Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сустайн педалы немесе ұстап тұру педалы (кейде демпинг педалы, күшті педаль немесе ашық педаль деп те аталады) – қазіргі заманғы фортепианода ең көп қолданылатын педаль. Ол әдетте екі немесе үш педальдің оң жақтағысы болып табылады. Басылғанда, сустайн педалы фортепианодағы барлық демпферлерді істен шығарып, барлық сымдардың еркін дірілдеуіне мүмкіндік береді, осылайша оларды "ұстап тұрады". Осылайша, табиғи түрде дірілдеу тоқтағанға дейін немесе педаль жіберілгенге дейін ойналған барлық ноталар дыбыстауын жалғастырады. Бұл пианиношыға әдетте қол жеткізе алмайтын ноталарды ұстап тұруға мүмкіндік береді, мысалы, қосымша аккордтарда, сондай-ақ легато пассаждарды (бір-бірімен үздіксіз байланысқан ноталарды) орындауға мүмкіндік береді, оларды саусақтармен орындау мүмкін болмас еді. Сустайн педалын басу фортепианоның барлық сымдарын ойналып жатқан ноталармен бірге дірілдетіп, осылайша оның дыбысын едәуір байытады.
A sustain pedal or sustaining pedal (also called damper pedal, loud pedal, or open pedal) is the most commonly used pedal in a modern piano. It is typically the rightmost of two or three pedals. When pressed, the sustain pedal "sustains" all the damped strings on the piano by moving all the dampers away from the strings and allowing them to vibrate freely. All notes played will continue to sound until the vibration naturally ceases, or until the pedal is released. This lets the pianist sustain notes that would otherwise be out of reach, for instance in accompanying chords, and accomplish legato passages (smoothly connected notes) that would have no possible fingering otherwise. Pressing the sustain pedal also causes all the strings to vibrate sympathetically with whichever notes are being played, which greatly enriches the piano's tone.
Музыкалық композицияларда педальді белгілеу
Педальді дұрыс қолдану көбінесе музыканттың қалауына қалдырылады, бірақ композиторлар мен музыка редакторлары да оны көрсету үшін педаль белгілерін пайдаланады. Бұл үшін қолданылатын әдеттегі белгі – үлкен нота тақтасының астындағы көлденең сызық, ол педальмен бірге жоғары және төмен қозғалады. Басқа бір (және көне) жазу тәсілі – педальды қай жерде басу керектігін көрсету үшін және оны қай жерде көтеру керектігін білдіретін жұлдызшаны қолдану. Кейде шығарманың басында тұрақты педальді үнемі қолдану туралы жалпы нұсқау беріледі. Мұндай жағдайда «senza sordini» («демпферлерсіз») немесе осыған ұқсас сөздермен белгіленуі мүмкін. General MIDI форматында тұрақты педаль туралы ақпарат 64 нөмірі бар Бақылау Өзгерісі (CC 64) арқылы басқарылады.
Appropriate use of the pedal is often left to the musician's discretion, but composers and music editors also use pedal marks to notate it. A common symbol for this is a horizontal line below the grand staff, which lifts up and down with the pedal. An alternative (and older) notation is the use of indicating where the sustain pedal should be depressed, and an asterisk showing where it should be lifted. Occasionally there is a general direction at the start of a movement instructing that the sustain pedal be applied continuously throughout. This may be marked with senza sordini ("without dampers"), or similar wording. In General MIDI, the sustain pedal information is controlled by Control Change number 64 (CC 64).
Педальді тіреу
Sostenuto педалы – педаль басылған сәтте басылған ноталарды ғана ұстап тұратын ұқсас құрылғы. Ол әдетте үш педальдің ортасында орналасады, бірақ кейбір тік пианиноларда ортаңғы педальдің орнына, балғалар мен ішектердің арасына матадан жасалған төсем түсіріліп, дыбысты басуға арналған құрылғы ретінде жұмыс істейді.
The sostenuto pedal is a similar device that sustains only notes that are depressed at the time the pedal is depressed. It is usually the middle of three pedals; but in some upright pianos the middle pedal instead lowers a veil of felt between the hammers and the strings to function as a mute.
Жартылай педальдеу
Механикалық пианиноларда, сондай-ақ кейбір цифрлық пианино педальдарында модельдеу арқылы, сустейн педалін жартылай ғана басып, демперлердің ішектің үстіне жеңіл тиюіне қол жеткізуге болады. Бұл тәсіл, шебер пианисттер қолданатын «жартылай педальдеу» деп аталады және дыбыстың нәзік өзгеруіне мүмкіндік береді. Көрініп тұрғанындай, жартылай педальдеу арқылы жоғары ноталардың дыбысын басу тиімдірек болады. Мысалы, кейбір пианисттер Бетховеннің «Ай сәулесі» сонатасын жартылай педальдеумен орындайды. Көптеген қазіргі заманғы цифрлық пианинолар да осы эффектті қолдайды.
For mechanical pianos, and simulated on some digital piano pedals, it is possible to press down the sustain pedal only partially such that the dampers just touch the strings very slightly. This technique for the advanced pianist is called half pedaling and allows a fine variation of the sound. It can be observed that with half pedaling the damping is more effective for the higher tones. An example for a musical piece that is played with half pedaling by some pianists is Beethoven's Moonlight Sonata. Most recent digital pianos also support this effect.
Басқа құралдар
Электрондық пернетақталарда көбінесе тұрақты эффектіні жасау үшін электрондық немесе цифрлық синтезді басқаратын, аяқпен басқарылатын қарапайым педаль болады. Жақындағы бірнеше модельдер өзгермелі кедергісі бар, жартылай педальдеуге мүмкіндік беретін күрделірек педальдарды қолданады. Вибрафон, түтікшелі қоңыраулар және жоғары сапалы глокенсплейлер сияқты металлофондардың металл таяқшаларының дыбысталуын ұзартуға мүмкіндік беретін педальдары бар. Cimbalom-да оның ішектерін дыбыстауға немесе кенеттен үнді тоқтатуға мүмкіндік беретін тұрақтылық (немесе демпфер) педалі бар.
Electronic keyboards often include a sustain pedal, a simple foot operated switch, which controls the electronic or digital synthesis so as to produce a sustain effect. Several recent models use more sophisticated pedals that have a variable resistance, allowing half pedaling. Metallophones such as vibraphones, tubular bells, and high end glockenspiels have sustain pedals that allow the metal bars to ring. The Cimbalom has a sustain (or damper) pedal, which allows its strings to ring or abruptly mutes them.