Кіріспе

Жапония империясындағы неміс дәрігері (1849 – 1913)

Эрвин Отто Эдуард фон Бэлц (13 қаңтар 1849 – 31 тамыз 1913), көбінесе "фон" бөлшегісіз Эрвин Бэлц деп аталады, неміс ішкі аурулар маманы, антрополог және жапон императорлық отбасының жеке дәрігері, сондай-ақ Жапониядағы қазіргі батыс медицинасын құрушылардың бірі болған.

Өмірбаян

Мердігердің баласы, 1849 жылы Германиядағы Битигейм-Биссинген қаласында дүниеге келген. Ол Штутгарттағы гимназияны бітіріп, Тюбинген университетінде медицинаны оқыды. 23 жасында тәмамдаған соң, 1869 жылы Лейпциг университетінің медицина бөлімінде жұмыс істеді, ал 1870 жылы Франко-пруссия соғысында неміс әскерінде дәрігер болып қызмет етті. 1875 жылы Лейпциг университетіне қайта оралды. Лейпцигте оқып жүргенде жапондық алмасу студентіне ем көрсеткендігі үшін, 1876 жылы жапон үкіметі оған Токио императорлық университетінің медициналық колледжімен екі жылдық келісімшарт ұсынды. Бәлцтің келісімшарты бірнеше рет жаңартылды және ол Жапонияда 27 жыл өмір сүрді, бұл Оятои гайкокуджин кеңесшілерінің арасындағы ең ұзақ мерзім. 1881 жылы Тода Ханако атты жапон әйеліне үйленді және төрт баласы болды. Жапонияда болған кезінде Токио университетінің студенттері арасында спортты дамытуға тырысты, джиу-джитсу мен кенджитсу практикасын қайта жаңғыртуды ұсынды, бірақ бұл әрекеттері сәтті болмады. Ол Кенкичи Сакакибарадан жеке кенджитсу сабақтарын алды, кейіннен джиу-джитсу шебері Хикосуке Тоцукамен танысты, алайда 30 жасында өнерді бастау үшін тым ереуіл деп есептелгендіктен, джиу-джитсумен айналысудан бас тартты. 1899 жылдың жазында Бәлц Кореяның астанасы Сеул және Пусан қалаларын аралап, этнологиялық зерттеулер жүргізді. 1903 жылдың 22 сәуірінен 3 шілдесіне дейін ол тағы да Кореяға сапар шекті және Ричард Вуншпен бірге елдің ішкі аймақтарына экспедиция ұйымдастырды. 1902 жылы император Мэйдзи мен Жапония императорлық үйінің жеке дәрігері болып тағайындалды. Токио императорлық университетіндегі қызметі барысында Бәлц 800-ден астам студентке батыс медицинасын оқытты. Жапонияда болған кезінде Мэйдзи үкіметінің ең ықпалды тұлғаларына, соның ішінде премьер-министрлер Ито Хиробуми мен Ямагата Аритомоға емдеу жасады. Бәлцтің бастамасымен Кусацутағы жанартаулы бұлақтар (Токиодан 200 км қашықтықта) Жапонияның ең сәтті курорттық шипажайына айналды. Ол бұл аймақты Еуропаның Карлсбад шипажайымен салыстырып, тау ауасының және таза судың денсаулыққа өте пайдалы екенін айтты. Оның медицинаға сіңірген тағы бір үлесі – «монғол дағын» ашқандығы және оған атау бергендігі. Жапон сәбилерінде бұрын байқалмаған көк дақтарды анықтағаннан кейін, ол бұл дақтардың моңғол текті адамдарға тән екенін болжады. 1905 жылы Бәлц отбасымен бірге Германияға оралды. 1913 жылдың жазында Штутгартта жүрек ауруынан қайтыс болды.

Мұра

Балц сондай-ақ жақын өнер жинаушы болды; ол жинаған жапондық туындылардың көп бөлігі Штутгарттағы Линден мұражайында сақталады. Оның Тюбинген университетіндегі тас мүсіні жапон медицинасына қосқан үлесін еске салады. 1961 жылы Кусацу мен Битеггейм-Биссинген қалалары арасында бауырластық қатынас орнатылды. Ол қайтыс болғаннан кейін, оның күнделігі «Das Leben eines deutschen Arztes im erwachenden Japan» (1931, ауд. «Оянған Жапониядағы неміс дәрігерінің күнделігі») жарияланды, ол Мейдзи дәуіріндегі Жапония туралы бірегей түсініктер береді. 1883 жылы Хаконе облысының Мияношита қаласындағы Фудзия қонақ үйінде болғанда, Балц өзінің қызметшісінің қолының жарылғанын байқады. Ол оған глицерин мен судан жасалған қоспа дайындап берді, кейін ол Жапонияда «Bälz Water» деген атпен кеңінен сатылды. Бұл препарат Жапон фармакопеясында да тізімделген. Жапонияда болған кезінде Балц дзюдоға ғашык болды және осы спортты Германияға әкелген адам ретінде танылады. 2000 жылы Кусацуда Балцқа арналған ескерткіш мұражай салынды.