Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кейбір индоевропа тілдеріндегі префикс. Агмент – индоиран, грек, фригий, армян және албан тілдерінде өткен шақты көрсету үшін қолданылатын индоевропалық етістік префиксі. Агмент прото-индоевропалық архаикалық ерекшелік болуы мүмкін, ол басқа тілдерде жоғалған, немесе аталған тілдерде пайда болған ортақ жаңалық болуы да мүмкін. Агмент бастапқыда "сонда, онда, сол кезде" мағынасын білдіретін жеке сөз болған, бірақ уақыт өте келе етістікпен бірігіп кеткен. Агмент PIE-де (грек тілінде é, санскрит тілінде á) болады және әрқашан екпінмен айтылады.
Prefix in certain Indo European languages
The augment is an Indo European verbal prefix used in Indo Iranian, Greek, Phrygian, Armenian, and Albanian, to indicate past time. The augment might be either a Proto Indo European archaic feature lost elsewhere or a common innovation in those languages. The augment originally appears to have been a separate word, with the potential meaning of 'there, then', which in time got fused to the verb. The augment is in PIE (é in Greek, á in Sanskrit) and always bears the accent.
Грек тілінде
Аугмент тарихына дейінгі кезеңдегі басым ғылыми пікір, оның бастапқыда жеке грамматикалық ұйқас болғаны туралы, бірақ қарсы пікірлер де кездеседі.
The predominant scholarly view on the prehistory of the augment is that it was originally a separate grammatical particle, although dissenting opinions have occasionally been voiced.
Гомерлік грек
Гомерде өткен шақ (аорист немесе толымсыз) етістіктері көбейтілген түрімен де, көбейтілмеген түрімен де кездеседі.
In Homer, past tense (aorist or imperfect) verbs appeared both with and without an augment.
Қазіргі грек
Ацентсіз буындық арттыру Византия кезеңінде кейбір диалекттерде басылмаған бастапқы буындардың жоғалуы салдарынан жойылды, бұл ерекшелік Стандартты қазіргі грек тіліне мұра болып берді. Дегенмен, басылған буындық арттырулар өз орнында қалды. Мысалы, ежелгі ἔλυσα, ἐλύσαμεν (élūsa, elū́samen) "Мен босаттым, біз босаттық" сөзі қазіргі грек тілінде έλυσα, λύσαμε (élisa, lísame) деп айтылады. Ал уақыттық арттыру халық тілінде сақталмады, нәтижесінде бастапқы дауыс өзгеріссіз қалды: ежелгі ἀγαπῶ, ἠγάπησα (agapô, ēgápēsa) "Мен сүйемін, мен сүйдім"; қазіргі αγαπώ, αγάπησα (agapó, agápisa).
Unaccented syllabic augment disappeared in some dialects during the Byzantine period as a result of the loss of unstressed initial syllables, this feature being inherited by Standard Modern Greek. However, accented syllabic augments have remained in place. So Ancient ἔλυσα, ἐλύσαμεν (élūsa, elū́samen) "I loosened, we loosened" corresponds to Modern έλυσα, λύσαμε (élisa, lísame). The temporal augment has not survived in the vernacular, which leaves the initial vowel unaltered: Ancient ἀγαπῶ, ἠγάπησα (agapô, ēgápēsa) "I love, I loved"; Modern αγαπώ, αγάπησα (agapó, agápisa).
Басқа
Фригия тілінде көбейту жұлағы болған сияқты. Классикалық армян тілінде көбейту жұлағы болған, ол "е" түрінде келген. Яғноби тілінде, Тажикстанда сөйленетін шығыс иран тілінде де көбейту жұлағы бар.
Phrygian seems to have had an augment. Classical Armenian had an augment, in the form of e Yaghnobi, an East Iranian language spoken in Tajikistan, has an augment.
Жасалған тілдер
Ж. Р. Р. Толкиннің Квенья тілінде перфект алдындағы бірінші дауыстының қайталануы (мысалы, utúlië, "келу" сөзінің толық уақыт түрі túlë) формасы мен функциясы жағынан Үнді-Еуропалық жұрнағын еске түсіреді және Толкиннің тіл грамматикасында осы атпен аталады.
In J. R. R. Tolkien's Quenya, the repetition of the first vowel before the perfect (for instance utúlië, perfect tense of túlë, "come") is reminiscent of the Indo European augment in both form and function, and is referred to by the same name in Tolkien's grammar of the language.