Жаңа Зеландиядағы неміс миссионері Карл Зілвиус Велькнер трагедиясы

Кіріспе

Неміс протестант миссионері Карл Сильвиус Вёкнер (; шамамен 1819 – 2 наурыз 1865) – XIX ғасырдың ортасында Жаңа Зеландияның Солтүстік аралында қызмет еткен неміс текті протестант миссионері. Ол Пай Маріре дінінің жаттықтары тарапынан Опотикидегі шіркеуінде тыңшылық қылды деген айыппен сотталып, өлім жазасына кесілгенімен белгілі. Бұл оқиға кейіннен Вёкнер оқиғасы деп аталып, Жаңа Зеландия соғыстарының маңызды бір эпизоды болды.

Өмірбаян

Вёкнер 1819 жылы Германияның Гессен аймағындағы Кассель қаласында дүниеге келген. Ол Гамбургтегі миссионерлік колледжде білім алған. Содан кейін ол бірнеше басқа миссионерлермен бірге Солтүстік Германияның миссионерлік қоғамы арқылы Жаңа Зеландияға жіберілді. Ол 1849 жылдың тамызында Таранакиге келді және тағы бір неміс миссионері Иоганн Рименшнайдермен бірге жұмыс істеуге жіберілді. Бірнеше жыл бойы төменгі Уайкатода мұғалім болып жұмыс істеді және 1857 жылы азаматтыққа қабылданды. Вёкнер 1860 жылы диакон болып тағайындалды, ал келесі жылы тамыз айында діни қызметкер болып, Опотикидегі CMS миссионерлік станциясын басқарды. Жергілікті iwi (тайпа) Te Whakatōhea болды және көп ұзамай осы аймақта шіркеу мен мектеп салынды. Ол 1864 жылы және 1865 жылдың қаңтарында Оклендке барды. Кейін Te Whakatōhea мүшелері оны Опотикиге қайтып бармауға ескертті. Ескертуге құлақ аспаған Вёкнер 1865 жылдың 1 наурызында Опотикиге оралды және оны Патара бастаған, сондай-ақ Пай Марире пайғамбары Кереопа Те Рау бастаған Пай Марире жауынгерлері тұтқындады. Сол күні Вёкнерді шіркеудің жанындағы сары ағашқа оның Whakatōhea қауымы асып тастады. Оны алып, басын шауып, көзін құлатып, Кереопа Те Рау жұтып қойды. Кереопа сол көзін Парламентті, оң көзін Британ билігін бейнелейтінін айтып, екеуінің де манасын сіңіру үшін солай істеген. Опотикиде болған пастор Томас Грейс те Пай Марире жауынгерлерімен бірге әкетілді, бірақ ол құтқарылды. Грейдің әскері Опотикиде сәтті қоныс тепкеннен кейін, жергілікті тұрғындарға ешқандай ескерту жасамай оқ атып, оларды жақын орманға қашуға мәжбүр етті. Оларды қумай, патша әскерлері паны тонап, оны өртеп жіберді. Мокомоко, Вёкнердің өлімін ұйымдастырған басты күдікті екенін білмей, Те Whakatōhea тайпасына ешқандай жаза берілмейтіні туралы уәде бергеннен кейін Опотикиде өздігінен бас берді. Бірақ оның орнына ол және тағы төрт адам кісі өлтіргені үшін тұтқындалып, Оклендте сотталды. Вёкнерді асып тастау үшін қолданылған арқан бес адамды өлім жазасына кесу үшін жеткілікті дәлел ретінде танылды. Мокомоко мен басқа адамдар 1866 жылдың 17 мамырында Маунт-Эден түрмесінде дарға асылды. Оның сүйегі 1988 жылы Whakatōhea тайпасына қайтарылды, бұл 7 жылдық Waitangi трибуналының тыңдауынан кейін болды; ол 1992 жылы өлімнен кейін толық кешірім алды. Вёкнердің көзін жеген Кереопа Те Рау, Грей әскерлерін Баяу шығанағына жібергеннен кейін Tūhoe аймағына қашып кетті. Ол бес жыл бойы Руатахуна ауылында жасырын өмір сүрді. 1871 жылы Tūhoe мемлекеті құлағаннан кейін, ол Ureweras аймағында Те Коориді іздеп жүргенде kūpapa Ропата Вахавахамен тұтқындалды. Кереопа 21 желтоқсанда Нейпьерде Вёкнерді өлтіргені үшін сотталды және қазылар алқасы сол күні оның тағдырын шешті. Ол 1872 жылдың 5 қаңтарында кешірім сұрап, үкім шығарылып, өлім жазасына кесілді. Кереопа 2014 жылдың қараша айында толық кешірім алды.

Völkner was born in the town of Kassel, in the Electorate of Hesse, Germany, around 1819. He trained at the missionary college at Hamburg. He was then sent to New Zealand by the North German Missionary Society, along with several other missionaries. He arrived in the country in August 1849 and was sent to Taranaki, to work alongside another German missionary, Johann Riemenschneider. For several years he worked as a lay teacher in the lower Waikato and in 1857 became a naturalised citizen. Völkner was ordained a deacon in 1860 and the following year, in August, he became a priest and took charge of the CMS mission station at Ōpōtiki. The local iwi (tribe) was Te Whakatōhea and soon a church and school were built in the area. He went to Auckland during 1864 and again in January 1865. He was then warned by members of Te Whakatōhea not to return to Ōpōtiki. Ignoring the warning, Völkner returned to Ōpōtiki on 1 March 1865 and was apprehended by the Pai Mārire led by Patara, a chief, and Kereopa Te Rau, a Pai Mārire prophet. Völkner was hanged the following day from a willow tree near the church by his own Whakatōhea congregation. He was taken down and decapitated, and his eyes were gouged out and swallowed by Kereopa Te Rau. Kereopa apparently proclaimed that the left eye represented Parliament, and the right represented British authority as he did so, to ingest the mana of both. The Revd Thomas Grace, who was also in Ōpōtiki, was also taken by the Pai Mārire, although he was rescued. Once Grey's men had made successful landfall at Ōpōtiki, they opened fire indiscriminately at the local inhabitants, forcing them to retreat into nearby forest. Rather than pursue them, the Crown troops looted the pā, before burning it to the ground. Mokomoko, unaware he was the prime suspect behind the orchestration of Völkner’s death, surrendered in Ōpōtiki on condition that no punishment be inflicted upon Te Whakatōhea. Instead, he and four other men were arrested for murder and tried in Auckland. The rope used to hang Völkner was deemed sufficient evidence for the five men to be sentenced to death. Mokomoko and the other men were executed in Mount Eden Prison on 17 May 1866. His remains were repatriated to Whakatōhea in 1988, after 7 years’ worth of Waitangi Tribunal hearings; he was posthumously given an unconditional pardon in 1992. Kereopa Te Rau, who ate Völkner’s eyes, fled into Tūhoe country after Grey sent troops to the Bay of Plenty. He lived in secret in the hamlet of Ruatahuna for five years. After the fall of the Tūhoe state in 1871, he was captured by kūpapa Ropata Wahawaha while he was searching for Te Koori in the Ureweras. Kereopa was tried for Volkner's murder in Napier on 21 December, and the jury decided his fate the same day. He was executed on 5 January 1872, despite appeals for clemency. Kereopa was pardoned unconditionally in November 2014.

Мұра

Опотикидегі Англикан шіркеуі 1875 жылғы 21 қарашада шейит болған Стивен Мартирдің есімімен қайта освящендірілді. Оның Киелі кітабы, тостағаны және патена әлі де шіркеуде сақтаулы. Кейіннен Вёлкнердің өліміне қатысқандарға кешірім берілген соң, шіркеу 1994 жылғы 5 маусымда Hiona St Stephen деп қайта аталды.

Те Паэпаэ о Аотеа, сондай-ақ Вёлкнер тастары деп те белгілі, оның құрметіне аталған.