Кіріспе

Карлайл соборы - Англияның Камбрия графтығындағы Карлайл қаласында орналасқан I санаттағы англикандық собор. Ол алғашқыда августин тәртібіндегі монастырь ретінде құрылып, 1133 жылы собор мәртебесіне ие болды. Сондай-ақ, Карлайл епископының тақ орны болып табылады. Карлайл - Англияның ескі соборларының арасында екінші кішкентай собор. Оның ерекше белгілері – бейнелі тас мүсіндері, ортағасырлық хор орындарының жиынтығы және Англиядағы ағын готикалық безендірілген стильдегі ең үлкен терезесі.

Тарих

Карлайл соборы 1122 жылы король Генрих I билік құрған кезде, Франциядағы Аруаза аббаттығының реформасынан кейін, цистерциандық аскетизм әсерімен қатаң канондық өмірді ұстанған, тұрақты канондық қауым ретінде салынды. Осы кезеңде Англияда Кентербери архиепископы Уильям де Корбейль осы орденнің мүшесі болғандықтан, көптеген аугустин негізіндегі ірі шіркеулер бой көтерді, бірақ Карлайл Англиядағы соборға айналған төрт аугустин шіркеуінің бірі. Шіркеу құрылысын алғашқы приор болған ағылшын Ательвольд бастады. 1133 жылы шіркеу собор мәртебесіне көтеріліп, Ательвольд Карлайлдың тұңғыш епископы болды (1133–55). 1233 жылы қаладағы екі монастырь – доминикан және францискан монастырьлары собор қауымына қосылды. Ғимарат 13- және 14-ғасырларда қайта жаңартылды, мұның серпілісі 1307 жылы Эдуард I сарайының қатысуымен байланысты болды. 15- және 16-ғасырлардың басында монастырь ғимараттары жаңартылды. Англия азамат соғысы кезінде шотландтық пресвитериан армиясы Карлайл қамалын нығайту үшін тас алу мақсатымен собордың бір бөлігін қиратты. 1853 және 1870 жылдар аралығында Карлайл соборы Юан Кристианның күшімен қайта жаңартылды. 19-ғасырдың басында собор Роберт Уильям Биллингстің геометриялық талдауының нысаны болды.

Сәулет

Карлайл соборы 1123 жылы монастырь шіркеуі ретінде, мүмкін, бұрынғы шіркеудің негізінде, нормандық сәулет стилінде, берік тас қалаумен, ірі дөңгелек тіреулермен, дөңгелек аркалармен және кішкентай дөңгелек терезелермен салынды. Бұл ерекшеліктер әлі де оңтүстік трансептте және қазір Шекара полкінің капелласы ретінде қолданылатын нефтің қалған екі бөлігінде көрініп тұр. Хор 14 ғасырға дейін салынған әдемі ағаштан жасалған цилиндрлі күмбезбен жабылған. 1856 жылы Оуэн Джонс оны қайта жаңартып, жаңа үлгімен бояды. Терезенің ою-өрнегінде әлі де түпнұсқа ортағасырлық шынысы сақталған, және көптеген пішіндер мен жандар бейнеленген. Олардың мақсатына қарамастан, "күншамырды ұстап тұрған бағаналарда шаршаған монахтардың, шамды қолында ұстап, ұйықтап қалғандағы күйген іздері бар". Мисерикордиялар қара еменнен жасалған, ал олардың артқы жағында – Ермақ Антоний, Әулие Кутберт, Әулие Августин және он екі апостолдың аңыздары, сондай-ақ мифологиялық сюжеттер бейнеленген. Карлайлдың мисерикордияларында "жартылай бой періштелер, Бестиарийден алынған жануарлар, гибридтік жаратылыстар және оқиғалар, соның ішінде әйелдің ер адамды ұратын кері әлем тақырыбы бар, ешбір лайықты мисерикордия жинағында болмауы тиіс". Бас алтарь үстіндегі нәзік алтын жалатылған күмбез – сэр Чарльз Николсонның заманауи туындысы. 2019 жылы архитекторлар Фейлден Фаулз жобалаған жаңа қосымшаны салу жұмыстары басталды. Диканатқа 15 ғасырға дейін салынған Пеле мұнарасы кіреді, ол «Приор мұнарасы» деп аталады, және онда әдемі заманауи боялған төбесі бар. +Өлшемдер:Жалпы ұзындығы 239 фут/73 метрЖалпы ені141 фут/43 метрІшкі биіктігі72 фут/22 метрМұнара биіктігі110 фут/33.5 метр.

Ағза

Карлайл соборындағы ең алғашқы құжатталған орган 1571 жылғы тізімде еске алынған. Қазіргі орган Генри Уиллис 1856 жылы салып, ол өз кезінде жаңашыл болған. 1875 жылы ол 32 футтық құбырларды қоса кеңейтілді. 1906 жылы Гаррисон мен Харрисон оны одан әрі жетілдірді. 1930 жылы белгісіз шебер органды қазіргі орнына көшірді. 1962 жылы J. W. Walker & Sons Ltd компаниясы органның дыбысын классикалық стильге жақындату үшін қайта құрды. 1997 жылы Дэвид Уэллс жасаған қайта құру жұмысы органның түпкілікті Виктория дәуіріндегі дыбысын қалпына келтіруге бағытталды. Осы кезде бірнеше жаңа тіреулер қосылды. Органның 4 мануалы бар, 72 тіреуден тұрады: Педаль – 18 тіреу, Позитив – 14 тіреу, Ұлы – 13 тіреу, Свелл – 14 тіреу, Соло – 13 тіреу.

Органисттер

Карлайл соборында органшы тағайындалғаны туралы ең алғашқы жазба 1650 жылға Томас Саутик есімімен тіркелген. Атақты органшылардың қатарында композитор, астроном және математик Томас Грейторкс, сондай-ақ Корольдік шіркеу музыка мектебінің негізін қалаушы сэр Сидней Николсон болды. Қазіргі органшы – Марк Дюти.

Карлайл соборының хоры

Карлайл соборының хоры собордың 1133 жылы салынуымен бірге құрылған, онда төрт лаик және алты бала хоршы канондарға музыкамен көмектескен. 1545 жылы Собор жарғыларында төрт лаик хоршы және алты хоршы қарастырылған, олар "жақсы дауысы бар, ән айтуға бейім, нәзік жастағы ұлдар" болуға тиіс болған. Қазіргі Собор хоры 16 хоршыдан және 6 лаик хоршыдан тұрады. Хоршылар бастапқыда собордың Хор мектебінде білім алған, бірақ ол 1935 жылы жабылды, содан бері ұлдар жергілікті мектептерден таңдалады. Қазір сонымен қатар 16 қыз хоршыдан тұратын хор да бар, олар аптасына үш рет қызметтерде ұлдармен кезектеседі, кешкі ән айту сенбіден басқа күн сайын орындалады, ал жексенбі күндері сағат 10:30-да Хорлық Евхаристия өткізіледі. Ұлдар мен қыздардың жасы 8–13 аралығында, олар жергілікті мектептерден іріктеледі. Олар жыл ішінде өткізілетін дауыс сынақтары арқылы таңдалып, жан-жақты музыкалық білім алады. Оларға жыл сайын стипендия және жәрдемақы төленеді.

Карлайл соборының жұбайы

Соборда 13–18 жас аралығындағы ұлдар мен қыздардан құралған хор бар, олар оқу жылында аптасына бір рет соборда қызметтерде ән шырқайды.