Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қытайлық жалға алу, ипотека және басқа да коммерциялық келісімшарттар сериясы
Series of Chinese leases, mortgages, and other commerce contracts
Синкан қолжазбалары (; сондай-ақ Синкан немесе Синкан деп те жазылады) – Синкан, Тайван және Макатао тілдерінде жазылған жалға алу, ипотека және басқа да коммерциялық келісімшарттар сериясы. Хан қытайлары арасында оларды "жабайы келісімшарттар" деп атайды. Кейбіреулері тек латын әрпіне негіделген жазумен жазылған, ол Тайваньда дамыған алғашқы жазу деп есептеледі, ал басқалары екі тілді, қатар тұрған хан жазуымен жазылған. Қазіргі уақытта Синкан тілінде жазылған шамамен 140 қолжазба сақталған. Олар Сирая және Тайван мәдениетін зерттеуде, сондай-ақ Тайвань тарихының жалпы тұрғысынан маңызды, бірақ оларды түсіне алатын ғалымдардың саны аз.
The Sinkang Manuscripts (; also spelled Sinkang or Sinkan) are a series of leases, mortgages, and other commerce contracts written in the Sinckan, Taivoan, and Makatao languages. Among Han Chinese, they are commonly referred to as the "barbarian contracts" Some are written only in a Latin based script, considered the first script to be developed in Taiwan itself, while others were bilingual with adjacent Han writing. Currently there are approximately 140 extant documents written in Sinckan; they are important in the study of Siraya and Taivoan culture, and Taiwanese history in general although there are only a few scholars who can understand them.
Тарих және негіз
Синккан тілінде қазіргі Тайнань жерінде тұратын сирая халқы сөйлеген. Тайвань Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының (1624-1662 жылдар) басқаруында болған кезде голландиялық миссионерлер Синккан тілін миссионерлік жұмыс пен мемлекеттік істерді жеңілдету үшін үйренді. Олар латын әрпіне негізделген жазуды жасап, тілдің сөздігін құрастырып, жергілікті халыққа өз тілдерін жазуды үйретті. 1625 жылы Тайваньның голландтық губернаторы Мартен Сонк, жергілікті халықты дінге айналдыру үшін Нидерландыдан екі-үш миссионерді Тайваньға жіберуді өтінді. Бірақ алғаш келгендер шомылдыру рәсімін өткізуге құқығы жоқ миссионерлер болды. 1627 жылдың маусым айында ғана алғашқы нағыз пастор, Георгий Кандидиус келді, содан кейін Тайваньдағы миссионерлік жұмыс толыққанды басталды. Алғашқы мақсатқа ие болған аймақ – Синккан елді мекені (қазіргі Синши) 1630 жылға қарай көптеген жандарды дінге өткізді. 1636 жылы голландтар Синккан халқы үшін мектеп ашты, онда діни білім ғана емес, батыс әдебиеті де оқытылды. Голландтар миссионерлік жұмыстың жергілікті тілде жүргізілуін жақтағандықтан, мектеп Синккан тілінде оқытылды. Миссионер Роберт Юниус 1643 жылғы білім беру есебінде Синккан мектебінде 80 оқушы оқығанын, оның ішінде 24-і жазуды үйреніп, 8-10-ы жазу өнерін жақсы меңгергенін, ал көршілес Бакалуан (қазіргі Андинг) мектебінде 90 оқушы оқығанын, оның ішінде 8-і жазуды білгенін жазды. Олар Матай ілтебігін Синккан тіліне аударды, сондай-ақ Фаворланг тілінің сөздігін жасады. Бұл кейінгі зерттеулер үшін маңызды дереккөз болды. Синкканның ең маңызды құжаттары – Синккан мен хань қоныс аударушылары арасындағы келісімшарттар, оларды хань қытайлары «жабайылардың келісімшарттары» деп атады. Голландтар Тайваньды 38 жыл ғана басқарса да, жергілікті мәдениеттің дамуына зор ықпал етті. Мысалы, Синккан қолжазбаларын қарастырсақ, Синккан жазуындағы соңғы құжаттар 1813 жылға (голландиялықтар Тайваньды 1662 жылы қалдырғаннан кейін 150 жылдан астам уақыт өткен соң) дейін сақталған. Бұл «голландиялықтардың оқу мен жазу өнерін халықтың өзі ұрпақтан ұрпаққа жеткізгенін» көрсетеді. Бұл құжаттарда қолданылған Синьканг романдануы Тайваньдағы алғашқы отандық дамыған және латын әрпіне негізделген жазу болып саналады. Алайда ғалымдар бұл қолжазбаларды тек 19 ғасырда ғана «табып» шығарды. 1928 жылы Тайхоку императорлық университеті құрылғаннан кейін көп ұзамай, лингвистика факультетінің ғалымдарының бірі Наооши Огава (小川尚義) Тайнандағы көптеген ескі мәтіндерді жинады. 1931 жылы Наужиро Мураками (村上直次郎) оларды «Синккан қолжазбалары» деген атпен редакциялап басылымға шығарды. Жиындырмада 109 келісімшарт болды, оның 87-сі Синккан елді мекенінен, ал олардың 21-і хань және Синккан әрпінде екі тілде жазылған. Мичиган университетінің профессоры, антрополог Джозеф Бил Стир 15 қолжазбаны университеттің антропология мұражайында сақтап, 1999 жылға дейін архивтеді. Қаушиун қалалық тарих мұражайы жинаған «Цинь әулетінің Шыңған қоғамының істері Фан Фу Ван Ланмо және басқалар (Шыңған құжаттары)» 2008 жылы Қытай Республикасының атқарушы юаньының (қазіргі Қытай Республикасының Мәдениет министрлігі) Мәдени құрылыс комитеті «Маңызды көнеліктер» деп жариялады.
The Sinckan language was spoken by the Siraya people that lived in what is now Tainan. During the time when Taiwan was under the administration of the Dutch East India Company (Dutch Formosa 1624–1662), Dutch missionaries learned Sinckan to facilitate both missionary work and government affairs. They also created a Latin based script and compiled a dictionary of the language, teaching the natives how to write their own language. In 1625, Maarten Sonck, the Dutch governor of Taiwan, requested that the Netherlands send two to three missionaries to Taiwan for the purpose of converting the natives. However, the first group to arrive were visiting missionaries who did not have the authority to perform baptism rites. It was not until June 1627 that the first real minister, Rev. Georgius Candidius, arrived, upon which missionary work in Taiwan began in earnest. The first area to be targeted, the Sinckan settlement (modern day Sinshih), had many converts by 1630. In 1636, the Dutch started a school for the Sinckan that not only featured religious instruction, but also provided schooling in Western literature. Because the Dutch advocated that missionary work be conducted in the native language, the school was taught in the Sinckan language. The missionary Robertus Junius recorded in his 1643 education report that the Sinckan school had enrolled 80 students, of which 24 were learning to write and 8 to 10 had solid penmanship, while in neighboring Baccaluan (modern day Anding) school there were 90 students, of which 8 knew how to write. Aside from proselytizing, the missionaries also compiled dictionaries and books of religious doctrine; they translated the Gospel of Matthew into Sinckan and also compiled a vocabulary of Favorlang, another aboriginal language. These would become important sources for later research. The most important Sinckan documents were the contracts between the Sinckan and the Han settlers, commonly known as the "barbarian contracts" by Han Chinese. Although the Dutch only governed Taiwan for 38 years, they greatly influenced the development of indigenous culture. To take the Sinckan Manuscripts as an example, the latest extant documents in the Sinckan script date back to 1813 (more than 150 years after the Dutch left Taiwan in 1662). This is evidence to show that "the arts of reading and writing introduced by the Dutch were handed down from generation to generation by the people themselves." The script used in these papers, Sinkang romanization, is considered the first domestically developed and first Latin script to be used in Taiwan. However, the manuscripts were not "discovered" by scholars until the nineteenth century. Shortly after the founding of Taihoku Imperial University in 1928, one of the scholars in the linguistics department, Naoyoshi Ogawa (小川尚義), gathered together a number of old texts in Tainan. In 1931, Naojirō Murakami (村上直次郎) edited and published them under the title The Sinckan Manuscripts. The compilation contained 109 contracts, of which 87 were from the Sinckan settlement; 21 of those were bilingual in Han characters and Sinckan. Joseph Beal Steere, an anthropologist and a professor at the University of Michigan, had stored 15 manuscripts at the university's Museum of Anthropology, which were found again and archived by 1999. The “Deeds of the Qing Dynasty Xingang Society Fan Fu Wang Lanmo and Others (Xingang Documents)” collected by the Kaohsiung Municipal Museum of History were designated as “Important Antiquities” by the Cultural Construction Committee of the Executive Yuan of the Republic of China (now the Ministry of Culture of the Republic of China) in 2008 ".