Кіріспе

1965 жылғы Doctor Who сериалының The Chase сериясы – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал Doctor Who-ның екінші маусымындағы сегізінші эпизод. Терри Нейшн жазған сценарийді Ричард Мартин қойды, ал сериал 1965 жылдың 22 мамырынан 26 маусымына дейін BBC арнасында аптасына алты бөлімнен көрсетілді. Ардиус, Жер және Механус планеталарында, әртүрлі уақыт кезеңдерінде өрбитін оқиғада Далектер TARDIS пен оның ішіндегі – Бірінші Доктор (Уильям Хартнелл) және оның серіктері Ян Честертон (Уильям Рассел), Барбара Райт (Жаклин Хилл) және Вики (Морин О’Брайен) – қуып жетеді, оларды өлтіріп, TARDIS-ті өздеріне қаратуды көздейді. Доктор мен серіктері Дракула (Малькольм Роджерс) мен Франкенштейннің монстры (Джон Максим) сияқты монстрлар, сондай-ақ адам астронавт Стивен Тейлор (Питер Пурвс) және Доктордың андроид көшірмесі (Эдмунд Уорвик) сияқты бірнеше кейіпкерлермен кездеседі. Сериалды жазуды сюжет редакторы Деннис Спунер тапсырды, себебі «Далектер» (1963–1964) және оның жалғасы «Далектердің Жерге шабуылы» (1964) сериалдарының сәттілігінен кейін. Мартин де осы сериалдардағы жұмысының нәтижесінде режиссер болып таңдалды. «The Chase» Мартин мен Спунердің Doctor Who жобасындағы соңғы жұмысы болды. Бұл оқиғаға әдеттегіден көп бюджет бөлінді, нәтижесінде алдыңғы және келесі эпизодтарға қарағанда азырақ қаржы жұмсалды. Бюджеттің маңызды бөлігі Мехоноидтарды жасауға жұмсалды; оларға баспасөз мәслихаты ұйымдастырылды және олардың тауарларын өндірушілерге ұсыну құқығы берілді. Сериалды түсіру тобы Битлз тобының менеджері Брайан Эпштейнмен келісіп, «The Chase» сериалының бірінші бөлімінде топтың бейнежазбасын көрсетті. Дадли Симпсон сериалға қосымша музыка жазды. Сериалда Рассел мен Хиллдің соңғы рет қатысуы болды, олар алтыншы бөлімде кетеді; олардың жеке шешімдері Хартнеллді қатты ренжітті. Бұл Пурвстің алғашқы қатысуы, ол үшінші бөлімде Мортон Дилл рөлінде ойнағаннан кейін алтыншы бөлімде Стивен Тейлор рөліне ие болды, ол кейін серікке айналды. Уорвик Хартнеллмен бірге андроид Доктордың мінез-құлқын еліктеуге тырысты. Жұмыстың көлеміне байланысты, декораторлар Реймонд Кусик пен Джон Вуд сериал үшін бірлесіп жұмыс істеді; Кусик бастапқы құрамынан өзгерилген Далектердің кейбір бөліктерін қайта жасады. Сериалды түсіру тобы «Доктор Хью және Далектер» (1965) фильміне де берілген, әртүрлі студиялар мен компанияларға қарызға алынған Далектердің реквизиттерін пайдаланды. Сериалды түсіру 1965 жылдың сәуірінен маусымына дейін Риверсайд студиясында өтті. «The Chase» сериалына 9-10 миллион көрермен қарады, ал бағалау көрсеткіштері жоғары болды, бірақ бұл көрсеткіштер алдыңғы «Далектердің Жерге шабуылы» сериалынан төмен болды. Сериал эфирге түскен сайын сыншылардың пікірлері жақсарды; алғашқы бөлімдер шатастыратын және әсерсіз деп танылды, Далектер өзінің тартымдылығын жоғалтты, бірақ кейінгі бөлімдер Далектер мен Мехоноидтар арасындағы шайқас, актерлердің ойыны және Ян мен Барбараның кетуі үшін мақтау алды. Кері байланыс аралас болды, Мехоноидтар мен кейіпкерлерге ұқсас мақтаулар айтылды, ал кейбір көріністер мен идеялардың комедиялық сипаты мен ықпалсыздығы сынға ұшырады. Оқиға романға айналып, VHS, DVD, Blu-ray және аудиокнига түрінде шығарылды, ал музыка мен дыбыс эффектілері CD-де жарық көрді.

Сюжет

Жолдастары Иан Честертон (Уильям Рассел) және Вики (Морин О'Брайен) Сагарро шөлін Аридиус планетасында зерттейді, ал Бірінші Доктор (Уильям Хартнелл) және Барбара Райт (Жаклин Хилл) TARDIS-те қалады. Уақыт-ғарыш визуализаторында олар Далектердің TARDIS-ті Ардиусқа дейін еріп, Доктор мен оның серіктерін жою және оның кемесін басып алу жоспарын іске асырып жатқанын көреді. Бұл оқиғалардың бұрын болғандығын және Далектер қазірдің өзінде Аридиуста болуы мүмкін екенін түсінген Доктор мен Барбара Иан мен Викиді ескертуге аттанды, тек шаңды дауылдан кейін Далектердің құмнан шығып жатқанын көрді. Доктор мен Барбараны жергілікті Аридиандықтар құтқарып, Вики мен Ианмен қайта қосылады, олар Мире аңдарымен кездескеннен кейін жарақат алды. Аңдар қайтадан шабуыл жасайды, ал Доктор мен оның достары шаң-тозаңнан TARDIS-ке қашып, оны құмға көмілген Далектерден жасырады. Далектер TARDIS-ті уақыт пен кеңістік арқылы өздерінің кемесімен қуып жетеді. Доктор мен серіктері 1966 жылы Нью-Йорктегі Эмпайр Стейт Билдингінің басына тоқтайды; олар кеткеннен кейін, бір Далек пайда болады. Кейіннен олар «Мэри Селесте» кемесіндегі тайпалық жолаушылар деп қате түсініледі, бірақ Далектер келіп, қорқып қалған кеме экипажы кемені тастап кетеді. Содан кейін құпия ескі үйге қоныстап, Доктор және оның серіктері Дракула (Малькольм Роджерс) мен Франкенштейннің монстрына (Джон Максим) тап болады, олар Далектерге шабуыл жасайды. Доктор, Иан және Барбара Викиді тастап кетеді, бірақ олар монстрлардың шын мәнінде роботтар екенін білмейді. Вики Далектер кемесіне тығылып кіріп, олардың Доктордың (Эдмунд Уорвик) андроид көшірмесін жасағанын көреді. Ол TARDIS экипажын өлтіруге бағдарламаланған, ол Механус жауыз джунгли әлеміне келген кезде жіберіледі. Вики Доктор, Иан және Барбарамен қайта қосылады, бірақ Иан мен нағыз Доктор арасында шайқас болады, өйткені робот көшірмесі өзін түпнұсқа деп мәлімдейді. Робот Доктор қателікпен Викиді өзінің немересі Сьюзан деп атағанда, Барбара түсінеді және нағыз Доктор өзінің көшірмесін әрекетсіз қалдырады. Доктор және оның серіктері орманның үстіндегі металл қалаға кіргенде, Мехоноидтар оларды кеме апатына ұшыраған астронавт Стивен Тейлормен (Питер Пурвс) бірге тұтқындап қояды. Далектер қалаға шабуыл жасағанда, Доктор мен оның серіктері қашып құтылады. Далектердің уақыт машинасының табылып, оны TARDIS-тен сенімдірек санағаннан кейін, Иан мен Барбара Докторды өз уақытында Лондонға оралуға көмектесуге көндіреді. 1965 жылы Лондонға келген Иан мен Барбара уақыт машинасының автоматты түрде жойылғанын қамтамасыз етеді. Доктор мен Вики Иан мен Барбараның уақыт-ғарыш визуализаторындағы әңгімесіне куә болады; Доктор оларды сағынатынын айтады, ал Вики екеуі TARDIS-те кетеді.

Құрастыру және жазу

Далектердің кіріспе сериалы "Далектер" (1963–1964) және оның жалғасы "Дейлектердің Жерге басып кіруі" (1964) сериалдарының табысынан кейін, жазушы Терри Нейсонға жаңа оқиға редакторы Дэннис Спунер үшінші сериалды жазуды тапсырды. Нейсонның бастапқы сюжеттік идеясы белгісіз себептермен қабылданбады, және оның орнына 1964 жылдың желтоқсанының ортасында алты эпизодтық Далек сериалын жазуға тапсырыс берілді, ол әзірге Doctor Who and the Daleks (III) деп аталды. Нейсон фильмнің әдеттегіден қымбат болатынын білгендіктен, 1965 жылдың 10 қаңтарында Verity Lambert продюсеріне бес беттік синопсис ұсынды. Нейсонның синопсисінде оқиға "Доктор Хью (Сегмент: Далек Үш) – Қуыушылар" деп аталды; бірнеше айдан кейін ол "The Chase" аталды. Нейсон "The Saint" (1962–1969) эпизодтарын жазу арасында сценарийлер жазды. Бірінші эпизодтың сценарийінде Нейсон Геттисбург сөйлемінің кадрларын 1962 жылғы "Батысты қалай жеңді" фильмінен алуды ұсынды. Нейсонның сценарийлері Спунерден көп түзетуді қажет етпеді, бірақ ол қайта жазуға уақыты болмады. Аридиус планетасына балама ретінде ежелгі Египет, онда алғашқы пирамида қиратылған Далек орнында салынған, және Стигиан планетасы қарастырылды, онда өзгермелі жарық толқындары барлық тірі нәрсені көрінбейтін етеді. Спунер түзеткен аз ғана элементтердің бірі – уақыт-кеңістік визуализаторы; ол Херонның "Ғарыш мұражайында" (1965) Докторға сыйлаған құрылғы еді және оқиғалар арасындағы сабақтастықты сақтау үшін "The Chase"-ке қосылды. Бұл түзетуден бұрын құрылғы "Уақыт қисығының визи скопы" деп аталған және Доктордың өзі ойлап тапқан. Спунер сондай-ақ бірінші эпизодта Иэн мен Викидің туннельге кіретін көрінесін өзгертті; бастапқы нұсқада оларды Мире аңдарының тобы сүйреп әкеткен. Төртінші эпизодтағы қиналған үйдің сыртқы моделінің көрінесін сценарийден алып тастады, себебі көрінестің мағынасы – тұрғындарының санасында болғаннан гөрі, болашақ тақырыптық саябақтағы аттракционда өтуі өзгертілді. Сценарий жобасында бесінші эпизодтағы қала "шынайы Франк Ллойд Райт құрылысы" деп сипатталған. Сериалдың бюджетінің маңызды бөлігі Мехоноидтарды жасауға жұмсалды, олардың жалпы құны ; оларға 1965 жылдың 14 сәуірінде баспасөз мәслихаты өткізілді және олардың сауда құқықтары өндірушілерге ұсынылды. Бастапқы эпизодта "The Beatles" тобының қарт адамдар кейіпінде студияда 50 жылдық мерекелік концерттің бөлігі ретінде өнер көрсетуі жоспарланған; алайда, бұл идея топтың менеджері Брайан Эпштейнге ұнамады, ол бұл топтың имиджіне зиян келтіретінін ойлады. Өндіріс тобы "Top of the Pops" бағдарламасынан "The Beatles" тобының материалдарын алуға тырысты, бірақ көптеген эпизодтар эфирден кейін жойылғанын анықтады; оларға 1964 жылдың қарашасында Риверсайд студиясында жазылған "I Feel Fine" әні ұсынылды. Алайда, топ 1965 жылдың сәуір айында "Top of the Pops" бағдарламасында "Ticket to Ride" әнін орындағаннан кейін, Эпштейн оның бір минуттық бөлігін бағдарламада пайдалануға келісті. Бұл "The Chase" сериалының бірінші эпизодын "Top of the Pops" бағдарламасынан сақталған "The Beatles" тобының бейнематериалының жалғыз көзіне айналдырды, өйткені бағдарламаның көп бөлігі жойылды.

Режиссерлік және музыкалық

Ричард Мартин сериалды режиссерлік етуге таңдалды; ол келісуге тартынды, бірақ Ламберт оны көндірді, өйткені ол «Далек режиссері» ретінде танымал болған еді, себебі ол «Далектер» және «Жерге Далектердің шабуылы» сериалдарын режиссерлік еткен. Ламберт 1965 жылдың 25 ақпанында Мартинге сценарийлерді жіберді, олардың әрекеттілігіне риза болды, бірақ өндірістің мүмкін болатын қиындықтары туралы алаңдады; оның ең басты уайымы Мир құбыжығы мен Фунгоидтар болды, себебі ол «Жерге Далектердің шабуылы» сериалындағы Слизер сияқты жаратылыстармен күрескен. Ол сондай-ақ оқиғада Франкенштейннің монстрының болуына наразы болды, өйткені ол бұл тұжырымды бұрынғы сериалдардағыдай логикалық түрде көрсетпейді деп ойлады және басқа ойдан шығарылған кейіпкерлерді пайдалану қиялдың жетіспеушілігін көрсетеді. Ламберт Мартиннен шығындарды мүмкіндігінше азайтуды сұрады, бірақ оның бұрынғы сериалы «Торлы әлем» (1965) шығындарын еске түсіріп, әдеттегіден үлкен бюджет бөлді; нәтижесінде, алдыңғы және келесі сериалдар – «Ғарыш мұражайы» және «Уақыт бұрмалаушысы» тиісінше, минималды бюджетпен және аз алдын ала түсіріліммен жасалды. Осыған қарамастан, Мартин шоудың жеткіліксіз қаржыландырылғанына сенді және оны нашар ғылыми-фантастикалық теледидар деп санады. Ол өндіріс қиындықтарын жеңе алмағанына ренжіді; «Қуу» сериалы оның шоудағы соңғы жұмысы болды. Бұл сонымен қатар Спунердің оқиға редакторы ретінде соңғы сериалы болды, себебі оған Нейшн «Барон» (1966–1967) сериалының сценарийшісі және редактордың көмекшісі лауазымын ұсынды; Спунер американдық көрермендер күтетін жоғары сапалы бағдарламада жұмыс істеуге құштар болды. Сериалдың қосымша музыкасын Дадли Симпсон жазды; Мартин бастапқыда Макс Харрис саз құрауын қалаған. Далектердің қорқыныштылығын азайту үшін Симпсоннан «жеңіл» музыка жазуды сұрады; жазу 20 сәуірде алғашқы үш эпизод үшін және 23 сәуірде соңғы үш эпизод үшін Olympic Sound Studios-та өтті. Симпсон жетекшілік еткен бес музыкант орындаған музыка 52 бөлімнен тұрады және 25 минуттан астам уақытқа созылды. Сериал үшін BBC Radiophonic Workshop-тың Брайан Ходжсон отыз жаңа дыбыс жасады. Мехоноидтың дауысын Далектердің дауысы Дэвид Грэм орындады, оны Ходжсон мен Рей Энджел өңдеді; олар дыбысты жылдамдатты, бөліп жіберді және үнемі естілетін нота қосты.

Жинақтар мен дизайн

Қажетті жұмыстың алуан түрлілігіне байланысты, дизайнерлер Реймонд Кусик пен Джон Вуд екеуі де "The Chase" фильмінде жұмыс істеді; Кусик Далектің уақыт машинасына, Мехоноид қаласына және аруақ үйге назар аударды, ал Вуд Эмпайр Стейт Билдингі мен Мэри Селестеге назар аударды. Мехоноидтардың дизайны үшін Кусик Ричард Бакминстер Фуллердің дизайнынан шабыт алды; екі бөліктен үш шыны талшықтан жасалған корпустарды қолданған қымбат модельдер Shawcraft Models компаниясымен жасалып, 1965 жылдың наурыз айында аяқталды. Далектер сияқты, олар да қабықтың ішінде жасырын оператор арқылы басқарылатын. Хартнельге тіректердегі қозғалыстарда дәлдік қажет болмады. Мехоноидтар өндірістен кейін сақтауға тым үлкен болды; Фунгоид пен Мира жыртқышы сақталды, кейіннен 1967 жылы көрмеде көрініс тапты. Өндірістің қарсаңында бригада наурыздың басында Бель-Вью зоопаркына берілген екі Далек реквизитін пайдалану керектігін атап өтті. Олар сондай-ақ доктор Барнардоның Елфордтағы (Эссекс) үйіне берілген екі Далекті қарыз алуға сұрастырды; Доктор Барнардоның реквизиттерді сәуір айының соңында бірнеше күнге ғана қолдануға болатынын көрсеткені үшін экипаж оларсыз жалғастыруға шешім қабылдады. Басқа Далек реквизиттері Ealing Studios-тен және Уксбридждегі Shawcraft Models-тен алынды; сол кезде тағы бір реквизит BBC-нің басқа өндірісіне берілді, бұл Хью мен меннің "Бун Файт" эпизоды деп саналады, ол 1965 жылы 11 сәуірде эфирге шықты. Би-Би-Сиге тиесілі төрт Далек қайта жаңартылды, оның құны; бұның ішінде, рекламалық мақсаттар үшін реквизиттерді кеңінен пайдаланған Жарнама бөлімі, Кусикке Далек корпустарына Спенсер Чепмен жасаған өзгерістерді ұнатпады. "Жерді басып алу" фильміндегі қара Далек Supreme "The Chase" фильмінде күміс бояумен боялған. Кусик сонымен қатар "көтерілетін Далек" деп аталатын жеңіл тірек жасады, ол құм үстінде тез қозғала алатын сияқты көрінеді; оны Джеральд Тейлор басқаратын. Бірінші эпизодтың соңғы түсіріліміне Кусик пен оның командасы Далекті құмға көміп, оны Land Rover көлігіне арқан арқылы бекітті; алайда корпус құм арқылы көтерілмеді, бұл команданы әсерді қайта қарастыруға мәжбүр етті. Cusick and Shawcraft Models компаниясы 18 дюймдік Далек қуыршағын жасап шығарды. Кусик Далектің басқару бөлмесін "Далектер" және "Жерді басып алу" фильмдерінің сахналық бөлшектерінен құрастырды. Үшінші эпизодтағы Далек кемесінде бірнеше Далек реквизиттері, соның ішінде "Доктор Ху және Далектер" (1965) фильміндегі үш бос корпус болды. Мартин фильмнің жазушысы және продюсері Милтон Суботскиймен байланысып, фильм үшін салынған кейбір корпустарды қарыз алуды сұрады, ол жуырда өндірісті аяқтады; Суботский Мартинге сегіз Далек реквизиті ұсынды, бірақ олар теледидардағы әріптестерінен айтарлықтай ерекше болғандықтан, үшін кадрларды толтыру үшін фонда қолданды. TARDIS-тің ішкі бөлмелері бастапқыда Cusick-тің "The Edge of Destruction" (1964) үшін дайындаған материалдан, "The Web Planet" элементтерімен жасалған. Уақыт-ғарыш визуализаторы Shawcraft Models компаниясы арқылы жасалған және бейне бейнеленген бейне теледидар мониторы арқылы ойнатылған. Визуализатордың тізбектілігі үшін TARDIS басқару бөлмесі жиынтығы пайдаланылды, бірақ консоль көлеміне байланысты пайдаланылмады. Бірінші эпизод Doctor Who-да алғаш рет TARDIS ұшу кезінде көрінді; эффект екі дюймдік TARDIS моделінің суретімен жұлдыздардың калейдоскоптық суреті араластыру арқылы қол жеткізілді. Джек Питт киген Мира жыртқышы костюмін еркін мамандар командасы, әке мен ұлы Джон және Джек Ловелл жасады; Джон табиғи тарих мұражайында ұқсас жаратылыстарды зерттеді, бұл резеңке табақтан жасалған соңғы апельсин костюмге әкелді. Лавеллдер сонымен қатар резеңке Фунгоид костюмдерін жасады, оларды Фунгоид Фред, Саңырауқұлақ Малоун және Тодстул Таффи деп атады. Аридиан пейзажының негізгі түсірілімі Пол Поппер Лтд-нің Бечуаналандағы Калахари шөлінің фотосуреті, ал Механус түсірілімі Fox Photos-тың Амазонканың орманды суреті болды. Үшінші эпизодта Барбара мен Вики жеген тағам Марс барлары болды, оның он екісі өндіріске сатып алынды. Үшінші эпизодтағы кеме үшін түсірілген жер бірнеше деңгейлі үлкен болды. Мартиннің сериалдағы сүйікті бөлігі - кеменің бюджеттің көп бөлігін пайдаланғаны. Кеме атауы Marie Celeste деп қате боялғаннан кейін Mary Celeste деп түзетілді. Ламберт Эмпайр Стейт Билдингінің жиынтығына қанағаттанбады; ол 26 мамырда дизайн бөлімінің Барри Леройдқа шағымданды және "қажетті экономияны ескере отырып, бұл кез келген стандарт бойынша өте нашар" деп жазды. Леройд 9 маусымда жауап берді, жиынтық берілісте қанағаттанарлықтай көрінетінін атап өтті және ол жиынтықты соңғы тазалаудан бұрын көрген болуы мүмкін екенін түсіндірді; Ламберт келісті, бірақ жиынтық Мартиннің түсірілімдеріндегі өзгертулерге байланысты ғана қанағаттанарлықтай көрінетінін атап өтті, ол Далекті жоспарланғаннан басқа жерге орналастырды, жиынтықтың көп бөлігін көрсетпеу үшін. Бесінші эпизодтан Вуд жасаған орман жиынтығында тереңдік беру үшін ілініп тұрған марля қолданылды, мүк, теңіз шөптері және он екі қап торф жиынтықты безендіру үшін қолданылды. Еден Далек реквизиттерінің қозғалысын қамтамасыз ету үшін тегіс болды, бірақ батпақ көрінетіндей боялды; бояу өндіріс аяқталғаннан кейін дереу алынып тасталды. Иан Фунгоидтарға қарсы қолданған тірек, ұшында шамды бар құбыр болды. Соңғы эпизодтағы шатыр жиынтығы студия еденінен көтерілді, үстіне орманның үлкен суреті салынды. Мехоноид қаласының моделін өртегенде, кейінірек Мехоноид туралы оқиға болған жағдайда, оны бұрмау үшін, модель мен жанартаудың жарылысының кадрлары арасында өтеді. Соңғы эпизодты түсіргеннен кейін Мартин Кусик пен Вудқа олардың сериалдағы жұмысы үшін алғыс айтты, олар оқиғаға мақтауға лайық болған кез келген мақтауға үлкен үлес қосқанын атап өтті.

Орындаушылар мен кейіпкерлер

"Chase" сериасы Уильям Рассел мен Жаклин Хиллдің Иэн Честертон мен Барбара Райт рөлдеріндегі соңғы пайда болуын білдіреді. Олардың кетіп қалуы 1965 жылдың 1 сәуірінде жарияланды; Рассел шығармашылықтың жоғалғанын және ол комедия мен театрға қайта оралуға ниеттенгенін түсіндірді, ал Хилл: "Бұл керемет болды, бірақ мәңгіге созуға болмайды" деді. Олар өздері шешім қабылдады және Ламбертке уақытында хабарлады. Хартнелл олардың шешіміне қатты ренжіді, ол сериалдағы жалғыз қалған түпкілікті актер болды, және ол да, Ламберт те оларды қалуға көндіруге тырысты; Хартнелл Расселге: "Сенде не кем? Үш балаң бар, жұмысың бар және біз өте жақсы уақыт өткізіп жатырмыз – тағы не қалайсың?" деді. Ламберт ақырында Иэн мен Барбараның бірдей уақытта, сәл романтикалық түрде кететініне келісті. Олардың кеткенінен кейін Хартнеллдің соңғы сөздері сценарийде түсініксіз қалдырылды, жақшада "әдетте алаңдау, мазалау және кедергі келтіру туралы" айтатыны көрсетілді; жазбада Хартнелл қысқаша: "Ақымақ ескі алаңдаушылар" деді. Хартнелл Nation-ның сериалға арналған сценарийіне толық қанағаттанбады. Өндіріс барысында Мартин Хартнеллдің репликаларын жаттауға күш жібергенін және оған негізінен Рассел мен Хилл көмектескенін байқады. Мартин драма және "Доктор Кто" сериалының бірлескен авторы Сидней Ньюманды еске алды, ол жазбадан кейін барда олардың жұмысын мақтады; Хартнелл өзінің өнерін жетілдіру үшін қайта-қайта жазғысы келді. Доктордың роботтық нұсқасын сомдаған Эдмунд Уорвик өзінің сахналары оған жазылған "рахмет" екенін айтты; өткен жылы ол "Дейлектердің Жерге шабуыл жасауы" түсірілімінде жарақат алған Хартнелді қысқа мерзімде ауыстырған еді. Төртінші эпизодтың репетициясы кезінде Хартнелл өзінің манераларын Уорвикке үлгі етіп көрсетті. Уорвик рөл үшін мұртын қырқып алды. Ол сахналарды Хартнеллдің 1965 жылдың 27 мамырында алдын ала жазған диалогтарына сай ойнады. Сахнаның күрделілігіне байланысты Уорвик кей кадрларда нағыз Докторды камераға арқасымен қаратып түсірді. "Мехоноидтар" үшін Мартин бұрын Далектер мен Зарбиді сомдаған актерлерді жалдады; Роберт Джуэлл мен Кевин Мансер жақында "Доктор Кто және Далектер" (1965) жобасын аяқтаған еді. Дэвид Грэм өзінің Далек дауыстарын көп бөлігін алдын ала жазды: алтыншы эпизод үшін 20 сәуірде Maida Vale студиясында, алғашқы екі эпизод үшін 21 сәуірде Лайм Гроув студиясында Питер Хокинспен бірге, үшінші және төртінші эпизодтар үшін 12 және 19 мамырда Лайм Гроувта. Мартин бұрын театрларда жұмыс істеген бірнеше актерлерді таңдады. Үшінші эпизодта экскурсия жетекшісі рөлін сомдаған Арне Гордонға шоуға қатысу үшін Еңбек және халықтық қызмет министрлігінен арнайы рұқсат қажет болды. Рослин де Винтер сұр әйел рөлінде ойнады; ол бұрын Vrestin рөлін сомдаған және "Web Planet" фильміндегі Меноптраны хореографиялаған еді. Мартин артта қалған кезде Иан Томпсон мен Хайвел Беннет сомдаған Аридианның костюмдерін "жаман" деп тапты; бюджет шектеулі болғандықтан, олардың қозғалысы балетке ұқсас болды, бірақ Мартин олардың жаратылысының балық табиғатына байланысты, одан да ғарыштық көрінуі мүмкін деп ойлады. Франкенштейннің жындысы мен Дракула кейіпкерлері 1931 жылы түсірілген "Франкенштейн" және "Дракула" фильмдеріндегі кейіпкерлеріне ұқсас болды; сценарийде Франкенштейннің жындысы "дәстүрлі Карлофф костюміне" киінгенін айтады, бұл фильмде жындыны сомдаған Борис Карлоффқа сілтеме жасайды. Дракула рөлін сомдаған Малкольм Роджерс өзінің сөзін алдын ала жаздырып, түсірілім алаңында мимика жасады; Роджерс кейіпкердің роботтық экспонат екенін көрсету үшін қасақана қатты қозғалды. Сценарийде Фунгоидтар "жұмыртқа тәрізді қара, жылтыр, губкадан жасалған жаратылыс" деп сипатталған; Ламберт Nation-нан адам актері кіре алуы үшін пішінін өзгертуді сұрады. "Фунгоид" атауы бастапқыда Мира жыртқышына қолданылған. Питер Даймонд бесінші эпизодта Доктор мен оның роботтық әріптесі арасындағы жекпе-жекті хореографиялық жасады. Питер Пурвс, Мартин оны "Web Planet" фильмінде Меноптра рөліне қабылдамаған, Мортон Дилл рөлінде сомдады. Сценарий жобасында Мортон "үлкен қалаға келген оңтүстік штатының қарапайым жігіті" Голливуд үлгісіндегі өте әуесқой жас жігіт ретінде сипатталған. Пурвстің Мортон рөлін орындағаннан кейін Мартин, Хартнелл және О'Брайен Ламбертке онымен жұмыс істеуді ұнатқандарын айтты және оны келесі серік ретінде қарастыруды ұсынды. Мартин Пурвсті бір сериалда екі рөлде сомдауға тартынды, бірақ Ламберт келісті. Spooner мен Ламберт Пурвсті пабқа алып барды және оған Майкл Тейлор рөлін ұсынды. Келесі аптада Пурвс Spooner-мен кейіпкерді талқылады; олар оның атын Стивен Тейлор деп өзгертіп, оның эксцентрикті және талапкер екенін шешті. Пурвс рөлге бірнеше күн ішінде келісті. Ғылыми фантастикамен көп таныс болмаса да, ол шоудың алғашқы сериалы "An Unearthly Child" (1963) оны әсер еткенін есіне алды және Хартнелл мен О'Брайенмен жұмыс істегенді ұнатқан; ол Хартнеллмен бірнеше апта бұрын Ealing Studios-та "The World of Wooster" (1965–1967) түсірілімі кезінде кездескен еді. 1965 жылдың 21 мамырында Пурвс үш эпизодқа (13 бөлімге) келісімшарт жасады, 10 қыркүйекке дейін тағы 20 эпизодқа және 1966 жылдың 4 ақпанына дейін тағы 26 эпизодқа опция берілді. Пурвс "The Chase" сериалының соңғы эпизодында Стивен рөлі үшін сақал өсірді. Nation кейіпкердің соңғы әрекеттерін сценарийде түсініксіз қалдырды, Spooner-ге оны серік ретінде қабылдауға қалай дайындалу керектігін шешуге мүмкіндік берді. Оның шоудағы серік рөлі 1965 жылдың 18 маусымында жарияланды.

Түсірілім

Мартин 1965 жылдың наурыз айының басында демалыста болған кезде Ламберт жобалау бөліміне сериалдың локациялық түсірілімді пайдаланбайтынын хабарлаған; қайтып оралғаннан кейін Мартин алғашқы екі эпизодта Аридиус бетінің жақсы бейнеленуі үшін минималды локациялық түсірілім қажет деп шешті. 35 мм-лік фильмнің алғашқы түсірілімі 1965 жылдың сәуір айының екінші аптасында болды. 9 сәуірде Мартин және кинотоп бастап Камбер-Сэндске сапар шекті; «Ғарыш мұражайының» репетицияларын бұзбау үшін Дэвид Ньюман мен Барбара Джосс, сәйкесінше, Рассел мен О’Брайеннің орнына түсті, ал негізгі актерлер кейіннен диалогтарын жаздырып алды. Шығыс Сюссекс округі кеңесі Би-Би-Си-ге жергілікті тұрғын Лоренс Несбитке жағажайда екі шұңқыр қазуға рұқсат берді: біреуі көмілген Далек үшін, екіншісі Ианның Далекке қоятын тұзағы үшін. Бірінші эпизодтың екі «Уақыт-ғарыш визуализаторы» 12 сәуірде Элинг студиясында 3А/В сахнасында жазылды; біріншісінде Роберт Марсден Абрахам Линкольн рөлінде, ал екіншісінде Роджер Хаммонд, Вивьен Беннетт және Хью Уолтерс, сәйкесінше, Фрэнсис Бэкон, Королева Елизавета I және Уильям Шекспир рөлдерін сомдады. Үшінші эпизодтағы «Мэри Селест» эвакуациясы 13 сәуірде 3А/В сахнасында жазылды; бұл шоуда алғаш рет үлкен су резервуары пайдаланылды, бірнеше каскадер суға түсті. Далектер мен Мехоноидтар арасындағы шайқас және Мехоноидтар қаласының кадрлары 3А/Б сахнасында 14-15 сәуір аралығында түсірілді. Бірінші эпизодтың репетициясы 1965 жылдың 26 сәуірінде басталды. Апталық жазбалар 30 сәуірде Риверсайд студиясының 1-студиясында басталды. Shawcraft Models ұсынған эффектілермен кешігулер бірінші эпизодтың жаздыру сессиясының он минутқа созылуына әкелді. 6 мамырда Рассел мен Хилл екінші эпизодтың кешкі репетициясынан соңғы эпизодта үйге оралуын бейнелеу үшін шамамен 20 фотосуретке түсу үшін босатылды; түсіруді Дуглас Камфилд режиссерлік етті және Барри Ньюбери «Уақыт араластырғышы» фильмінің түсірілім алдындағы жұмысының бөлігі ретінде жобалады. Фотосуреттерге Парламент ғимараты, Хайд-парк, Трафальгар алаңы, Вестминстер көпірі және Уайт-Сити метро станциясы енді. 7 мамырдағы екінші эпизодтың жаздыру сессиясы қайта түсіру үшін жылдам оралу машинасының болмауына және 35 мм фильмдер тізбектерін кесуге байланысты ұзарды. Рассел мен Хилл үшінші эпизодтың репетициясының бірінші күнінің түстен кейін, 10 мамырда, үйге келуін түсіру үшін Ealing Film Studios-тағы техникалық қызмет көрсету гаражының сыртында қысқаша кірістіруді түсіруге босатылды; Далек уақыт кемесінің жарылуы жарқын жарықпен көрсетілді. Иан мен Барбараның Лондон автобусындағы қысқа көрінісі (Лондон көшелерінің артқы проекциясымен) да түсірілді, 3А/Б сахнасында Ealing Film Studios-та, хабарланғандай, Камфилд режиссерлік етті. 14 мамырдағы үшінші эпизодтың жаздыру сессиясы фильмнің кіріспелерімен байланысты ұзарды. 21 мамырда төртінші эпизодты түсіру кезінде Хартнеллдің немересі Пол Карни түсірілім алаңына келді. Өндіріс тағы да ұзарды, себебі декорациядағы ылғал бояу толық репетицияға мүмкіндік бермеді. 28 мамырда бесінші эпизодты түсіру үшін Ламберт 90 секундтық экшн-тізбегін – Доктор мен оның робот әріптесі арасындағы жекпе-жекті – алдымен түсіруді ұсынды, осылайша Хартнелл өндірістің қалған бөлігіне қайта жиналды. Жекпе-жек сахнасы Хартнеллдің екі рөлді де ойнауы үшін нақты уақытты талап етті; екі камера Хартнеллге (бірін екі жағынан) және үшіншісі оның серіктеріне бағытталды. Мартин Хартнелл жекпе-жек сахнасында адал және білікті болғанын еске алды, өйткені ол өзінің ерте мансабында осыған ұқсас сахналарда көп тәжірибе жинаған. Бесінші эпизодтың жаздыру сеансы 27 минутқа созылды. Соңғы эпизод 4 маусымда жазылды. Алты эпизодты түсірудің жалғы құны .

Эфирлер мен рейтингтер

Сериал 1965 жылдың 22 мамырынан 26 маусымына дейін BBC1 арнасында аптасына алты бөлімнен көрсетілді. Көрермендер саны өте жақсы деп есептелді, бірақ мамыр-маусым айларында «Жерді Далектер басып алғанда» (The Dalek Invasion of Earth) және «Тор планетасы» (The Web Planet) сияқты сериалдардың жоғары рейтингтерін жете алмады. Алдыңғы «Ғарыш мұражайы» (The Space Museum) сериалынан көрермендер саны шамамен миллионға артығырақ болды, ал бірінші бөлімі он миллион көрерменді тартты және сол күні ең көп тамашаланған 20 бағдарламаның қатарына енді; төртінші және алтыншы бөлімдер алдыңғы ондыққа ілесіп кірді. Сериалдың бағалау индексі де 54-тен 57-ге дейін сәтті болды, бірақ «Жерді Далектер басып алғанда» сериалынан төмен болды. Екінші, төртінші және алтыншы бөлімдердің түпнұсқа жазбалары 1967 жылдың 17 тамызында, үшінші және бесінші бөлімдер 1969 жылдың 31 қаңтарында, ал бірінші бөлім 1969 жылдың 17 шілдесінде жойылды. 1978 жылы BBC Enterprises компаниясында шетелдік нарықтар үшін түсірілген 16 мм тележазбалар табылған. 1985 жылы сериал Солтүстік Америкаға Lionheart арқылы таратылды, сондай-ақ телефильм ретінде де қолжетімді болды. 1986 жылдың қарашасында сериал қайта көрсетуге қарастырылды, бірақ көрсетілмеді. 1988 жылдың 4 желтоқсанында ол Ұлттық кинотеатрда «Доктор Хью» мерекесінің аясында көрсетілді; Эдмунд Уорвик қатысып, автографтар таратты.

Сыни жауап

Бірінші эпизодтың эфирге шыққаннан кейін BBC бағдарламалық шолу кеңесінде теледидар бағдарламаларының бақылаушысы Хью Уэлдон Далектің қысқаша пайда болуына қанағаттанбауын білдірді; Ньюман олар келесі бес эпизодта көрінетініне сендірді. Екі аптадан кейін Уэлдон сериалға деген ризашылығын қайталады. Төртінші эпизодтан кейін "Санди телеграфтың" Филипп Пурсер шоуды "қазіргі кезде ескірген сериал" деп сипаттады және Далектердің "ежелгі қауіптен тез айырылып бара жатқанын" атап өтті, олардың акценттерін сынға алды. Теледидар директоры Кеннет Адам Дракула мен Франкенштейннің монстрының қосылуын "". Төртінші эпизодта дайындалған көрермендер баяндамасы шоудың "өте қызықты" және "әдеттегі оқиғалардан ерекшеленетінін" көрсетті, ғылыми фантастика мен қорқыныш жанрларының үйлесімін және тұрақты актерлердің шеберлігін жоғары бағалады; керісінше, кейбір көрермендер оның шатасқан сюжетін, жас көрермендер үшін қорқынышты көріністерін және қорқынышты үй сахналарын сынға алды, ал кейбіреулері Далектерге қарамастан шоу өзінің тартымдылығын жоғалтып жатыр деп ойлады. Соңғы эпизодтан кейін "The Observers" журналының сарапшысы Морис Ричардсон Хартнеллдің ойынын мақтады – "нағысы кім екенін және анти-Кім роботы кім екенін ажыратудың қаншалықты қиын болғанын еске түсірді" – және телешоу оның "Доктор Кім және Далектер" фильмін көруге деген қызығушылығын басып тастағанын атап өтті. Сидней Ньюман сериалды "барлық уақыттағы ең жақсылардың бірі" деп бағалады және Иан мен Барбараның шығуын жоғары бағалады. Marjorie Norris of Television Today соңғы эпизодты шоу тарихындағы "ең сәтті" деп сипаттады, Далектер мен Мехоноидтар арасындағы шайқасты, музыканы, дизайнды және Хартнелл мен Пурвстың шеберлігін мақтады; соңғысы туралы ол "ғылым адамының беделін және ерекше дарынын жоғалтпай, рөлдің комедиялық аспектісін көрсеткені үшін лайықты мақтауға ие" деп атап өтті. Соңғы эпизодқа дайындалған көрермендер туралы есеп оны "әртүрлі және тапқыр оқиғаны аяқтау үшін қызықты эпизод" деп сипаттады, көрермендер Ян мен Барбараның кетуіне өкінді. Сериал туралы ретроспективті пікірлер әртүрлі болды. "The Discontinuity Guide" (1995) кітабында Пол Корнелл, Мартин Дей және Кит Топпинг сериалды "Доктор Худың ең ерекше оқиғаларының бірі" деп сипаттады, "тек сюжеттің ең қарапайым қалдықтарымен байланысты жиынтық сахналардан" тұрады. "Телевизиялық серік" (1998) журналында жазған Дэвид Хоу және Стивен Джеймс Уокер сериалдың бұрынғы Далек оқиғаларынан әлсіз екенін, орын-жайлардың комедиялық және шынайы еместігін сынға алды; алайда, олар соңғы эпизодты жоғары бағалады, Далектер мен Мехоноидтар арасындағы шайқасты, соңғысының дизайнын, Ян мен Барбараның кетуін және Пурвстың ойынын мақтады. "Доктор Худың сын тарихында" (1999) Джон Кеннет Мьюр сериалды алдыңғыларынан әлсіз деп санайды, кейбір "әдемі" және "мағынасыз соқпақтар" бар, бірақ соңғы шайқас пен қоштасу сахнасын жоғары бағалады. 2009 жылы Radio Times тілшісі Патрик Мулкерн сериалды "ұятсыз балалық және комикстік тон мен қарқында" деп сипаттады; ол Далектерді және бірінші, екінші және алтыншы эпизодтарды мақтады, бірақ төртінші эпизодты ерекше көңіл көншітпейтін деп тапты.