Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тарихи дыбыс өзгерісі
Historical sound change
Мутация – протогерман тілінің соңғы кезеңінде (шамамен 200 ж.) болған деп саналатын метафоникалық процесс.
A mutation is a metaphonic process supposed to have taken place in late Proto Germanic (c. 200).
i > e
Кемпбеллдің айтуынша, i мутациясы көне ағылшын тілінде тек үш сөзбен ғана шектеледі: "nest" – ұя, "spec" – бекон және "wer" – адам. Басқа Батыс герман тілдерінде > мутациясының көптеген мысалдары келтірілген. Мутация ескі норвег тілінде сирек кездеседі, мысалы, verr "адам", heðan "осыдан", neðan "төменнен" – niðr "төменге" қарсы, бірақ қысқа түбірлі буындағы дауыссыз немесе >-дан тікелей бұрын тұрған дауыссыз мутация процесін тоқтатуға немесе кері қайтаруға бейім.
According to Campbell, a mutation of i is limited in Old English to just three words: nest "nest," spec "bacon," and wer "man." More plentiful instances of > have been cited in other West Germanic languages,
The mutation is rare in Old Norse, e. g. verr "man", heðan "hence", neðan "from below" in contrast to niðr "down(wards)" although a palatal stop or immediately preceding the in a short root syllable has a tendency to block or reverse the process.
u > o
Протогерман тілі Протоүнді-Еуропа тілінен екі дыбыс – /e/ және /o/ дыбыстарын мұра еткенімен, кейінгі тілдердегі /e/ дыбысының барлық мысалдары /o/ дыбысының өзгеруінен пайда болды. Өйткені Протоүнді-Еуропа тіліндегі /o/ дыбысы Протогерман тілінде /e/ дыбысына айналуы жиі кездеседі, бірақ оған көптеген ерекшеліктер бар. Кейбір диалекттерде өзгеріс лабиалдық контексттерде тоқтатылуы мүмкін. Атап айтқанда, мутацияның алғашқы немесе орталық /p/, /b/ немесе басқа да дыбыстармен қатар келмеу тенденциясы байқалды. Диалектілер арасындағы келіспеушіліктерге байланысты, сөздің бұрын u түбірлі болған болуы мүмкін. Жоғарыда келтірілген мысалдардан көрініп тұрғандай, мутация лексикалық өзгерістерде де кездеседі.
While Proto Germanic inherited both of the phonemes and from Proto Indo European, all instances of in the later languages arose from a mutation of , since Proto Indo European had already become Proto Germanic a mutation of is much more common than that of but also subject to many exceptions. In some dialects, the change may be blocked in labial contexts. Specifically, a tendency has been observed for the mutation not to occur next to initial or medial or in association with Other exceptions, in particular where there is disagreement between dialects, may be due to the word having once been a u stem. As can be seen from the examples above, a mutation is also found in lexical alternations.
Баламалы идеялар
Бірқатар ғалымдар протогерман тілінің дәстүрлі үлгісін толығымен немесе ішінара мутацияға ұшырауына күмән келтірді. Әсіресе, "протогерман тілінің құбылысы ретінде" сирек кездесетін мутация әрқашан да дау тудырды. Мысалы, Ллойд барлық көзге көрінетін мутация жағдайларына басқаша түсіндірме ұсынды; ол герман тіліндегі екі фонеманың – (барлық ортада бірдей ) және ( және аллофондары бар ) – жартылай үстімелігі жүйелік аналогия арқылы і фонемасының е аллофонының эпизодтық дамуына әкелді деп сақты.
A number of scholars have questioned the traditional model of Proto Germanic a mutation in whole or in part. In particular, the rare a mutation of to "as a P[roto] G[ermanic] phenomenon has always been contested." Lloyd, for example, proposed an alternative explanation for all apparent instances of a mutation of ; he suggested that "the partial overlapping in Germanic of the two phonemes (represented in all environments by ) and (with the allophones and ) led to the occasional development of an e allophone of i by systemic analogy".