнің жолы", Op. 95 (1908–25) ("Жұңғар кітабы" циклы)
"Жұлдызды күмбезге қарай", Op. 129 (1923–33)
"Алыс толқындарда" – C. M. Urner әніне симфониялық поэма, Op. 130 (1933)
Пурун Бхагаттың медитациясы, Op. 159 (1936) ("Жұңғар кітабы" циклы)
"Жаңа қала, болашақ арманы", Op. 170 (1938; H. G. Уэллс бойынша)
"Жұңғар заңы", Op. 175 (1939–40) ("Жұңғар кітабы" циклы)
"Бандар логтар", Op. 176 (1939–40) ("Жұңғар кітабы" циклы)
"Жанатын бұта", Opp. 203 (1945) және 171 (1938)
"Доктор Фабрициус", Op. 202 (1941–44, оркестрленген 1946)

Басқа оркестрлік шығармалар

Ерлікте, Op. 20 № 1 (1896–1900)
Алыстан, Op. 20 № 2 (1896–1900)
Күзде, симфониялық сюита, Op. 30 (1896–1906)
Ежелгі этюдтер, Op. 46 (1908–10)
Легендалық сюита, Op. 54 (1901–15)
Орта ғасырлық ладтардағы 5 хораль, Op. 117 bis (1931, оркестрленген 1932)
Симфониялық фуга ‘Сен-Жорж’, Op. 121 (1932)
Барселонадағы Андалуза, Op. 134 (1933)
Жанды сулар – 1937 жылғы Париж Универсалды көрмесі үшін музыка, Op. 160 (1936)
Өмір жеңісі, Op. 167 (1938 – Анри Картье фильміне партитура)
БАХ атындағы музыкалық құрбандық, Op. 187 (1942–46)
Камералық оркестрге арналған партита, Op. 205
Атональды сериалды стильдегі кіріспе және 4 интерлюд, Op. 214 (1947–48)

Жеке аспап және оркестр

3 Орган мен оркестр үшін хорлар, Op. 49 (1909–16)
Фортепиано мен оркестр үшін баллада, Op. 50 (1911–19) (жеке фортепианоға да)
Вальторна мен оркестр үшін поэма, Op. 70 bis (1927, Вальторна сонатасының оркестрлік нұсқасы)
2 Кларнет пен камералық оркестр үшін сонаталар, Op. 85 bis және 86 bis (1946, кларнет пен фортепианоға арналған сонаталардың оркестрлік өңдеуі)
20 Бретон халық әндері виолончель мен оркестр үшін, Op. 115 (1931–32) (виолончель мен фортепианоға арналған 20 Бретон халық әнінің оркестрлік өңдеуі)
Фагот пен оркестр үшін «Комедия силуэттері», Op. 193
2 Обо д’амор мен камералық оркестр үшін сонатиналар, Op. 194 (1942–43)

Жел тобы

Халықтық тойларға арналған бірнеше хоральдар, Op. 153 (1935–36)

Инструментальдық музыка

Соната для гобоя и фортепиано, Op. 58
5 Сонатин для фортепиано, Op. 59 (1915–16)
4 Французские сонатины для фортепианного дуэта, Op. 60 (1919) [также версия для оркестра]
Пейзажи и морские виды для фортепиано, Op. 63 (1915–16) [также аранжировка для камерного ансамбля]
Персидские часы, 16 пьес для фортепиано, Op. 65 (1913–19) [также оркестровая версия]
12 Пасторалей для фортепиано, Op. 77 (1916–20)
4 Новые французские сонатины для фортепиано, Op. 87 (1923–24)
Старый загородный дом для фортепиано, Op. 124 (1923–33)
Танцы для Джинджер Роджерс для фортепиано, Op. 163 (1937)
К солнцу – 7 монодий для Онд Мартено, Op. 174 (1939)
Сюита для английского рожка, Op. 185 (1942)
Песни Нектара, 96 пьес для флейты соло в 3 сериях, Opp. 198, 199 & 200 (1944)
15 Прелюдий для фортепиано, Op. 209 (1946)
Отдых Титира для гобоя д’амур соло, Op. 216

Хорлық шығармалар

L’Abbaye, Соли, хор және оркестр үшін діни сюита, Opp. 16 & 42 (1908)
3 Поэма соли, хор және оркестр үшін, Op. 18 («Жануарлар әлемі» циклі)
Хор мен оркестр үшін қайтыс болған жас әйелдердің есіне арналған аза тұру әні, Op. 37 (1902–08)
Хор мен фортепиано немесе үрмелі аспаптар оркестрі үшін Таэльманнға арналған ән, Op. 138 (1934)
Хор, оркестр, фортепиано, орган және Онд Мартенот үшін кедейлердің реквиемы, Op. 161 (1936–37)

Әндер

Ронделс, 1-ші жиынтық, Op. 1 (1890–95)
Эдмонд Хараукурдың 4 өлеңі, Op. 7 (1890–97)
Ронделс, 2-ші жиынтық, Op. 8 (1891–96)
Күзгі поэмалар, Op. 13 (1894–99)
Ронделс, 3-ші жиынтық, Op. 14 (1896–1901)
3 Мелодия, Op. 17 (1895–1900)
Андре Шениедің 2 поэмасы, Op. 23 (1900–02)
Альберт Саманның өлеңдеріне 6 мелодия, Op. 31 (1902–06)
Билитидің 5 әні, Op. 39 (1898–1908)
Тристан Клинзордың «Шехеразада» поэмалары бойынша мелодиялар, I серия, Op. 56 (1914–16)
Тристан Клинзордың «Шехеразада» поэмалары бойынша мелодиялар, II серия, Op. 84 (1922–23)
Глэдис үшін 7 ән, Op. 151 (1935)